Tv-recensie Haro Kraak

‘Onze jongens op Java’ toont 75 jaar onderdrukte emotie in de waterige ogen van veteranen

Ze kijken recht in de lens, de veteranen die Coen Verbraak interviewde voor de vierdelige serie Onze jongens op Java (BNNVARA). Van dichtbij kun je hun gezichten bestuderen, de vlekkerige huid, de waterige ogen, de diepe groeven en vooral: de onderdrukte emotie die 75 jaar later nog aan de oppervlakte ligt.

‘Ik was nog nooit de provincie uit geweest’, zegt Jan Bruijn, die in 1945 met zijn regiment naar Indië vertrok om daar de lokale bevolking te bevrijden van de Japanners. Dachten ze. Naar het geweld dat destijds is gepleegd om de kolonie te behouden, loopt de komende twee jaar nog een officieel onderzoek, uitgevoerd door drie instituten.

Eerst werden de Nederlandse militairen getraind door de Amerikanen, stevig ook – 5 procent van hen mocht sneuvelen tijdens de oefeningen. Toen ze eenmaal aankwamen in Indië bleek dat het KNIL, voornamelijk bestaande uit Molukkers, veel beter getraind en veel ruwer was. ‘Elke Jap moet tweemaal afgemaakt worden’, leerden de Nederlanders in een instructiefilm destijds.

Velen hebben nooit over de verschrikkingen verteld, soms niet eens aan hun dierbaren. Het trauma was te groot, de schaamte wellicht ook. Hoe meer tijd verstreek, hoe kritischer de politionele acties werden bekeken. ‘Daar denk je niet bij na’, zegt Goos Blok, die krijgsgevangenen sloeg en stroomstoten gaf. ‘Je ziet je medemens niet als mens.’

Joop Hueting, inmiddels overleden, laat het verroeste pistool zien van een tengere Indiër die hij had doodgeschoten. Een trofee? Absoluut niet. ‘Matennaaier’, werd Hueting donderdag nog in DWDD genoemd door een veteraan, omdat hij ooit de eerste was die de oorlogsmisdaden aankaartte, wat hem destijds doodsbedreigingen opleverde. 

Onze jongens op Java. Beeld BNNVARA

Over martelingen en excessen in Nederlands-Indië ging het zondag ook in Medialogica, de eerste aflevering van een nieuw seizoen. Toen het bloedbad bij Rawagede in 1947 was aangericht, stonden twee weken later stukjes in de krant over neergelegde terroristen – toevallig precies de woorden van de krijgsmacht.

In werkelijkheid werden 431 onschuldige mannen vermoord. Medialogica toonde de geleidelijke onthulling van de oorlogsmisdaad en de doofpot van de Nederlandse overheid. In 1948 een kritisch VN-rapport dat werd verdoezeld, in 1994 een RTL 4-documentaire, in 2008 een rechtszaak tegen de Staat en in 2016 een boek van historicus Rémy Limpach waaruit bleek dat Rawagede in een patroon van extreem geweld past.

Toen dat boek uitkwam, eiste Defensie voorinzage en wilde het uit angst voor imagoschade ‘maximale afstand’ tussen het boek en toenmalig minister Hennis-Plasschaert. Zo mochten er bij de presentatie van het boek niet ‘al te veel’ militairen in uniform aanwezig zijn.

Defensie zegt vooral bezorgd te zijn geweest over ‘onrust onder Indië-veteranen’. Tja. Wie de veteranen, dankzij Onze jongens op Java, in de ogen heeft gekeken, beseft: zij weten zelf als geen ander wat er misging, toen. Op de enkeling na, die zich nog steeds verraden voelt door een te eerlijke kameraad. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden