Onze identiteit gebundeld

De roemruchte Bosatlas werd steeds meer van thematische kaarten voorzien. In De Bosatlas van Nederland, een gisteren gepresenteerd, luxueus boekwerk, nemen de topografische kaarten niet meer dan 23 van de 560 pagina’s in beslag....

Met de inburgering van nieuwkomers wil het maar niet vlotten. De omstreden inburgeringswet van het vorige kabinet creëert vooral veel bureaucratie in plaats van immigranten de noodzakelijke basiskennis van Nederland bij te brengen. Dat moet en kan eenvoudiger, vindt ook minister Vogelaar. Hierbij een tip: geef alle immigranten zodra zij het Nederlands machtig zijn een exemplaar van De Bosatlas van Nederland. Wie dit indrukwekkende boekwerk, waarvan premier Balkenende gisteren het eerste exemplaar ontving, heeft doorgenomen, weet alles wat je moet weten om je een idee van Nederland te kunnen vormen.

Om een misverstand te voorkomen: het gaat hier niet om een nieuwe uitgave van de fameuze Bosatlas, waarvan sinds 1877 al 53 edities zijn verschenen. Al geruime tijd begeeft uitgeverij Wolters-Noordhoff zich ook op de markt van luxe-atlassen voor een breed publiek. De meest prestigieuze uitgave tot nu toe was De Wereld Bosatlas uit 2004; hoewel bescheidener van omvang een waardige concurrent van de beroemde Times-atlas.

Met vijftigduizend verkochte exemplaren logenstrafte deze atlas tevens de idee dat papieren atlassen in het internettijdperk geen toekomst meer zouden hebben. Waar het de belangstelling voor kaarten en atlassen betreft, zit het met de VOC-mentaliteit wel goed.

Nu is er dus De Bosatlas van Nederland. Een vergelijking met de eerdergenoemde wereldatlas ligt voor de hand, maar gaat mank. Is de wereldatlas in de eerste plaats een ‘echte’ atlas met meer en minder gedetailleerde kaarten van alle landen en werelddelen. De Bosatlas van Nederland gaat een stap verder. Met deze uitgave heeft Wolters-Noordhoff afscheid genomen van de klassieke atlas. Ook de ‘gewone’ Bosatlas bevatte vrijwel vanaf het begin thematische kaarten van bijvoorbeeld de bodemgesteldheid en het grondgebruik. Naarmate het accent in het aardrijkskundeonderwijs verschoof van zuivere topografische kennis naar zaken als economie, demografie en milieu, zijn deze thematische kaarten een steeds groter deel van de atlas gaan uitmaken.

In De Bosatlas van Nederland nemen de topografische kaarten niet meer dan 23 van de 560 pagina’s in beslag. Wie wil weten waar Gasselterboerenveenschemond of Chevremont ligt, zal niet worden teleurgesteld, maar de omvangrijke atlas ontleent zijn waarde toch vooral aan die 537 andere pagina’s. In honderden thematische kaarten en grafieken wordt niet alleen de ontstaansgeschiedenis van Nederland verteld, maar wordt ook de staatsinrichting uitgelegd en inzicht gegeven in de ontwikkeling van de economie en het welzijn van de Nederlander.

Inkomensverdeling, vergrijzing, gezondheid, misdaad, sport, cultuur, klimaat, energie, waterbeheer, ja zelfs de plaatsen die de koningin in de loop der jaren op Koninginnedag heeft bezocht - er is bijna geen aspect van Nederland dat niet op de een of andere manier in kaart is gebracht. Waar wonen de rijkste, armste, jongste, oudste en dikste inwoners, waar schijnt de zon het meest en waar valt de meeste regen, waar worden de meeste fietsen gestolen, waar wonen verhoudingsgewijs de meeste asielzoekers en de trouwste voetbalsupporters? Dat de atlas een plaatsnaamregister bevat, spreekt voor zich, maar er is ook nog een register van streektaal- en carnavalsnamen.

Is er helemaal niets op deze atlas aan te merken? Over het algemeen is de vormgeving een streling voor het oog, niet in het minst dankzij de prachtige luchtfoto’s. Sommige kaartjes zijn misschien wat erg klein voor de informatie die ze moeten overbrengen.

De aparte kaarten van het grondgebruik per provincie voegen weinig toe aan de informatie die de overzichtskaarten van Nederland al bieden. Dan hadden de makers beter kunnen kiezen voor extra kaarten van bijvoorbeeld de Randstad en andere regio’s. En waarom is op de topografische kaarten het omringende buitenland weggelaten? Nederland is toch geen eiland?

Het zijn per saldo kleinigheden.

Met een fijne neus voor de tijdgeest noemt de uitgever de Bosatlas een ‘canon van Nederland in kaarten en beelden’. Hoezeer dit begrip ook aan inflatie onderhevig is – iedereen heeft inmiddels zijn eigen canon –, een zeker recht op het gebruik van deze betiteling kan de makers niet worden ontzegd.

Eén ding hebben zij niet in een kaart kunnen vangen: de Nederlandse identiteit. Maar misschien is de atlas zelf daar wel een uitdrukking van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden