Onvoorstelbaar en waargebeurd maar wel te veel van het goede

Onvoorstelbaar en waargebeurd

In het dankwoord van Made in Sweden van Anders Roslund en Stefan Thunberg wordt Jan en alleman bij naam en toenaam genoemd. Partners, collega's en medewerkers bij uitgeverijen en literaire agentschappen. Iedereen, behalve drie broers.

Die heten gewoon drie broers.

Een kleine 850 pagina's lang hebben de auteurs de lezer een wonderbaarlijk verhaal over drie broers voorgeschoteld: drie broers zonder criminele antecedenten die een militair wapendepot leeghengelen als een sportvisser een forellenvijver en vervolgens banken berovend door het Zweden van de vroege jaren negentig trekken.

Aan het eind van die strooptocht blijkt dat we hier te maken hebben met de broers van een van de schrijvers. Thunberg, werkzaam geweest als scenarist en regisseur van tv-series (waaronder Wallander), heeft zich jarenlang met verzonnen misdaad beziggehouden; het was tijd om het onvoorstelbare verhaal van zijn eigen familie op te tekenen.

Made in Sweden is een boek dat niet lijkt te kunnen mislukken: de combinatie van een succesvol scenarist en de internationaal gelauwerd schrijver van een handvol loeispannende thrillers (tot dit boek hoorde Roslund bij Hellström als Snip bij Snap) en het sticker Waargebeurd prominent op het omslag. Uitgeverij De Geus kondigde al blijmoedig aan dat dit het (HET) boek was op de laatste London Book Fair en dat Steven Spielbergs productiehuis Dreamworks er al met de filmrechten vandoor is.

Met Made in Sweden lijkt niets mis te kunnen gaan. Laat die karrenvrachten sterren, die lyrische besprekingen en dat miljoenenpubliek maar komen.

En toch ontbreekt er iets.

Het verhaal over de broers Leo, Felix en Vincent, drie jongens met een gemeenschappelijke kwetsuur die uitgroeien tot de meest gevreesde bankrovers uit de Zweedse geschiedenis is spectaculair. De broers komen tot leven en laat het maar aan Roslund over om in papieren actie-scènes het adrenalinepeil van de lezer ernstig te ontregelen. Echter, naarmate het verhaal langer duurt, leggen de schrijvers niet alleen de zwakheden van hun personages bloot, maar vooral de achilleshiel van het eigen verhaal en de mankementen van de stijl.

Eerst eens dat verhaal. 'Echt gebeurd is geen excuus', schreef Gerard Reve in Zelf schrijver worden. Wie fictie van de werkelijkheid maakt, moet die werkelijkheid niet alleen naar eigen inzicht vervormen en slijpen als een ruwe diamant, maar ook bereid zijn het overbodige slijpsel weg te gooien. Aan dat laatste schort het in Made in Sweden.

Roslund en Thunberg zijn te uitvoerig in hun beschrijvingen, geen technisch detail wordt overgeslagen, geen dialoog achterwege gelaten. Roslund (met Hellström) staat bekend om zijn uitputtende research - en het was juist die beheersing van materie die van boeken als Drie seconden, De uitlevering en Vaderwraak sensationeel spannende thrillers maakte. Per boek werd het werk van voormalig televisiejournalist Ros-lund en ex-misdadiger Hellström dikker, spannender, beter. De voorlopig laatste Roslund & Hellstrom, Drie seconden, vertoonde al enige metaalmoeheid: te dik, te uitgesponnen, te gedocumenteerd; het deed de spanning geen goed.

Die trend zet zich door in Made in Sweden: het is allemaal een beetje te veel van het goede. Weer die voorbereidingen, weer een bankroof, weer de ontlading na afloop; op een gegeven moment weet je het wel. Ook het ontbreken van Ewert Grens - de aandoenlijke grumpy old speurder uit de andere R&H-boeken helpt daar niet aan mee. Tot slot laat het verloop van het verhaal zich eenvoudig voorspellen en dat gebrek wordt onvoldoende gecompenseerd door de tijdsprongen naar de jeugd van de broers. Die hoofdstukken, met een hoofdrol voor een zuipende vader met losse handjes, dienen als verklaring waarom de broers zo nietsontziend zijn als ze zijn.

En natuurlijk blijken de zoons meer op hun gehate vader te lijken dan ze zelf zouden wensen en vanzelfsprekend komen verleden en heden samen in een climax die je onmogelijk niet had kunnen zien aankomen. Het ligt allemaal wat te veel voor de hand.

Komt daarbij: de stijl.

Als altijd bij Roslund kort.

Staccato.

Te vaak een nieuwe regel.

Zoals hier.

Wat in eerdere boeken nog verfrissend was, begint nu op de zenuwen te werken.

Made in Sweden blijft ook met die haken en ogen een aangename thriller (in uitgeversjargon: een good read), die zonder problemen uitstijgt boven het maaiveld van Scandinavische spanning die nog maandelijks over de boekhandeltafels wordt uitgestort. Een onvoorstelbaar verhaal, met geduld en precisie uitgewerkt, spannend en nog echt gebeurd ook.

Al is dat natuurlijk nooit een excuus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.