Theater George en Eran worden racisten

Onverzoenlijk en volkomen uitzichtloos: George en Eran worden racisten legt het mijnenveld van het racismedebat bloot

Prikkelende Oerol-voorstelling over vooroordelen dwingt de toeschouwer in de spiegel te kijken.

George & Eran op Oerol. Beeld Skylarr Stream

De ‘blonde Viking’ Milan begrijpt niet wat hij nou verkeerd doet. Het is tijd dat er meer kleur te zien is op toneel, en hier staat hij toch maar, ‘met jullie’. Aha! roepen George Tobal en Eran Ben-Michaël, de een uit Syrië, de ander Joods, dus Milan maakt onderscheid. Zie je wel, hij vindt hen minderwaardig! En dan maakt Milan een pijnlijke uitglijder. Tegen George: ‘Nee, ik vind het juist prachtig, zo’n zandneger zo ver van huis!’ Pardón? Zandneger? Nu komt het niet meer goed, wat hij ook probeert. Bij elke nieuwe zin dreigt een beschamende fout. Hoe behoedzaam Milan ook manoeuvreert, de taal is een mijnenveld geworden.

Het racismedebat is een doolhof waar elke afslag leidt tot een blinde muur. Dat willen Tobal en Ben-Michaël invoelbaar maken in hun nieuwe voorstelling, George en Eran worden racisten. Niet racisme is het onderwerp, maar de manier waarop hier het debat erover wordt gevoerd: onverzoenlijk, militant, volkomen uitzichtloos. Tobal: ‘Er is geen enkele bereidheid er samen uit te komen. Ieder verschanst zich in zijn loopgraaf en vindt de ander fout. Je ongelijk toegeven of van mening veranderen staat gelijk aan capituleren.’

Ben-Michaël: ‘We denken steeds dat ons iets wordt aangedaan of afgepakt; we zijn óf boos, óf gekwetst. Ik mis de redelijkheid en de mildheid.’

En de eerlijkheid. Want eerlijk is: we zijn allemáál racisten. Ben-Michaël: ‘Ja, ik ook. En jij ook. We maken continu onderscheid, zo zitten onze hersens nou eenmaal in elkaar. Ik denk niet eens dat we dat echt kunnen afleren. Maar we kunnen wel nadenken over onze reflex, en discriminerende gedachten aan nadere inspectie onderwerpen. Klopt het dat ik dit denk? Eh, nee. Racisme is ook een soort sluis. En momenteel staat die, mede aangespoord door onze politici, wel heel wijd open.’

Om de voorstelling te maken hebben de vier acteurs, naast Tobal en Ben-Michaël dus Milan Sekeris en ook Myrthe Huber, hun eigen sluizen bewust wagenwijd opengezet: in het repetitielokaal mocht alles gezegd worden. Dat leidde onder meer tot een scène over maatschappelijke hiërarchie. Bovenaan staat de knappe blonde Milan, vinden ze (en alleen dat feit al wordt hem keihard aangerekend), maar daaronder? Eerst de Jood, toch? En komt daarna de vrouw of de neger? En wie is er eigenlijk het lelijkst?

Over het gebruik van het woord ‘neger’ is lang geredetwist. Tobal: ‘Ik vind het heel lastig dat woord te gebruiken.’ Maar de voorstelling gaat ook over het taboe verklaren van bepaalde termen, dus het moest. Ben-Michaël: ‘Volgens mij is die gevoeligheid over bepaalde termen symptoombestrijding. En het is een uiting van de onverzoenlijkheid van het debat. De een wil per se zijn Zwarte Piet behouden, de ander verbiedt bepaalde woorden.’ Tobal: ‘Blank of wit, dat maakt mij nou bijvoorbeeld echt niet uit.’ Maar ja, hij is dan ook niet zwart, al speelt hij in de voorstelling van wel.

Tobal, in de voorstelling tegen Milan: ‘Wacht even, zie jij mij als neger?’

Sekeris: ‘Nee, als moslim!’

Tobal houdt vol dat hij zwart is. In een stuk over racisme moet immers een zwarte acteur zitten. Ook daar is veel over gepraat. Mag dat? Kun je je dat toe-eigenen? Ben-Michaël: ‘George mag ook een twee meter lange blonde vrouw spelen. Dus ja, dat mag. De kunst is wat dat betreft vrij.’ Maar zo raakte de discussie en alles wat wel of niet ‘mag’, dus ook rechtstreeks aan hun eigen artistieke praktijk.

Oerol, voor de 37ste keer

Vrijdag gaat de 37ste editie van Oerol van start. Dat betekent tien dagen lang op Terschelling genieten van theater, muziek, dans, kunst en expedities. Op het programma staan 38 voorstellingen van onder anderen Nineties Productions, Urland, de YoungGangsters en De Veenfabriek. 

Ook treden artiesten op als De Kift, Afterpartees en Tim Knol. Het Oostenrijkse dansgezelschap Liquid Loft verzorgt de officiële openingsvoorstelling. Oerol duurt van 15/6 t/m 24/6. Vorig jaar kwamen er 50.000 bezoekers en werd er een recordaantal van 120.000 theaterkaarten verkocht.

Tobal en Ben-Michaël zijn gewend alles tegen elkaar te zeggen. Ze maakten eerder samen drie delen van George en Eran lossen de wereldvrede op, waarin ze alle gevoeligheden tussen Joden en Arabieren uitplozen. Dat conflict komt in de nieuwe voorstelling dan ook nauwelijks voor – ‘dat hebben we nu zes jaar gedaan.. Al noemt Tobal Ben-Michaël wel een ‘spinning Jew’, en verwijt Ben-Michaël Tobal als ex-asielzoeker te hebben geparasiteerd op de sociale voorzieningen.

Nee, dan krijgen Huber en Sekeris het zwaarder te verduren. Huber valt ten prooi aan een onvervalst en uiterst pijnlijk potje ‘bodyshaming’. Maar ook dat moest. Tobal: ‘De discussie over #metoo en seksisme wordt op dezelfde doorgedraaide manier gevoerd als het racismedebat.’

Maar de echte kop van Jut is Milan, steeds weer Milan. Het spijt hem, echt, hij doet zijn best. Schilderen ze opzettelijk de witte man af als slachtoffer? Ben-Michaël: ‘Zeker. De witte man, die is momenteel gewoon de lul. Die doet alles fout, zelfs al doet-ie nooit iets fout.’ Tobal: ‘En juist de goedbedoelende, links-progressieve, politiek-correcte types krijgen in dit debat de volle laag. Want de echte racisten raakt het niet, hoor.’

George en Eran worden racisten. Regie: Koos Terpstra, Vanaf 15/6 op Oerol, en in januari 2019 tournee. Georgeeneranproducties.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.