Reportage

Ontmoeting met legendarische Jezus-vertolker

Echt waar: Ted Neeley ( 72 ) is sinds Jesus Christ Superstar nooit opgehouden Jezus te spelen. Ontmoeting met een legende.

Beeld Foto's TEC Entertainment

Een onopvallend, klein mannetje, nietig bijna - leren jack, petje, brilletje komt de foyer van het Teatro Colosseo in Turijn binnengelopen. Op straat zou hij de daklozenkrant kunnen verkopen, hier is hij Jezus, de ster.

Ted Neeley (72) is wedergekeerd. De ster uit de beroemde film Jesus Christ Superstar (1973) heeft zojuist de hoofdrol vertolkt in de nieuwe theaterversie van Jesus Christ Superstar, die vorig jaar begon in Rome, en nu moet hij handen van oude vrouwtjes kussen en met jonge meisjes op de foto. In het dagboek van een bewonderaarster schrijft hij: 'I give you love & light'. Hier en daar zet hij kruisjes op een voorhoofd, de rug van zijn assistent wordt gebruikt als steun om T-shirts te signeren. Iedereen wacht geduldig op zijn beurt.

'Ik geniet ervan', zegt hij. 'Het kan me niet schelen hoe lang die ontmoetingen duren. In Rome gingen we soms door tot zonsopgang. De spiritualiteit en verbondenheid die dan tussen de mensen heersen, zijn voor mij heel belangrijk, bijna net zo belangrijk als de show zelf.'

De dag na zijn optreden treffen we Ted Neeley in het theater. Over een paar uur moet hij weer op, want Jesus Christ Superstar staat de hele week in Turijn, voordat de show verder reist naar Sardinië, Florence, Parma en daarna naar Den Haag. Neeley lijkt er niet onder te lijden dat hij onderhand samenvalt met zijn rol. Integendeel.

'Zonder gekheid: ik wou dat jij in mijn sandalen kon staan om te ervaren hoe het is alsof je Jezus van Nazareth bent, en op die manier al die mensen te ontvangen, te omhelzen. Ik zeg altijd: ik ben de echte Jezus niet, ik ben gewoon een performer in een mooi verhaal. En eigenlijk ben ik een rock-'n-rolldrummer uit Texas die wat hoge noten uit zijn keel kan toveren. Maar voor bijna iedereen die naar de show komt, ben ik de Jezus uit hun jeugd, toen ze de film zagen en de lp draaiden.'

Drummer

Ted Neeley is begonnen als drummer in een bandje voordat hij opviel in rockmusicals als Hair en Tommy. Door zijn titelrol in Jesus Christ Superstar is hij bijna zijn hele leven al onderweg. Neeley on the road - zo vat hij zijn bestaan als artiest samen. Hij woont in de buurt van Santa Barbara, Californië, met zijn vrouw, een ex-danseres. Zijn dochter Tessa is zijn manager en begeleidt hem ook op de huidige Europese tournee. De familie Neeley brengt de Kerstdagen 2015 in Nederland door.

Ted Neeley was 28 toen hij door Norman Jewison, regisseur van Jesus Christ Superstar, voor de rol van Jezus werd gevraagd, samen met Carl Anderson (Judas) en Yvonne Elliman (Maria Magdalena). De film was gebaseerd op de rockopera van Andrew Lloyd Webber en Tim Rice uit 1970. Jewison wilde per se geen bekende filmacteurs voor de Jezus-rol en had Neeley kort daarvoor gezien als Tommy in de gelijknamige rockopera van The Who. Neeley was voordat hij in het theater terechtkwam een doorsnee drummer die met een doorsnee Amerikaanse band van club naar club toerde. De film zou zijn leven volkomen veranderen. Tot op de dag van vandaag.


Neeley: 'Twintig jaar na de film, in 1993, kwamen Carl Anderson en ik bij elkaar. We wilden een korte reünietour van JCS organiseren voor een maand of drie. Uiteindelijk heeft die productie vijf jaar getoerd door heel Amerika en Canada. Aan één stuk door hebben we Judas en Jezus gespeeld, vijf jaar lang geen dag vakantie gehad.'


Intussen had JCS ook in Italië een eigen traditie opgebouwd. De Romeinse theaterproducent Massimo Romeo Piparo voerde de show jaarlijks een aantal weken op rond Pasen en Kerstmis, en het publiek stroomde toe. Wat de Mattheüs Passie voor Nederland is, is JCS voor Italië.

Beeld .

Jubileum

Toen Piparo in 2014 vanwege het twintigjarige jubileum van de Italiaanse productie iets bijzonders wilde, benaderde hij Neeley voor de rol van Jezus. Dat had hij al eerder gedaan, maar Neeley kon nooit.

Neeley: 'Het was al zo lang mijn wens in Europa te kunnen spelen en nu kon ik eindelijk ja zeggen. Het was de bedoeling dat we vier weken zouden repeteren en dan zes weken spelen. Maar zie: we gaan tot 2016 door! Dat had niemand verwacht, maar de theaters boeken ons steeds weer opnieuw.'

Het publiek in Turijn is wat je noemt uitermate gemengd - veel 50-plussers die herinneringen hebben aan de film. Maar er zitten ook jonge stelletjes in de zaal en zo te zien zelfs hele schoolklassen die hun gebrek aan godsdienstlessen kennelijk compenseren met een avondje theater.

Getrouw aan de film

De Italiaanse JCS is nogal getrouw aan de film: dezelfde setting - een groep hippieachtige artiesten komt bij elkaar om de laatste jaren van Jezus te gaan verbeelden. Jezus, niet als de zoon van God, maar als man van vlees en bloed - met gevoelens van liefde en vriendschap.

De simpelheid van de film is door de Italiaanse theatermakers opgetuigd met allerlei visuele elementen, projecties van bijbelteksten en een ensemble dat uitblinkt in extravagante dansnummers. Op een gegeven moment wordt het wel erg uitbundig, inclusief een commedia dell' arte-act. Opmerkelijk ook: tijdens de kruisiging worden in rap tempo een aantal beelden getoond van rampen die de moderne mens hebben getroffen - van Auschwitz en Vietnam tot en met het verdronken Syrische jongetje op een Turks strand. Jezus' lijden heeft uiteindelijk geen betere wereld opgeleverd, wil deze toevoeging overduidelijk zeggen.

Een belangrijke rol is weggelegd voor de stevige rockband die de hele avond pontificaal op het podium zit en geweldig speelt: hard, stoer, geen zoetsappigheid. Het was, is, en blijft onverwoestbare muziek - met hoogtepunten als Gethsemane, I Don't Know How to Love Him en Superstar. Maria Magdalena heeft een gouden keeltje, maar haar emoties zijn nog niet echt doorleefd; de zwarte Judas is een openbaring: gevaarlijk, sexy, topdanser en een dijk van een stem. En dan is er natuurlijk Ted Neeley, die een bijna goddelijke entree maakt, alsof hij uit de hemel op aarde is neergedaald, en niet omgekeerd. Zo is zijn aandeel misschien ook wel het beste te duiden: het is alsof de oude Jezus tussen zijn jonge kornuiten is teruggekeerd om nog één keer zijn leven en lijden te herbeleven - de reconstructie van zijn lijden.

IN DEN BEGINNE

Jesus Christ Superstar was eerst een album, daarna een musical en toen een film.

Jesus Christ Superstar is geschreven door Andrew Lloyd Webber (muziek) en Tim Rice (tekst). In 1970 wordt een album uitgebracht met Ian Gillan (van Deep Purple) als Jezus.

In juli 1971 wordt in Pittsburgh in de Verenigde Staten de rockopera voor het eerst concertant opgevoerd, later gevolgd door de eerste theatrale uitvoering op Broadway, New York. Ted Neeley is understudy voor de titelrol.

In Londen gaat Jesus Christ Superstar in 1972 in het Palace Theatre in première en is daar 3.358 voorstellingen en acht jaar lang te zien, waarmee het de dan langst lopende musical is.

De filmversie van Jesus Christ Superstar wordt geregisseerd door Norman Jewison en in 1972 opgenomen in Israël. Neeley speelt de rol van Jezus.

De eerste Nederlandstalige versie van Jesus Christ Superstar wordt in 1984 geproduceerd door Theater Arena in Gent, België.

Joop van den Ende Theaterproducties produceert in het seizoen 2005-2006 een Nederlandse versie in regie van Paul Eenens.

Jesus Christ Superstar is intussen opgevoerd in 42 landen. In Peru wordt een productie verzorgd door de gevangenen van de Sarita Colonia-gevangenis in Lima. Zuid-Afrika is een van de landen waar Jesus Christ Superstar lange tijd verboden is geweest omdat het anti-re

Agnetha Fälltskog (van ABBA) speelt Maria in 1972 in een concertante Zweedse versie van Jesus Christ Superstar en haar versie van I Don't Know How to Love Him bereikt de tweede plaats in de Zweedse hitlijsten.

Middelpunt van de show

Vanuit die rolopvatting is Neeley het onbetwistbaar middelpunt van de show: de oudere, bezonken Jezus, niet meer zo soepel van lijf en leden als toen, minder gepassioneerd, maar wel older and wiser. Zijn stem is weliswaar in de lagere registers beland, maar als hij in het zeven minuten durende Gethsemane ijzingwekkend hoog uithaalt, leidt dat in de zaal terecht tot langdurige bravo's.

Neeley: 'Normaal gesproken zou die stem op mijn leeftijd allang weg moeten zijn, maar ik heb geluk. Het is een wonder, absoluut, maar ik heb nooit vocale problemen gehad. Misschien ook omdat ik gezond leef: geen drugs, geen drank, niet roken, altijd goed opgepast. Misschien saai, voor een artiest, maar je kunt er wel oud mee worden, en tegelijk Jezus blijven.'

De acteur benadrukt dat hij de rockopera niet ziet als een manier om het katholieke geloof te prediken. 'Wij hebben geen religieuze bedoelingen, het is een cirkel van menselijke spiritualiteit. Echt, ik ben vereerd dat ik al veertig jaar met deze show verbonden ben. Ik krijg er elke avond kippevel van, het beneemt me de adem. Als ik op het toneel loopt, lijkt het soms alsof ik zweef.'

Jesus Christ Superstar van Andrew Lloyd Webber en Tim Rice is te zien van 13 t/m 23/12 in het World Forum Theater in Den Haag.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden