Onschuldige mensen op schuldige plekken

Vertrouw een foto nooit op zijn mooie glans, bezweert Taryn Simons. Uitnodigend zijn haar foto's niet, maar wie de moeite neemt, ontdekt fascinerende kost die de hersens doet kraken.

Charles Irvin Fain op de vermeende plaats delict bij de Snake River in Melba, Idaho. Hij zat achttien jaar vast in afwachting van de doodstraf voor moord en verkrachting, tot hij onschuldig bleek.Beeld Taryn Simon

Het is 2002 en Troy Webb, een jonge zwarte Amerikaan, bevindt zich in een drassig bos in Virginia. Hij is hier nog nooit eerder geweest en toch heeft deze plek zijn leven ingrijpend beïnvloed. Webb zou hier iemand hebben verkracht en beroofd. Hij werd veroordeeld tot 47 jaar cel. Na zeven jaar bleek dat Webb onschuldig was en nu staat hij tussen de bomen, in een net grijs pak. Hij poseert voor fotograaf Taryn Simon. Zij maakt een serie, getiteld: The Innocents, over onschuldige mensen op schuldige plekken en de dubieuze rol van de fotografie.

Dertien jaar oud en nog altijd heeft Simons serie niet ingeboet aan overrompelend vermogen. Niet voor niets trapt haar overzichtstentoonstelling in de ruime bovenzalen van het Parijse Jeu de Paume af met deze onschuldig veroordeelden, die zich op haar zorgvuldig geconstrueerde foto's bevinden in het niemandsland tussen werkelijkheid en fictie.

Verboden

Taryn Simon (1975) maakte in 2007 wereldwijd naam met An American Index of the Hidden and Unfamiliar. Het is een inventarisatie van geheime en verborgen plekken in de VS. Het hoofdkwartier van de CIA in Langley, Virginia. Een kooi op de buitenplaats van een gevangenis in Ohio, waar terdoodveroordeelden dagelijks worden gelucht. De opslagplaats voor verboden goederen op het John F. Kennedy-vliegveld in New York. Die laatste foto gaf Simon vast het idee voor Contraband (2009), waarvoor ze de verboden goederen fotografeerde.

Taryn Simon (1975)Beeld Taryn Simon

Foto's als bewijs

Er ligt een briljant idee aan de serie ten grondslag. Taryn Simon (39, New Yorkse) koos alleen de rechtszaken uit waarin mensen waren veroordeeld omdat ze door anderen herkend zouden zijn op foto's. Fotografie als 'bewijs'. En nadat hun onschuld was bewezen, toonde Simon met sardonisch genoegen aan wat een slecht idee het is om een foto zomaar te geloven op zijn betrouwbare glans. Ja, dit zijn foto's van de veroordeelden op de plaats van het delict. Maar nee, deze foto's zijn geen bewijs van hun schuld. Kraaaak doet het hoofd van de kijker.

Je leest het in bijna elke bespreking: het werk van Taryn Simon is 'moeilijk'. Dat is te makkelijk; het is eerder werk waarvoor je moeite moet doen. Je moet er inkomen, in haar manier van kijken en presenteren. Haar projecten gaan over grote, abstracte zaken als staatsveiligheid, grensbewaking, het individu versus de overheid. Maar dat zie je niet direct terug in haar foto's, die afstandelijk en objectief zijn en altijd een tekst en een uitgekiende vormgeving nodig hebben om begrijpelijk te zijn.

Dat kan ver gaan. Neem het project met de geweldige titel: A Living Man Declared Dead and Other Chapters I-XVIII uit 2011. Hiervoor reisde Simon vier jaar lang rond om wereldwijd achttien bijzondere stambomen te verzamelen en de verhalen daarachter te vertellen, streng schematisch geordend in combinaties van kurkdroge foto's en relatief veel tekst.

Larry Younblood (r) werd onterecht veroordeeld tot 10,5 jaar cel voor aanranding, kidnapping en kindermishandeling. Na acht jaar kwam hij vrij toen bleek dat hij onschuldig was. Taryn Simon fotografeerde hem met zijn vriendin Alice Laitner op de vermeende plaats delict in Tucson, Arizona.Beeld Taryn Simon

In Parijs hangen er acht, onder meer het verhaal van een Indiase man die door zijn familieleden dood was verklaard, opdat zij zijn land zouden krijgen, en dat van Hans Frank, de juridisch adviseur van Hitler. Begin je eraan, dan is het fascinerende kost, voer voor romanschrijvers. Maar uitnodigen doet het werk niet meteen.

Daarom is het goed dat de tentoonstelling met The Innocents begint. Wat fotografie betreft, is dat geen typisch Taryn Simon-werk: te verhalend, te theatraal. De zorgvuldig uitgelichte scènes doen denken aan filmstills of aan de grote tableaus van fotograaf Jeff Wall. Maar ze trekken je wel meteen de drempel over en bereiden je voor op een tentoonstelling waarin dit de belangrijkste gedachte lijkt: een foto staat nooit op zichzelf.

Er hoort altijd informatie bij, er is altijd een context. Het is een nuchtere constatering en een waarschuwing tegelijk. Mijn werk moeilijk?, lijkt Simon te zeggen, alsof het kijken naar welke foto dan ook een simpele opgave is.

Dwarsverbanden

Dat wordt verderop mooi geïllustreerd met The Picture Collection (2013). Simon snuffelde rond in het uitgebreide beeldarchief van de Public Library in New York, waar 1,2 miljoen beelden door de jaren heen secuur en handmatig per categorie zijn ingedeeld - een soort Google Image uit het pre-internettijdperk.

Simon fotografeerde de afzonderlijke deelcollecties op de van bekende wijze: herkenbaar, feitelijk, waardoor je ze goed kunt bekijken. Police, Wounded, Highways, Rear Views - het zijn wonderlijke vergaarbakken van allerhande beelden door elkaar: reclame, documentaire, kunst, doodgewone kiekjes.Inspirerend, al die dwarsverbanden. Maar ook enigszins benauwend. Hier zie je hoe sterk labels kunnen uitwerken.

Werd een foto eenmaal ingedeeld de ene categorie, dan mag-ie niet meer in de andere, ook al zou hij daar, vanuit een ander perspectief bekeken, ook best passen. Nee, zegt het hoofd, daar is daar, we blijven niet aan de gang. Die gedachte van je afschudden, beseffen dat hetzelfde beeld in een andere context een ander beeld kan opleveren - dát is pas moeilijk. Het werk van Taryn Simon kan daar alleen maar bij helpen.

Taryn Simon: Vues arrière, nébuleuse stellaire et le bureau de la propagande extérieure. T/m 17/5 in Jeu de Paume, Parijs. Catalogus 50 euro.



Voor The Picture Collection (2013) snuffelde Simon rond in het uitgebreide beeldarchief van de Public Library in New York, waar 1,2 miljoen beelden door de jaren heen secuur en handmatig per categorie zijn ingedeeld - een soort Google Image uit het pre-internettijdperk.Beeld Taryn Simon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden