Profiel

Onoverwinnelijke meid kan nog wel een tijdje mee

De virtuele powergirl Lara Croft waart al twee decennia rond in de geesten van zowel chauvinistische mannen als feministische vrouwen. Ze blijft aan de verwachtingen voldoen.

Lara Croft, 20 jaar oud.

Ze is na de besnorde loodgieter van Nintendo het beroemdste personage uit een game. Het had anders kunnen lopen. Dit icoon was oorspronkelijk bedacht als een man, met hoed en zweep. Omdat dat te veel deed denken aan Indiana Jones, de archeoloog-avonturier van Steven Spielberg, veranderden de makers haar geslacht. De latere beroemdheid kreeg een Latijns-Amerikaans tintje en naam, Laura Cruz.

Dat vond de gamesuitgever allemaal veel te exotisch. Mevrouw Cruz kreeg een Brits paspoort en uit het telefoonboek van de stad Derby werd door een zeskoppig comité een nieuwe, veel voorkomende naam gekozen.

Sindsdien kent de wereld deze heldin als Lara Croft. Deze maand wordt ze twintig.

Lara's komst in 1996 in het computerspel Tomb Raider was een sensatie. Vrouwelijke hoofdrollen in games waren tot dan toe zeldzaam; vrouwen waren of prinsessen of juffers in nood. Hier hadden we opeens een vrouw die zich gehuld in hotpants en tanktops in de jungle begeeft, met blote handen bergwanden beklimt en sneller schiet dan Lucky Luke. Dat doet ze om te voorkomen dat oudheidkundige schatten en geheimen in de verkeerde handen vallen. Lara ís de vrouwelijke Indiana Jones. En zeker, haar übervrouwelijke welvingen zullen niet in haar nadeel hebben gewerkt.

Om maar meteen die grote borsten uit de weg te hebben: het verhaal wil dat die een foutje zijn van haar schepper, de toen 21 jaar oude Britse gamesontwerper Toby Gard. Toen Lara digitaal nog in de steigers stond, wilde hij op een dag de boezem van zijn heldin met de helft vergroten. Kijken hoe dat er uit zou zien. Maar in het 3D-computermodel schoot Gard uit met zijn muis. Nog voor hij zijn vergissing kon herstellen besloten zijn collega's dat hun personage met een 150 procent grotere buste beter zou verkopen.

Lara Croft zoals ze in 1996 aan de wereld verscheen.

Reclame

Deze Lara Croft zal in de loop der jaren op ruim 1.100 omslagen van tijdschriften verschijnen, meer dan welk supermodel dan ook. U2 huurt al in 1997 haar digitale verschijning in voor videobeelden die de Ierse band tijdens zijn PopMart-tour vertoont. Lara maakt reclame voor Visa-creditcards, Lucozade-drankjes en Seat-auto's. Ze krijgt bioscopen vol met twee speelfilms, in 2001 en 2006, waarin 'de mooiste vrouw ter wereld' haar vertolkt. Terwijl Angelina Jolie in interviews zegt dat ze weinig met het personage op heeft, maar ook dat ze 'een grote verantwoordelijkheid' voelt vanwege de hoge verwachtingen van Lara's fans.

Lara Croft groeit uit tot een icoon, maar niet zonder controverse. De Tomb Raider (grafrover) is een vat vol uitersten. Haar bovenmaatborsten en schaarse kleding maken haar een stoeipoes, voer voor chauvinistische mannenzwijnen en pubers kampend met de hormonenstrijd in hun lichaam. Tegelijkertijd zien feministen Lara als een powergirl, die honderden mannen in het stof laat bijten. Lara baant de weg voor meer vrouwelijke helden in games, maar is ook een symbool voor een bedrijfstak die voor veilig gaat en teert op oude successen. Miss Croft is op-en-top Brits, van adel, maar made in Redwood City, in de US of A.

Affiche voor het jubileumspel Rise of the Tomb Raider, het jongste avontuur van Lara Croft.

Het grote geheim van Lara's succes is dat het personage voortdurend is aangepast aan de tijdgeest. Dat geldt voor haar karakter en voor haar achtergrond. De familiegeschiedenis, die verraadt waarom Lara zich zo vastbijt in archeologische vigilantie, wordt keer op keer herschreven. Haar vader heeft in de games twee verschillende voornamen en verandert van een lord in een archeoloog met een landgoed. Lara overleeft eerst als 21-jarige een vliegtuigcrash in de Himalaya's, later als 9-jarige. Bij de laatste versie van dat ongeluk verdwijnt haar moeder. In een andere game raakt moeder spoorloos tijdens een expeditie met haar dochter.

In twintig jaar wordt het personage Lara voortdurend bijgestuurd, bijgevijld, bijgespijkerd en opnieuw uitgevonden. Haar lotgevallen doen denken aan die van James Bond, dat andere onverwoestbare icoon van Brits vermaak. Na de 'clowneske' Roger Moore werd elke Bond grimmiger. De huidige 007, Daniel Craig, is nog steeds een vrouwenverslinder met een license to kill, maar ook een man verscheurd door zijn verleden.

Dinsdag verschijnt de PS4-editie van Rise of the Tomb Raider, met de optie 'classic skins', die een oudere verse van Lara kan laten opdraven.
Angelina Jolie als Lara Croft.

Zoekend

Ook Lara transformeert. In haar eerste games heeft ze de diepgang van een stripfiguur die kwinkslagen maakt aan de rand van een peilloos ravijn. In haar latere games verandert ze van een onoverwinnelijke bimbo in een tobbende, onzekere en zoekende figuur die leert te overleven in erbarmelijke omstandigheden. Ze leert vechten om haar hachje. In Tomb Raider, een herstart van de gamereeks in 2013, zien we Lara voor de eerste keer een ander mens doodschieten. Ze walgt zichtbaar van zichzelf.

'Realistisch' heette dat in beschouwingen. Schrijfster Rhianna Pratchett, die sinds drie jaar de verhalen voor Tomb Raider schrijft, noemt dat kul. Waarom moet Lara model staan voor 'de' vrouw? Pratchett wijst op de Uncharted-games, waarin de hoofdrol is weggelegd voor een mannelijk equivalent van Lara Croft. 'Niemand die zich afvraagt of Nathan Drake wel een goede afspiegeling is van mannen, of van mannen in games. Mannen in games zijn niet bang en kwetsbaar. Waarom zouden de vrouwelijke figuren dat wel moeten zijn?'

Zo te horen kan Lara Croft nog wel twintig jaar mee.

Tomb Raider met Utrechts tintje

Ter gelegenheid van 20 jaar Lara Croft verschijnt er deze week een versie voor de PlayStation 4 van Rise of the Tomb Raider, een game die een jaar geleden al exclusief werd uitgebracht voor Microsofts Xbox One en Xbox 360. Het lange wachten wordt beloond: in de PS4-uitvoering zitten allerlei extra's. Zoals de mogelijkheid om delen van de game te spelen met een eerdere versie van Lara Croft, zodat het personage uit 1996 zich beweegt door het decor van de game in 2016. Net als in andere games is er een onderdeel waarin Lara zich een horde zombies van het lijf moet houden. Deze wending wordt gepresenteerd als een nachtmerrie tijdens Lara's slaap.

In een nieuw hoofdstuk, Blood Ties, keert Lara terugkeert naar het landgoed van haar overleden ouders. Croft Manor is ook te bezoeken in virtual reality, met de PlayStation VR-bril. Blood Ties is grotendeels bedacht en gebouwd door Nixxes, een Utrechtse studio die elf jaar geleden begon als een technisch toeleverancier voor de studios die Tomb Raider maken, maar een steeds grotere rol heeft gekregen. Zo maakt Nixxes veel van de computerprogramma's waarmee de Amerikaanse studio Crystal Dynamics de game bouwt.

Het nieuwe hoofdstuk in Rise of the Tomb Raider is de kroon op al het werk dat Nixxes achter de schermen heeft verzet. 'Dit is de eerste keer dat we ook originele, eigen content leveren', zegt oprichter Jurjen Katsman. Is die bijdrage van de Utrechtse studio ook ergens aan af te zien? 'Als je goed rondkijkt naar de kunst die Lara in haar huis heeft hangen denk ik dat je wel een Nederlands tintje kunt herkennen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden