Ongevraagd afgebeeld als sekswerker: plagiaat in India

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: een plagiaatzaak met foto's van prostituees en travestieten in Bombay.

'Deze 'Asma' zou een sterke band ontwikkeld hebben met het minderjarige meisje, ergens tussen moeder en lerares in.' Beeld Souvid Datta

Shreya Bhat is een sociaal werker uit Bangalore, India. Ze heeft niets met de wereld van de fotografie te maken, maar ze heeft wel een scherp oog. Zij werkte ooit zelf met prostituees in Sonagachi, Calcutta, de grootste rosse buurt van India. Vandaar dat ze in 2014 met meer dan gewone belangstelling een fotoserie op Huffington Post bekeek. De serie was van de jonge Brits-Indiase fotograaf Souvid Datta en had als titel In the shadows of Kolkata. Datta legde de wereld van de, deels minderjarige, 'sekswerkers' in Kolkata (Calcutta) vast.

Het oog van Bhat bleef aan een foto hangen. Een jonge vrouw op de voorgrond houdt een spiegel vast terwijl ze richting de fotograaf kijkt. Op de achtergrond kijkt een oudere dame toe. En hoewel Huffington Post geen bijschrift plaatste, leverde de fotograaf elders een uitgebreide toelichting, waarin hij de naam van de 17-jarige prostituee noemde en ook de 'veteran sex worker' op de achtergrond identificeerde. Deze 'Asma' zou een sterke band ontwikkeld hebben met het minderjarige meisje, ergens tussen moeder en lerares in.

Het beeld was van zichzelf dramatisch genoeg, maar dat was niet de reden waarom voor Bhat deze foto eruit sprong: ze kende die vrouw op de achtergrond ergens van. Ze was een bewonderaar van het werk van de bekende Amerikaanse fotograaf Mary Ellen Mark (1940-2015), die in de jaren zeventig Falkland Road had gemaakt, een klassiek fotoboek over het leven van prostituees in Bombay. Op een van de foto's kwam ze Asma tegen, maar in Marks onderschrift staat: 'Travestieten verkleden zich op een binnenplein. Falkland Road. Bombay. India.' Het is niet alleen dezelfde gedaante, linksvoor op de foto: het is dezelfde foto. Ook met een lekenoog is te zien dat Datta de travestiet uit Bombay uit het werk van Mark heeft gelicht en deze vervolgens heeft gespiegeld en bijgewerkt, om die te laten corresponderen met de lichtval uit het venster linksboven.

Bhat denkt er het hare van, maar ze laat het lopen. Ze maakt geen deel uit van de fotografiegemeenschap en ze heeft andere dingen aan het hoofd dan de ontmaskering van een jonge fotograaf.

Drie jaar later stuit ze weer op de naam van Souvid Datta. Benjamin Chesterton, een filmproducent, gaat tekeer over een van de foto's uit de serie van Datta, die gebruikt wordt om een fotowedstrijd van het prestigieuze onlinefotomagazine LensCulture aan te kondigen. Op de foto kijken we op de rug van een man die boven op een meisje ligt dat met opengesperde ogen in de lens van de camera staart. Ze is duidelijk te herkennen, haar naam en leeftijd (16) staan in het bijschrift, met de mededeling dat ze sinds haar 12de een 'sekswerker' is. 'Realiseert de fotograaf zich hier niet dat hij geen 'sekswerk' aan het documenteren is, maar een verkrachting', is de vraag die Bhat zichzelf stelt, zal ze later zeggen.

Ze neemt contact op met Chesterton over haar plagiaatvondst van een paar jaar terug. En dan gaat het snel.

De veelgelezen website Petapixel publiceert de vondst, met onweerlegbaar bewijsmateriaal en de wereld van Souvid Datta stort ineen. Allerlei fotografieinstellingen die hem als groot talent ondersteunden, laten hem vallen, andere fotografen van wie hij werk 'gesampeld' heeft, melden zich en daags erna geeft hij een interview aan Time Magazine, dat het karakter van een openbare biecht heeft: 'Ik kan niet voor anderen spreken, maar ik ben bezweken onder de druk in de wereld van de fotografie, waardoor ik extreme, idiote dingen ging doen in de onzekere hoop dat ik zou opvallen.'

In fotografiekringen echoot de zaak nog een tijd na, met de nadruk op het photoshoptalent van Datta en vergelijkbare gevallen. Zoals dat rond topfotograaf Steve McCurry, die zijn perfecte beelden ook samenstelde door storende elementen in de postproductie te verwijderen. 'Elke foto wordt gemanipuleerd', aldus McCurry.

Transvestites getting dressed in a courtyard. Beeld Mary Ellen Mark

Maar Benjamin Chesterton vindt dat in de kwestie rond het werk van Souvid Datta het verkeerde punt wordt gemaakt. In een interview waarin hij terugkijkt op de zaak zegt hij: 'Mensen raken overstuur over het klonen van een beeld, iets dat stupide en belachelijk is, maar nog altijd geen misdrijf. En ze negeren ondertussen een verkrachting.'

Dus misschien moeten we onze blik op die foto van Souvid Datta niet richten op de figuur achterin, die daar nooit stond en nooit had mogen staan. Maar op het 17-jarige meisje voorin dat de fotograaf het vertrouwen had gegeven om haar wereld vast te leggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden