Ongestileerde eilanders voer voor filmfanaat

Het is duidelijk dat de jonge Engelse schrijver Martin McDonagh van film houdt. Zijn toneelstuk De Manke speelt zich af in de schaduw van Hollywood....

Marijn van der Jagt

Nou draaide Robert Flaherty zijn Man of Aran op Inishmore, maar de roem straalt af op de bewoners van buureiland Inishmaan. De jongeren dromen van een filmrol. Sexy Helen laat zich kussen door visser Babbybobby in ruil voor een overtocht naar het buureiland. En klaploper/nieuwsverspreider Johnnypateenmike doet goede zaken. Opgeblazen van belangrijkheid beent acteur Joop Wittermans de kruidenierswinkel binnen van de tantes Kate en Eileen. Doorgaans scoort hij met zijn roddels slechts een blik erwten. De nieuwtjes over de Hollywoodregisseur bieden hem uitzicht op een omelet bij de lunch.

De Manke laat de achterkant zien van de Hollywood-illusie. Bij de scène waarin Flaherty's film voor de eilandbewoners wordt vertoond, gebeurt dat letterlijk. De acteurs van het NNT zitten op bankjes recht het publiek in te kijken. Een prachtig beeld: onder de vleugels van een meekijkende engel - de vertoning vindt plaats in de kerk - zit een kleurrijke verzameling volkse figuren die niets gemeen heeft met het heroïsche vissersgezin in de film. Pleuni Touw, onherkenbaar als de grauwe, stuurse Eileen tuurt peinzend door haar brilletje. Babette Mulder als het kalende, zich opgewekt dooddrinkende moedertje van Johnnypateenmike lurkt afwezig aan haar fles.

Er wordt geruzied, er vallen klappen en er klinkt luid commentaar op het fictieve karakter van de beroemde documentaire. Maar De Manke is meer dan een commentaar op de film-illusie. Het knapgeschreven portret van een kleine gemeenschap gaat over de vele gezichten van de waarheid. De aardigste eilandbewoners kunnen het gewelddadigst uit de hoek komen, en de grootste botterik getuigt ineens van waar heldendom. Hoofdfiguur Manke Billy krijgt de feiten over zijn gehandicapte lichaam voortdurend te horen, maar over de dood van zijn ouders heeft iedereen een ander verhaal. Je hebt de hele avondvullende lengte van het stuk nodig om een beeld te krijgen van alle personen en de geheimen die ze met zich meedragen.

Regisseur Albert Lubbers benadrukt de humor in het stuk. Het magisch-realistische tintje dat Peter de Kimpe met zijn decor aan de voorstelling geeft, is niet doorgezet in de speelstijl. De karakterisering van het eilandvolk zou veel preciezer kunnen, en de licht kunstmatige taal van McDonagh is niet echt uitgebuit. De lijzige Manke Billy van Stijn Westenend weet het publiek net zo goed te raken als de explosieve sexy Helen van Lies Visschedijk, maar ze lijken afkomstig uit tegengestelde milieus. Toch heeft heeft de weinig gestileerde aanpak van Lubbers ook wel wat. De voorstelling heeft de smakelijke toegankelijkheid van een klucht. Een klucht voor filosofen en filmfanaten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden