Ongenaakbaar, contemplatief en soms gewoon woest romantisch

Alexander Gronsky..

* * * *

Amsterdam Waarschijnlijk is Alexander Gronsky (1980) een van de weinigen die dit kan zeggen: ‘Kijkend naar foto’s heb ik nog nooit blijdschap of zoiets gevoeld – ik bedoel: bij foto’s die ik mooi vind.’ Voor velen is het wellicht een tegenstelling, maar niet voor de fotograaf uit Estland. Voor hem staat het kijken naar een goede foto gelijk aan het voelen van ‘iets verdrietigs’.

Aan het begin van dit jaar won Gronsky de Paul Huf Award, een door het Amsterdamse Foam georganiseerde jaarlijkse fotografieprijs voor internationaal talent onder de 35 jaar. Bij het winnen van die prijs hoort een tentoonstelling, en die is nu aldaar te zien. Gronsky toont (deels) twee series: Less Than One (2006-2008) en The Edge (2009), die beide gaan over het Russische landschap in het post-Sovjettijdperk.

En nee, om te schaterlachen zijn die foto’s niet, hoewel er best wat te grijnzen valt bij een troepje eigenwijs ogende Moskouse eenden in de sneeuw, of bij twee ranke honden met kekke windjacks aan. Melancholie overheerst. Of nee, melancholie is alweer een te sterke emotie voor dat wat je overvalt in Foam.

Het is eerder zo dat Gronsky’s reportages van uitgestorven en vaak witte Russische landschappen, of het nu ‘echte’ landschappen zijn of stedelijke landschappen, een soort afstandelijke berusting uitademen. Zijn series gáán wel ergens over (bijvoorbeeld over het verdwijnen van de menselijke maat in een land dat zo groot is dat het zich over verschillende tijdszones uitstrekt), maar tegelijkertijd kun je daar als kijker niet helemaal bij. De foto’s zijn ongenaakbaar, contemplatief en soms gewoonweg woest romantisch, aangezien de natuur zo overweldigend aanwezig is en de mens vaak alleen en nietig.

Dit is misschien wat de jury van de Paul Huf Award in haar rapport bedoelde met ‘docugrafisch’.

Alexander Gronsky, die al vanaf zijn achttiende fotografeert en diverse fotografieprijzen kreeg uitgereikt, zou een ‘nieuwe ‘docugrafische’ fotograaf zijn die in zijn werk een narratief gebruikt met een intieme afstand’. Of ‘intiem’ op Gronsky’s foto’s van toepassing is, daar kun je over twisten, maar nieuw is zijn benadering wel.

Rusland is in de ogen van velen een absurdistisch en vaak onbegrijpelijk land, wat zowel in de journalistiek als in de fotografie graag wordt benadrukt. Die absurditeit is bij Gronsky ook aanwezig (bijvoorbeeld in de foto van een autowrak dat op vier palen hoog boven het witte landschap zweeft, of in die van twee mensen in een landschap dat is bezaaid met lege kartonnen dozen), maar nergens ligt ze er te dik bovenop. Het is beheerste absurditeit, vermengd met imponerend spierballenlandschap.

In de serie Less Than One weet de fotograaf die spanning langer vast te houden dan in The Edge. Die laatste, geschoten aan de randen van Moskou, daar waar de bebouwing langzaam opdoemt, lijkt na een poosje kijken eerder een technische oefening dan een totale overgave aan het project. Gronsky fotografeerde bijna alles in de sneeuw, wat vreselijk moeilijk is, want zie daar maar eens een spannend beeld uit te krijgen. Dan ben je afhankelijk van alle grafische elementen die je maar kunt vinden, zoals het gepriegel van boomtakjes, zwarte stenen en kleurige windjacks.

Die zoektocht zorgde vaak voor mooie beelden. Maar na een tijdje bekruipt je het gevoel dat het hier eerder gaat om het vinden van het punt waar de weergave van de werkelijkheid overgaat in abstractie dan om het leven aan de rafelranden van Moskou. Meer om de esthetiek dan om de inhoud.

Maar The Edge maakt alles goed. Adembenemend is het beeld van een vrouw die in haar eenzame blootje ligt te zonnen op het dak van een gebouw aan de rand van water en wolken. Een verdrietige foto? Dat niet. Maar hij treft je recht in je gemoed.

Merel Bem

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden