Ongemakkelijk gevoel bij karikaturaal geweld

In de reeks Grote steden – Grote verhalen komen tien metropolen aan de orde, geschilderd door grote auteurs. Aflevering zes: het New York van Bret Easton Ellis....

Bret Easton Ellis’ American Psycho was een van de meest controversiële boeken van de late 20ste eeuw. Toen het in 1991 verscheen, was dat niet alleen aanleiding voor een lange reeks venijnige, dikwijls sterk moralistische recensies, maar in het kielzog daarvan ook een bijna eindeloze reeks discussies en polemieken. Om het geheugen even op te frissen: American Psycho is het verhaal van Patrick Bateman, een 26-jarige yup met een mooi afgetraind en gebruind lichaam, een garderobe waarin geen merk ontbreekt, een gedekte creditcard en een geestesleven zo diep dat een mug erin kan pootjebaden. Kortom, de vleesgeworden oppervlakkigheid.

Verontrustender is echter dat hij zich in de avonduren bezighoudt met gruweldaden die herinneringen oproepen aan Jack the Ripper en andere seriemoordenaars. Net als bij de Ripper zijn vooral vrouwen het slachtoffer. Zij worden met behulp van messen, zagen, snijbranders en andere hulpmiddelen toegetakeld en afgemaakt in een serie orgieën van seksueel geladen geweld.

Hoewel Ellis getalenteerd genoeg is om het boek leesbaar te houden, had de overdaad aan extreem geweld, gecombineerd met de volstrekt amorele onaangedaanheid van de hoofdpersoon, op veel lezers een afstompend effect.

Dit had er voor een deel mee te maken dat Ellis in dit boek weigerde enige duiding te geven van het gedrag van zijn hoofdpersoon. Hij beperkte zich tot een weergave van het kwaad, en dat op een wijze die de grens met het karikaturale ruim overschrijdt.

Het resultaat is een boek waarmee je als lezer moeilijk raad weet, omdat het je opzadelt met een ongemakkelijke presentatie van het kwaad, dat weliswaar wordt geridiculiseerd, maar niet verklaarbaar en verteerbaar gemaakt.

Of het daarmee een goed boek wordt, is een tweede (ik denk van niet), maar dat American Psycho een van de sleutelwerken is van de jaren negentig, lijkt inmiddels onomstreden.Hans Bouman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden