Ongelijkheid

De witte blik is in het Westen al decennialang dominant. Vanavond zien we de andere kant van het verhaal.

TV Recensie In de schaduw van King Beeld RV

Woensdag is het precies vijftig jaar geleden dat Martin Luther King werd vermoord. De publieke omroep zendt daarom twee documentaires uit, die elk een beeld geven van de man en zijn legendarische beweging.

De eerste film, In de schaduw van King, vandaag op NPO2, heeft een veelbelovend uitgangspunt. De Amerikaanse dominee Harcourt Klinefelter was in de jaren zestig persvoorlichter van King. Hij maakte bandopnamen van Kings legendarische speeches en interviewde demonstranten. Inmiddels woont Klinefelter in Overijssel, met een Nederlandse vrouw. Voor de film reist de nu 79-jarige Harcourt – ‘Harky’ – terug naar de plekken waar de demonstraties plaatsvonden en ontmoet hij activisten van toen. Zijn oude bandopnamen alleen al vormen een geweldig historisch document, maar de filmmakers lijken niet te hebben kunnen kiezen waar deze film over gaat: is het een portret van een oud-strijder, of een verhaal over een protestbeweging? Nu is het geen van beide: over Harky komen we niet heel veel te weten, de context van Kings demonstraties blijft onderbelicht.

Wat opvalt: Harky is wit. Op foto’s van vroeger staat hij als enige witte activist tussen de zwarte strijders. Gek genoeg wordt het verschil in huidskleur tussen Harky en de oud-demonstranten nauwelijks benoemd. Wel zoomt de camera uitgebreid in wanneer hij hand in hand loopt met een zwarte demonstrant: een beeld dat past bij de ‘droom’ waar de sympathieke Harky zo naar streefde. Maar gelijkheid tussen zwart en wit is in Amerika nog altijd geen feit, en wanneer Harky over zijn tijd met King vertelt – ‘exciting’ – klinkt het toch een beetje als een jongensavontuur, waar het voor veel zwarte activisten een strijd op leven of dood geweest moet zijn.

Morgen zien we die andere kant van het verhaal. De documentaire I Am Not Your Negro (NPO2) van Raoul Peck gaat over het werk van de zwarte schrijver James Baldwin. Baldwin was bevriend met zowel Martin Luther King als Malcolm X. In de film zien we de twee kopstukken debatteren; Malcolm X verwijt King dat zijn boodschap van geweldloosheid vooral progressieve witte mensen goed uitkomt.

I Am Not Your Negro is een indrukwekkend relaas over ongelijkheid, dat inzichtelijk probeert te maken hoe het is om als zwarte jongen op te groeien in een witte wereld. ‘Ik heb altijd naar jou moeten kijken’, schrijft Baldwin aan de witte toeschouwer. ‘Ik weet meer van jou dan jij van mij’. Tekenend is een speech van Robert Kennedy, 1961: ‘Over veertig jaar kan een zwarte man misschien wel president worden’, zei die, tot genoegen van de witte progressieve gemeenschap. In zwart Harlem reageerde men heel anders, schrijft Baldwin. Waarom moesten ze nog veertig jaar wachten voor een zwarte man ‘misschien’ president zou kunnen worden? De witte blik, maakt I Am Not Your Negro duidelijk, is in het Westen al decennialang dominant. De documentaire In de schaduw van King lijkt daar een voorbeeld van. Goedbedoeld, soms informatief. Maar gelukkig staat daar ook een film als I am not your Negro tegenover.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden