Onderzoek naar non-descripte plekken

Voor de eerste Volkskrant Beeldende Kunst Prijs zijn zes kunstenaars genomineerd. Deze week stellen wij hen aan u voor, aan de hand van hun kenmerkende werk....

Xandra de Jongh

Tudor Bratu (1977) was negen jaar toen hij vanuit Roemenië naar Nederland verhuisde. Een ervaring met impact. ‘Het heeft mijn blik enorm gescherpt.’ Met het vervallen van de vertrouwde omgeving werd hij al vroeg gedwongen een onderzoekende houding aan te nemen naar de wereld om hem heen. Om een bepaalde plek geconcentreerd te vorsen op zijn ingrediënten.

Eenmaal fotograferend neemt die onderzoekende houding bij Bratu in omvangrijke series epische vormen aan. Aandachtspunt in zijn foto’s is de stedelijke omgeving, de invalshoek is altijd sociaal-documentair. Maar zijn onderzoek geldt evengoed het medium fotografie zelf: ‘Ik ben heel nieuwsgierig naar de werking van fotografie.’

In die zin is de serie stadsbeelden, die zouden uitmonden in Het Archief (2004) en Record (2005), kenmerkend voor zijn werk. Al tijdens zijn fotografiestudie aan de Rietveldacademie, die hij in 2003 afrondde, begint hij met het fotograferen van de stedelijke ruimte in Europese en Aziatische steden.

Het monsterproject resulteerde na drie jaar in een enorme collectie van non-descripte straatbeelden. Een eindeloze stroom beelden van dezelfde grauwe flats, betonnen pleinen en lege auto’s. De mens is afwezig in deze zwartwitfoto’s. De ‘subtiele, secundaire aanwezigheid van de mens’ vindt hij interessanter.’

Pas toen de verzameling bij elkaar lag, ontdekte Bratu de frappante gelijkenissen tussen de straatbeelden. Straathoeken uit Seoel sloten naadloos aan op die van Berlijn. Het was niet een vooropgezet plan geweest, iedere foto was als bijzonder beeld op zich bedoeld. ‘Maar ik moest uiteindelijk concluderen dat er niet zoiets bestaat als een specifieke plek. Althans niet in mijn gefotografeerde werkelijkheid.’

Het onderzoeken en gebruiken van die fotografische werkelijkheid vormt een belangrijk element in het werk van Bratu. Hetzelfde werk wordt in de vorm van tentoonstellingen en kunstenaarsboeken op verschillende manieren gepresenteerd. Ook de serie straatbeelden kregen betekenis in twee afzonderlijke werken, als tentoonstelling, getiteld Het Archief, en als boek onder de naam Record.

In Het Archief plaatste Bratu de foto’s, in klein formaat, als een enorm grid op de tentoonstellingsmuur. De beleving van een seriematige productie wordt ondermijnd door het gebruik van verschillende papiersoorten en ontwikkelaars, die de foto’s bij nadere inspectie tot authentieke beelden maken. Zoals hij ze oorspronkelijk ook bedoeld heeft. In het boek Record gooit Bratu het over een andere boeg. Hier zijn de foto’s paginagroot als A3 fotokopie afgedrukt. Door te selecteren op visuele overeenkomsten worden de verschillende steden bladzij voor bladzij als een grote stad aan elkaar geregen. Alleen minieme details als straatnamen en nummerborden geven het verschil in geografische locatie aan.

Zijn spel met de fotografische werkelijkheid vereist voorzichtigheid, zo realiseert Bratu zich bij ieder werk opnieuw: ‘Het is niet alleen het kiezen van de juiste vorm, maar ook een kwestie van de juiste dosering. Hoe geef je de kijker iets mee zonder dat je tegelijkertijd, door teveel te vragen, je hand overspeelt.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden