Onderhoudend spel met het niets dat in ons huist

Als de Zweedse dichter en filosoof Lars Gustafsson een roman schrijft is het oppassen geblazen. Onder de gemoedelijk voortkabbelende vertelling woekert steevast een verontrustende vraag, van het slag dat je eerder aanvoelt dan helder kunt formuleren....

Zo gaat het in De decaan over het niets. Daar valt slechts met grote moeite iets steekhoudends over te zeggen, want aangezien het er niet is, zijn de eigenschappen ervan ook onbekend. Tegelijkertijd omringt het ons, huist het in ons, en spartelen we ons levenlang wat tussen niets en niets in.

Kijk, wil je daar wat meer over zeggen, dan kun je beter niet de procedure van Edmund Husserl volgen (de filosoof die vond dat het niets nietst) of al dichtend met je neus in de snuifdoos gaan zitten (de procedure Allen Ginsberg). Gustafsson geeft de voorkeur aan een raar verhaal.

Spencer C. Spencer, filosoof, is enige tijd werkzaam als assistent van de decaan van de faculteit der geesteswetenschappen van de universiteit van Austin, Texas. Een baantje van niets, zij het dat de decaan die hij assisteert een groot man is. Vietnam-veteraan in een rolstoel, begiftigd met stellige opvattingen waar geen filosoof tegenop kan. Hij heeft meningen over God, de moraal, de natuur en de wiskunde. En over de mensen om hem heen.

De verlamming dankt hij aan zijn belevenissen als soldaat, vermoedelijk aan het verraad in de naaste kring van medewerkers. Dat bepaalt de dynamiek waarmee hij die ook in vredesomstandigheden bejegent. Om hem heen is het druk, in hem zanikt een grote leegte – misschien is daar wel niets.

Dat begint Spencer C. Spencer zo te obsederen, dat hij opschrijft wat hij van de decaan aan de weet komt. Erger nog, het manuscript dat hij nalaat is zijn poging te reconstrueren hoe hij de decaan zo nabij is gekomen dat hij degene is die door de decaan wordt uitverkoren om hem de dood in te helpen.

Dat klinkt allemaal danig ingewikkeld, en dat is het ook. Maar bovenal is het ontzagwekkend onderhoudend, een spelletje met filosofie en literatuur dat tegelijkertijd erudiet en geestig is.Michaël Zeeman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden