Ondergescheten onderdeurtjes

De Eerste Wereldoorlog blijft de Engelstalige literatuur inspireren, getuige de voortreffelijke romans van onder anderen Pat Barker (de Regeneration-trilogie) en Adam Thorpe (1921)....

Ierland was gedurende de Eerste Wereldoorlog nog een onderdeel vanhet Britse Empire. Voor een deel van de bevolking (en niet alleen deprotestantse Unionisten in Ulster) was dat een reden om vierkant achter degeallieerde zaak te gaan staan. De vijanden van Groot-Brittannië warenimmers ook de vijanden van Ierland. Dus gaf menige jonge Ier gehoor aan deoproep van Lord Kitchener: 'Your country needs you.'

Andere Ieren zagen dienstname in het Britse leger als een opmaat tot de Home Rule, waarvoor de weg vrij zou zijn wanneer de boche eenmaalwas teruggedreven in zijn hol. Een derde groep koos uit pure haat jegensde koloniale overheerser partij voor Duitsland.

Willie Dunne, de hoofdpersoon van Barry's roman A Long Long Way,behoort op het eerste gezicht tot de eerste categorie. Hij is de zoon vaneen koningsgezinde, pro-Britse politieman uit Dublin. Het is de liefstewens van vader Dunne dat Willie in zijn voetsporen treedt, en deteleurstelling bij zowel vader als zoon is dan ook groot als de laatstezich ontpopt als een onderdeurtje, dat nooit de lengte van 1 meter 80 haaltdie de politiekeuring voorschrijft.

Hij wordt bouwvakker, een beroep dat hem onverwacht veelarbeidsvreugde schenkt, maar als de oorlog uitbreekt en het leger minderhoge eisen aan de lengte van zijn rekruten blijkt te stellen dan deDublinse politie, besluit Willie plompverloren dienst te nemen. Schijnbaaromdat hij wil strijden voor een rechtvaardige zaak, en uit loyaliteit metKoning en Vaderland. Dat is althans wat hij zijn vader en anderen graag willaten geloven. Maar eigenlijk weet Willie helemaal niet wat hij in deoorlog te zoeken heeft, en is zijn beslissing niet veel meer dan eenhalfhartige poging de teleurstelling van zijn eerdere afwijzing ongedaante maken.

Als ze eenmaal deel uitmaken van het Britse leger, ontdekken Willieen zijn landgenoten al snel dat ze door hun Engelse superieuren nauwelijksvoor vol worden aangezien. Een 'kleine Ierse dwerg met een ondergeschetenkont', zo noemt een majoor Willie als hij verslag komt uitbrengen van eentraumatische veldslag in de Vlaamse modder.

Zoals zoveel boeken over de Eerste Wereldoorlog (of welke oorlog ook)beschrijft A Long Long Way een proces van voortschrijdende desillusie. AlsWillie voorjaar 1916 met verlof naar Dublin reist, krijgt hij ineensopdracht deel te nemen aan de belegering van het postkantoor. In de chaosvan de gebeurtenissen meent hij aanvankelijk dat de Duitsers nu ook voetop Ierse bodem hebben gezet.

Pas later ontdekt hij dat zich in het gebouw Ierse vrijheidsstrijdersbevinden. Hij heeft op zijn 'eigen mensen' geschoten en meegeholpen dePaasopstand te onderdrukken. Als Willie vervolgens weer naar het front inVlaanderen afreist, heeft hij de bloedvlekken van een Ierse opstandelingop zijn uniform.

Of ze nu naïef en zonder duidelijke reden (zoals Willie) dan welbevlogen en vol idealen (zoals zijn kameraad Jesse Kirwan) aan de oorlogzijn begonnen, tegen de zomer van 1916 hebben onschuld en blijmoedigheidbij bijna iedereen plaatsgemaakt voor een murw gevoel van afstomping.

Bij Jesse Kirwan is de desillusie zo groot dat hij weigert nog langerorders te gehoorzamen en willens en wetens afstuurt op de krijgsraad enexecutie. 'Ik kwam hier om te vechten voor een land dat niet bestaat. Ennu Willie, let op mijn woorden, weet ik zeker dat het ook nooit zálbestaan.'

Voor Willie, die na anderhalf jaar loopgraven weliswaar veel kennisheeft van het fenomeen oorlog, maar nog altijd weinig inzicht en begrip inzijn achtergronden, is de kwestie verwarrender. Hij wordt heen en weergeslingerd tussen strijdige loyaliteitsgevoelens en ontdekt na een nieuwverlof, in 1918, dat hij zich alleen nog maar thuis voelt tussen zijnkameraden. 'Hij wist dat hij geen land meer had.'

A Long Long Way, dat zijn titel ontleent aan het oorlogsliedje It'sA Long Way To Tipperary, is in zekere zin te beschouwen als een prequel vanBarry's vorige roman, Annie Dunne, dat Willie's oudere zuster Annie alshoofdpersoon heeft, en van het toneelstuk The Stewart of Christendom,waarin vader Dunne (anno 1932 en dementerend) figureert.

Wie die roman of dat toneelstuk kent, weet hoe het afloopt met WillieDunne, maar ook de lezer van A Long Long Way kan dat al na enkelehoofdstukken vermoeden. Willie is het kanonnenvoer waar generaals naargoeddunken over menen te kunnen beschikken. Hij is iemand die op hetverkeerde moment op de verkeerde plaats werd geboren, lid van de generatievoor wie de beroemde Engelse war poet Wilfried Owen (die de oorlog evenminoverleefde) zijn Anthem for Doomed Youth schreef.

In The Stewart of Christendom verschijnt Willie als een geest dierondspookt in de verwarde gedachten van zijn vader. In Annie Dunne is hijeen kortstondige herinnering. Ook in A Long Long Way waart hij rond in eenfysiek en spiritueel niemandsland. Zelfs de grond waarin hij uiteindelijkwordt begraven, wordt directweer verlaten. De Duitse linies zijn eindelijkdoorbroken en er moet worden opgetrokken.

Hans Bouman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden