'Onder Star Trekfans accepteert iedereen elkaar. We zijn allemaal gelijk, ondanks onze afkomst of geaardheid'

Bij de gloednieuwe serie Star Trek: Discovery vraagt de Volkskrant zich af wat juist deze sf-serie door de jaren heen zo geschikt maakte om fan van te worden. En vijf hardcorefans verklaren hun favoriete personage.

Diehard Star Trak fans Beeld Ivo van der Bent

Al vijf decennia neemt Star Trek kijkers mee naar de uithoeken van ons universum en brengt hen in contact met fictieve planeten en aliens. Dat universum dijt steeds verder uit: sinds 1966 zijn er vijf tv-series, een animatieserie en dertien speelfilms gemaakt, waarmee meerdere generaties zijn opgegroeid. De zesde reeks, Star Trek: Discovery, is sinds deze week te zien op Netflix. Omdat we in iedere serie kennismaken met een nieuw schip en haar bemanning, is er inmiddels een complex web van starships, sterrenstelsels en tijdlijnen. De missie van Starfleet blijft hetzelfde: het ontdekken en onderzoeken van nieuwe beschavingen. 'To boldly go where no one has gone before.'

Fans identificeren zich vooral met de menselijkheid onder al die buitenaardse pracht. Al vanaf het begin worden racisme, seksisme en andere vormen van intolerantie uitgedaagd, waarmee de scifi-serie haar tijd ver vooruit was. In The Original Series (1966-1969) ontmoeten kapitein Kirk en officier Spock aliens met een half zwart, half wit gezicht, die zich superieur voelen ten opzichte van een volk met een gespiegelde huidskleur: half wit, half zwart. In The Next Generation (1987-1994, het vervolg dat de dertigers en veertigers van nu vast kennen) wordt een lid van een onzijdig volk vervolgd omdat ze uit de kast komt als vrouw. Met deze metaforen houden de makers ons een spiegel voor.

Hoewel de Klingons een grof gezicht hebben en agressief zijn, en de Vulcans puntoren hebben en juist stoïcijns zijn, zijn die verschillen oppervlakkig en stereotiep. Onder hun uiterlijk blijven de aliens menselijk en dus herkenbaar. De frictie tussen de volkeren en hun tradities lijkt bovendien veel op de problemen in ons 'echte' leven: wat offer je op voor het grotere doel, laat je een ander in zijn waarde? Het mooie van al die variatie wordt ook onderstreept: relaties tussen de soorten, nieuwe interpretaties van liefde (waaronder polyamorie) en (gender)identiteit. Dat moraal in de soms absurde verhalen maakt Star Trek al zo lang zo geliefd bij Trekkies (de échte fans) uit alle lagen van de bevolking.

De cast weerspiegelde vanaf het begin die diversiteit. Luitenant Uhura, gespeeld door Nichelle Nichols, was in 1966 het eerste zwarte personage op de Amerikaanse televisie dat geen bediende was. Ook Martin Luther King was fan van Nichols en haalde de actrice over in de serie te blijven, toen ze twijfelde. Uhura's zoen met kapitein Kirk, in 1968, wordt gezien als een van de eerste interraciale liefdesuitingen op de Amerikaanse tv. Piloot Sulu, vanaf 1966 gespeeld door George Takei, was bovendien een van de eerste Aziatische personages die geen slechterik was. Zijn geaardheid was altijd wat ambigu, maar in de laatste film Star Trek: Beyond (2016) is Sulu te zien met zijn man en dochter.

Met Discovery (2017), dat zich tien jaar voor The Original Series afspeelt, worden weer grote stappen gemaakt. De nieuwe serie draait niet om een kapitein maar om een eerste officier - en dan ook nog eens een zwarte, vrouwelijke officier, gespeeld door Sonequa Martin-Green (The Walking Dead). De mentor van deze officier Burnham is tevens de eerste vrouwelijke Aziatische kapitein in de Star Trekfranchise. In Discovery zien we ook het eerste homostel aan boord van een USS-starship: de wetenschapper en de scheepsdokter. De cast is zó divers, dat meer bekrompen fans op sociale media klaagden dat er te weinig witte crewleden zijn - en te veel vrouwen. 'Waar is de alfaman?'

Mislukte parodie

Seth MacFarlane, bedenker van de geanimeerde successerie Family Guy, maakte een dertiendelige parodie op Star Trek. The Orville ging deze maand in première op FOX, maar kreeg vernietigende kritieken. Het probleem is dat MacFarlane een te grote fan is, waardoor The Orville geen satire is op de sciencefictionserie, maar een slap aftreksel. The Orville mist helaas de absurdistische, niets ontziende humor die we kennen van Family Guy. Sterker: het wordt geen moment echt grappig.

Wat kunnen we verder verwachten van Discovery? In de dubbelaflevering, die maandag werd uitgezonden, zien we veel vertrouwde elementen. De Vulcans en Klingons zijn weer van de partij, en nieuwe kijkers krijgen via flashbacks wat achtergrondinformatie over hun principes. Het eeuwige gekibbel op de brug is vermakelijk, vooral tussen de onverschrokken commandant Burnham en wetenschapper Saru, een neurotische, bange Kelpien (een nieuwe soort). We horen ook weer onbegrijpelijk technisch gebrabbel ('Confirming six-second directional thrust for saucer realignment') en zien allerlei verrassende metingen op de computerschermen ('I have something to show you').

Maar Discovery is tegelijk lichtjaren verwijderd van de voorgaande series. De computereffecten zijn enorm verbeterd, dankzij een budget van 7 miljoen euro per aflevering. In de eerste afleveringen zit al meer spektakel dan vroeger in een heel seizoen. Zonder te veel te verklappen: er breekt al snel een oorlog uit ('Shields up!'), waaraan meerdere schepen meedoen. Het is geen oppervlakkig vuurwerk: de strijd wordt gevoed door geloof, waardoor we dus ook de diepte ingaan. Sonequa Martin-Green portretteert een prachtig complexe hoofdfiguur: een mens die is geadopteerd door Vulcans, dapper maar beschadigd. Officier Burnham is de kwetsbare antiheld van wie Trekkies zullen houden.

Star Trek: Discovery (geproduceerd door CBS) is vanaf deze week elke maandag te zien op Netflix. Alle voorgaande series (en een paar films) zijn daar ook te zien.

Tekst gaat verder onder de video

Het Star Trek universum

- The Original Series kapitein Kirk (1966-1969 op tv en zes speelfilms)

- The Animated Series zelfde crew (1973-1974)

- The Next Generation kapitein Picard (1987-1994 en vier films)

-Deep Space Nine kapitein Sisko (1993-1999)

- Voyager kapitein Janeway (1995-2001)

- Enterprise kapitein Archer (2001-2005)

- Drie films over Kirk en zijn crew, met een nieuwe cast (2009-2016)

- Discovery kapitein Lorca, USS Discovery en kapitein Georgiou, USS Shenzhou (2017)


'Dr. Katherine Pulask is een vrouw met ballen, en daar houd ik wel van'

Marnix ten Brinke (34) uit Arnhem, freelance journalist

'Mijn favoriete serie is Deep Space Nine, omdat die vrij duister is. Het gaat over de morele keuzen die je maakt tijdens een oorlog: wat offer je op ten gunste van de Federatie? Mijn lievelingspersonage aller tijden zit echter in The Next Generation. Dr. Katherine Pulaski wordt door veel fans gehaat, omdat zij de populaire Dr. Beverly Crusher verving. Pulaski kwam in de serie om leven te brengen in een gezapige crew, waarin iedereen het met elkaar kon vinden. Dus gaat ze tegen kapitein Picard in en maakt ze de robot Data belachelijk. Maar ze is een vrouw met ballen en daar houd ik wel van. Ik kan me identificeren met de buitenstaander. Als freelancer doe ik graag mijn eigen ding. Het wordt Pulaski wel fataal: ze verdween na één seizoen weer uit de serie, omdat het schijnbaar niet boterde met de cast, zowel in de serie als op de set.'

Beeld Ivo van der Bent

'Onder Star Trekfans accepteert iedereen elkaar. We zijn allemaal gelijk, ondanks onze afkomst of geaardheid'

Pim Blokker (42) uit Delft, laborant en voorzitter van Star Trekfanclub The Flying Dutch

'Ons ledenaantal nam langzaam af, maar de laatste jaren zie je een hernieuwde interesse in sciencefiction en fanbijeenkomsten als Comic Con. Wat ik altijd heb gewaardeerd aan Star Trekfans, is dat iedereen elkaar accepteert. We zijn allemaal gelijk, ondanks onze afkomst of geaardheid. Thuis heb ik een poster van officier Spock aan de muur hangen (de rechterhand van kapitein Kirk in de allereerste reeks. Spock is half mens en half Vulcan, een volk dat alle emoties heeft uitgeschakeld en alleen handelt vanuit logica, red.). Spock heeft een unieke positie binnen de crew: hij reflecteert altijd op menselijk gedrag. Als er iets ergs gebeurt, zal hij niet schreeuwen of wegrennen, maar duikt hij in de materie en zegt: interessant, wat kunnen we hiermee? Dat onderzoekende karakter van Spock herken ik in mezelf. En omdat hij geen emoties kent, heeft hij onbedoeld veel humor.'

Beeld Ivo van der Bent

'Sorens pleidooi om zichzelf te mogen zijn, zette mij aan het denken over seksualiteit en genderidentiteit'

Diana Chan (36) uit Boekel, buitengewoon opsporingsambtenaar

'Ik ben vooral fan vanwege de grote diversiteit in Star Trek. Wat ik mooi vind, is dat er absurde verhalen worden gebruikt om wezenlijke problemen aan te kaarten en kijkers een spiegel voor te houden. Mijn favoriete personage is Soren uit The Next Generation, die in de aflevering 'The Outcast' uitkomt voor haar genderidenteit. Haar volk, de J'naii, wordt onzijdig geboren, maar Soren voelt zich vrouw, wat niet wordt geaccepteerd. Tijdens de rechtszitting over haar vermeende misdaad geeft ze een toespraak die veel indruk op me maakte toen ik een jaar of 12 was. Ik ben zelf lesbisch en Sorens pleidooi om zichzelf te mogen zijn, zette mij aan het denken over seksualiteit en genderidentiteit. Sommige fans vinden dat Star Trek niet ver genoeg gaat in het aanjagen van diversiteit, maar dat heeft ook met de tijdgeest van toen te maken. Ze durven nu veel meer dan eerst.'

Beeld Ivo van der Bent

'Star Trek is voor mij altijd een vlucht geweest uit de dagelijkse sleur en problemen'

Robin Hiert (31) uit Rotterdam, directeur bij een start-up en producer van fanserie Dark Armada

'Toen de laatste Star Trekserie in 2005 stopte, sprongen wij in dat gat. Onze producties (die zich vooral afspelen op de brug van het ruimteschip, gefilmd voor een groen scherm, red.) worden goed bekeken op YouTube. We werken nu aan een professioneler vervolg, dat Star Trek: Batavia gaat heten - met nieuwe technieken en beter uitgewerkte personages. Star Trek is voor mij altijd een vlucht geweest uit de dagelijkse sleur en problemen: elke aflevering ontdek je weer een nieuwe wereld. Ik kijk vooral naar de kapiteins en de keuzen die zij maken. Picard van de USS Enterprise is altijd streng, doch rechtvaardig. De kapitein Janeway is veel emotioneler en neemt meer risico's. De ideale kapitein zit ergens in het midden, maar als ik moet kiezen, ga ik voor de wijze Picard, omdat ik een voorbeeld aan hem kan nemen.'

Beeld Ivo van der Bent

'Mijn moeder was de grootste aanjager'

Benjamin van Gaalen (29) uit Amsterdam, pr-medewerker bij fotografiemuseum Huis Marseille

'Mijn moeder was de grootste aanjager. Ze schoof etenstijd een half uur naar voren zodat we om 18.00 uur met het hele gezin naar Star Trek: Voyager konden kijken. Het was voor mijn moeder vooral escapisme, maar ze was ook geboeid door de morele vraagstukken in de serie. Ik ben opgegroeid met Star Trek: The Next Generation. Gek genoeg voel ik me het meest verbonden met de androïde Data, omdat hij optimistisch en nieuwsgierig is en altijd zoekt naar oplossingen. Zo zit ik zelf ook in elkaar. Ik ben een heel rationeel iemand, vroeger misschien nog wel meer dan nu. Data onderzoekt constant wat ons menselijk maakt. Zo vraagt hij de boordcomputer: vertel me meer over humor. Ook wordt zijn emotiechip later gestolen door zijn kwaadaardige tweelingbroer. Op den duur vindt Data een evenwicht in zijn emoties. Met die ontwikkeling kan ik me goed identificeren.'

Beeld Ivo van der Bent

Verder lezen over Star Trek?

Star Trek: Discovery eert de traditie en is eigentijds, maar de sterke Martin-Green is de grootste attractie
Het nieuwe seizoen bevat voldoende Star Trekdna, maar de onverstaanbare keelklanken van het Klingon slokken veel tijd op. Lees hier de recensie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden