Onder de trap van de bovenburen

Piet Edelmans beeldroman over een gezinsleven tussen 1937 en 1947 sleurt je het verleden in, alsof je de zwart-witversie daarvan voor het eerst in kleur ziet.

Zonder neef Hans was dit boek er niet geweest: Hemelse wacht voor dag en nacht - De oorlogsherinneringen van een Rotterdammer in woord en beeld. Een zwaar werk met 470 prenten die Piet Edelman in tien jaar tijd heeft geschilderd om ons te laten hoe de wereld er tussen 1937 en 1947 uitzag. Het mooie daarvan is: Edelman heeft geen kunstopleiding genoten en zijn stijl is, zoals dat heet, naïef. Anatomie en perspectief komen vaak raar uit de verf, maar het maakt geen zier uit omdat je als lezer steeds meer het gevoel krijgt echt naar het verleden terug te reizen; alsof je na het zien van duizenden zwart-witbeelden eindelijk een versie in kleur krijgt voorgeschoteld.

En neef Hans? Op 25 januari 1943 is hij op visite bij Piet Edelman en zijn ouders. Onverwachts staat hij op en pakt Piet bij de arm: 'Kom eens even mee, ik moet je wat zeggen'. Ze lopen van de voorkamer naar de achterkamer en Hans begint gedetailleerd uit te leggen welke delen van het huis bij een bombardement zullen worden vernietigd. 'Dan is er één plek die overeind blijft en dat is dáár, achter dat gordijn.' Hij wijst naar een driehoekige ruimte onder de trap van de bovenburen.

Gevaar

Is neef Hans bouwkundig onderlegd? Nee, hij 'is beneveld door een innerlijke aanraking' en weet waar het gevaar zal dreigen. Twee maanden later wordt Rotterdam gebombardeerd. De familie Edelman schuilt onder de trap, precies volgens Hans' instructies; het huis stort in, maar niemand raakt gewond. Een Wonder van de Hemelse Wacht. In het voorwoord bedankt Piet daarom Onze-Lieve-Heer die 'onvoorstelbaar stipt de gang der gebeurtenissen bestuurd heeft'.

Natuurlijk krijgen we te zien hoe het gezin schuilde in die donkere ruimte: eerst een matrasje, dan het broertje, dan Piet, dan zijn moeder en bovenop vader, keurig met gilet en stropdas. Hij was tenslotte technisch hoofdcorrespondent op de scheepswerf Wilton-Fijenoord in Schiedam.

Uit Hemelse Wacht voor Dag en Nacht. Beeld .

Vanwege de Duitse dreiging verhuist het gezin enkele malen, naar Rotterdam, Leiden of Voorschoten, wat Edelman de gelegenheid geeft om voortdurend treinen, trams en stations in beeld te brengen, duidelijk een van zijn grote hartstochten.

Na de oorlog krabbelt Nederland op en bevalt moeder van een nakomertje. Ze ligt in bed en laat Piet de boodschappen doen. Alle boodschappen. 'Zo kocht ik dus al op jonge leeftijd voor mijn moeder bustehouders, corsetten, kamizolen, onderbroeken, kousen en nog veel meer.' Piet bij de deur van Het Lingeriehuis: ook dat wordt in vrolijke kleuren afgebeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden