KunstLandgoed Clingenbosch

Onder de indruk van Museum Voorlinden? Dan heeft u de beeldentuin van Joop van Caldenborgh nog niet gezien

De Volkskrant kreeg een rondleiding van de Wassenaarse verzamelaar over zijn landgoed Clingenbosch.

Joop van Caldenborgh bij 'Large Four Piece Reclining Figure' (1972-1973, detail) van Henry Moore.Beeld Simon Lenskens

Als het 25-jarige bestaansfeest van chemiebedrijf Caldic in 1995 niet uit de hand was gelopen, was het particuliere museum Voorlinden in Wassenaar er wellicht nooit gekomen. Ondernemer en kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh besloot driehonderd relaties thuis uit te nodigen voor een dinertje en een rondleiding langs de beelden in zijn tuin.

Zijn tuin, dat is het 27 hectare tellende landgoed Clingenbosch in Wassenaar. Een bosrijk duingebied, waar Stewart, de jack russell des huizes, blijmoedig maar zonder succes jaagt op reeën, vossen en eekhoorns.

‘Het was een geslaagd jubileum. Vooral de echtgenotes vonden het leuk, de relaties gaan liever naar het voetbal’, grinnikt Van Caldenborgh (77). ‘Maar in de weken daarna werd ik voortdurend gebeld door mensen die de beelden óók wilden zien. Anderen vroegen of ze met de familie of klaverjasclub mochten komen. Voor ik het wist, gaf ik elke zaterdag en zondag rondleidingen. Gekkenwerk.’

Julian Opie, 'Imagine you can order these, I & II', 1994-1995.Beeld Simon Lenskens

Thee en wijn

Zo ontstond het idee de tuin tussen 1 mei en 31 oktober één middag per week open te stellen voor maximaal 75 bezoekers. ‘Hier ben je echt onze gast’, zegt Van Caldenborgh die de rondleidingen overlaat aan twintig gidsen. ‘Je wordt ontvangen met thee en na afloop staat er een glaasje wijn klaar.’

Zo ontstond het idee om bij de ingang ‘een paviljoentje’ met expositieruimte te bouwen, om de gasten te ontvangen. Het paviljoen kwam er niet, maar Van Caldenborgh kocht wel een steenworp verder het 40 hectare grote landgoed Voorlinden. De rest is geschiedenis.

Joop van Caldenborgh (77) koopt meer kunst dan ooit, zegt hij. Nu weet hij dankzij museum Voorlinden immers wat hij ermee kan. ‘De vraag voor elke verzamelaar is: waar doe je het voor? Dat is voor mij ook een mysterie. Je denkt er pas over na als je op leeftijd komt. Er zijn drie opties: niks doen, dan zadel je je kinderen ermee op. Of je schenkt het aan een museum en dan zetten die het in de kelder. Of je opent een eigen museum.’

Van Tinguely tot Kapoor

De beeldentuin is nog steeds op donderdagen toegankelijk - reserveren verplicht. Een wandeling van bijna drie kilometer leidt langs een zeventigtal beelden en installaties - van Armando tot Henry Moore, van Jean Tinguely tot Anish Kapoor.

Joop van Caldenborgh weet van elk werk hoe het tot stand is gekomen en kent vrijwel alle makers persoonlijk. ‘Verdomd fijne vent’, zegt hij bij een werk van Antony Gormley, ‘hartelijke vrouw’ (Berlinde De Bruyckere) of: ‘ik ben eens in zijn atelier geweest in upstate New York’ (George Ricky). Hij bezoekt graag kunstenaars. ‘Ze kijken zo anders naar de wereld dan ik.’

Hij heeft altijd hedendaagse kunst verzameld, zonder te letten op de wijze waarop de kunstenaar zich uitdrukt: installaties, schilderijen, fotografie, beelden. ‘Maar een beeld is toch bijzonder, omdat je er omheen kunt lopen. Plat vlak is maar een plat vlak. Je kunt je hoofd schuin houden, maar dat is het wel.’

Een sculptuur ziet er van elke kant anders uit, demonstreert hij bij het bronzen Large Four Piece Reclining Figure van Henry Moore. ‘Van deze kant zie je een robuuste dame, je ziet benen, een hoofd. Een meter verder is het een abstracte vorm.’

Dit werk van Per Kirkeby (zonder titel, 1994-2003) werd op last van de gemeente Wassenaar afgebroken en tien jaar later weer herbouwd – toen met bouwvergunning.Beeld Simon Lenskens

Nog steeds komen er beelden bij, maar ze krijgen allemaal de ruimte. Het moet een wandeling zijn, niet een op elkaar gepropt geheel. ‘Dan zie je door de beelden het bos niet meer.’ Zo struinde hij anderhalf uur met Giuseppe Penone door het bos om een plek te vinden voor het werk Biforcazione, een bronzen boomstronk van 13 meter. ‘Intussen hadden de transporteurs het werk op het gras neergelegd naast een boom. Dat bleek de perfecte plek.’

Tegenwoordig loopt Wassenaar met Van Caldenborgh weg – de gemeente pronkt graag met museum Voorlinden. Maar in de jaren negentig werd hij nog gedwongen in zijn tuin een vier meter hoog metselwerk van Per Kirkeby weer af te breken. Hij had geen bouwvergunning voor het ‘doolhof’ aangevraagd. Pas tien jaar later werd het weer herbouwd.

Daar bleef het destijds niet bij. ‘Ik heb de toenmalige burgemeester rondgeleid. Prompt kreeg ik een brief van de gemeente. Ik bleek drie soorten beelden te hebben. Beelden die mochten blijven staan, beelden die werden gedoogd en beelden die moesten worden gesloopt.’

Sol LeWitt, 2 x 7 x 7 (1990).Beeld Simon Lenskens

Zelfs de sculptuur 2x7x7 van Sol LeWitt moest tegen de vlakte. Het hoge, minimalistische werk staat naast zijn huis, niet vanaf de straat te zien. ‘Als ik het niet zelf sloopte, dan zou de sterke arm het doen. Ik heb geantwoord: laat maar weten wanneer jullie komen, dan keten ik me eraan vast en nodig ik De Telegraaf uit. Ik heb er nooit meer iets van gehoord.’

Landgoed Clingenbosch is alleen op afspraak te bezoeken op donderdagmiddagen tussen 1 mei en 31 oktober. Reserveren via Museum Voorlinden.

Kijk verder

Fotoserie: een wandeling met Joop van Caldenborgh door zijn beeldentuin 

Panamarenko, 'Batopillo' (2005).Beeld Simon Lenskens
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden