Onder de gordel

Wij zijn een keurig en beleefd volk, heel beschaafd en o zo tolerant. Tot het een beetje tegenzit. Iemand loopt ons voor de voeten, zegt iets onaardigs, flikt een kunstje....

Bij verwensingen staan ziektes - zo hebben we eerder geconstateerd - op de eerste plaats. Niet geheel onverwacht zijn er ook veel die betrekking hebben op uitwerpselen, seksualiteit en de lichaamsdelen die bij dit alles de hoofdrol spelen. We begeven ons hier op het terrein van de Grote Taboes, en dat levert platte maar ook effectieve verwensingen op. En daar is het de verwenser om te doen.

Het meest gebruikte lichaamsdeel in verwensingen is zonder twijfel het deel waar wij op zitten. Oftewel: ons achterste, gat, hol, derrière, posterieur, zitvlak, onze batterij, reet, kont of billen. Al aan het eind van de zestiende eeuw vinden we de min of meer verfijnde verwensing (krijg) een roggestaart in je gat of aars. De rog heeft een lange dunne staart en een lichaam bezaaid met harde, puntige doorntjes. Vergelijkbaar is de zeventiende-eeuwse uitdrukking loop een beer in je aars.

Bij verwensingen die op ons achterkasteel betrekking hebben, om eens een verouderde volksnaam te gebruiken, denken wij soms aan de reet van een ander, zoals in krijg een reetscheetvereelting of ga je gat maar branden, maar meestal staat onze eigen kont centraal. Dit levert verwensingen op als kus of lik me aars, gat, hol, kont, krent, naad, poeperd, reet of togus.

De uitgebreidste vorm werd ingezonden door iemand uit Scheveningen: 'Mijn moeder peste mijn vader vroeger altijd toen wij nog kleine kinderen waren, en mijn vader - een keurige man - zei nooit wat terug behalve als het erg werd, dan zei hij lik me reet. Maar op een keer was het zo erg dat lik me reet niet meer genoeg was en in plaats van haar een dreun te geven zei hij toen lik me bruine schuine schijtreet. Wij zijn dat als kinderen nooit vergeten en gebruiken het zelf nog wel als we erg kwaad worden.'

Ook bij verwensingen met uitwerpselen, staat meestal de ander centraal. Te denken valt aan fijnzinnigheden als krijg de schijt, schijterij of slingerschijt, schijt in je bed, ga nou gauw poepen en de meesterlijke krijg de draadnageldiarree dan kun je je rijk schijten in een ijzerwinkeltje (opgetekend in Den Haag). In Antwerpen zegt men: schijt omhoog en kop 'm.

De verwenser maakt zichzelf tot onderwerp in de uitdrukking zal ik jou eens in je bek schijten, wat vooral wordt gezegd tegen mensen die te veel praten. Verder horen hier nog thuis zak in de stront en het bekende je kan me de bout hachelen. Deze laatste uitdrukking is al in 1870 aangetroffen en betekent zoveel als je kunt mijn poep eten, want hachelen is een dialectwoord voor 'gulzig eten' en bout betekent onder andere 'poep' of 'stront'.

Bij verwensingen met genitaliën onderscheiden we vrouwelijke en mannelijke geslachtsdelen. De heren vinden we in uitdrukkingen als krijg een dikke lul of tampeloeris en kus mijn kloten, krijg de kramp in je kloten en lik mijn testikels. Een 61-jarige Gouwenaar herinnerde uit zijn jeugd je kan m'n kloten kussen en m'n zak opblazen, het pijpje hangt erbij. Men zei daar ook je vader had z'n kwakje beter tegen de kachel kunnen spuiten, dan was je tenminste met een sisser afgelopen of ...beter in de sloot kunnen spuiten, dan waren 't tenminste nog kikkervisjes geweest.

Vrouwelijke geslachtsdelen vinden we in uitdrukkingen als je kan me kutje kussen, krijg de kut, de kuthik, de (arabische) kutkanker en in krijg nou tieten - allemaal subtiliteiten die vandaag de dag te horen zijn op het schoolplein, zo schreef ons een leraar van 2-atheneum in Noord-Brabant. Het geslacht blijft onbekend in verwensingen als krijg de kreukels aan je kruis, zak door je kruis, je kan me poepgaatje neuken, krijg de fuck en krijg de wip.

Zoals gezegd: we zijn een verfijnd volk met goede smaak en dat komt ook tot uitdrukking in ons taalgebruik.

Ewoud Sanders

Welke verwensingen heeft u waar en wanneer leren kennen? Schrijf dit aan de Volkskrant, redactie Dag in Dag uit, postbus 1002, 1000 BA Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden