Onder alle vaart, humor en spitsvondigheden schemert in deze Robin Hood een onvervalst denkstuk

Theater - Robin Hood door Toneelgroep Oostpool

Onder alle vaart, humor en spitsvondigheden schemert in deze Robin Hood-bewerking een onvervalst denkstuk. De lichtvoetige, transparante regie van Moeremans blinkt uit in een ironisch soort metatoneel.

Foto Sanne Peper

Na achthonderd jaar is de glans er een beetje vanaf, in Sherwood Forest. Volksheld Robin Hood en zijn ooit zo heroïsche Merry Men zijn anno 2018 een krachteloos clubje geworden, in de geestige toneelbewerking van schrijver Joachim Robbrecht en regisseur Sarah Moeremans voor Toneelgroep Oostpool.

Robin Hood

Theater

Toneelgroep Oostpool, 3/3,

Stadtheater Arnhem; daar t/m 19/4.

Bij aanvang van de voorstelling wordt het publiek vrolijk opgejut door Broeder Tuck (Louis van der Waal) en Justice (Gillis Biesheuvel). Fanatiek bevragen ze de zaal: zit er misschien ergens een cfo? Een bankier? Iemand die iets met geld doet? Hup, portemonnee inleveren. We kunnen vanavond oversteken naar de goede kant van de geschiedenis, mensen. Kom, sluit je aan, ontsnap uit een pervers systeem!

Hier zijn we even getuige van het oude revolutionaire elan van de groep, met voelbaar resultaat - onrust, gewetensnood - in de zaal. Maar algauw blijken de vijf overgebleven strijders onderling ernstig verdeeld en zoekend naar hun rol in onze moderne maatschappij, waar hongersnood is uitgebannen, het volk niet meer wordt uitgebuit en welvaart een democratisch basisrecht lijkt te zijn geworden. De tijd en de vooruitgang hebben de angel uit hun verhaal gehaald.

Foto Sanne Peper

Het maakt de oude helden tot holle symbolen in pretpark Sherwood. Ze zijn, in de woorden van Biesheuvel, 'fucking folklorefiguren in een kinderfilm'. Het is allemaal zo zinloos dat Robin Hood himself er een burn-out van heeft gekregen.

Twee verrassende bezoekjes aan hun afbrokkelende verzetsbolwerk zetten de verhoudingen op scherp. Koning Jan - een zelfingenomen showfiguur met glanzend gouden pruik (geestige rol van Steef de Bot) biedt een wapenstilstand aan. Buitenkansje, toch? Daarover verschillen de meningen. En dan is er bovendien boer Bastian uit Nottingham, zo'n armoedzaaier voor wie ze het allemaal dachten te doen. Hij komt de groep smeken de strijd te staken: de tijden zijn immers veranderd, onder de koning is het nu zo slecht nog niet, er is krediet voor iedereen! De boer, mooi gelaagd gespeeld door Chiem Vreeken, verkiest de relatieve welvaart en 'vrijheid' van het systeem boven het onzekere en uitputtende absolute ideaal.

Zo leggen schrijver Robbrecht en Moeremans slim de kaarten op tafel. Onder alle vaart en humor, het uitvergrote spel en de anachronistische spitsvondigheden ('we gaan underground! Een soort van pop-up!') schemert hier een onvervalst denkstuk. Kapitalisme is het onderwerp en de personages vertegenwoordigen verschillende zienswijzen erop. Afwijzen en bestrijden, zoals communistische ideoloog Justice en revolutionair Little John (Dalorim Wartes) willen. Heilig verklaren, zoals de koning doet - wat logisch en gemakkelijk is als je rijk bent. Proberen te veranderen van binnenuit - zoals Lady Marian (Camilla Siegertsz) nastreeft. Of aanvaarden als de meest acceptabele optie en er gewoon maar het beste van maken (boer Bastian).

In het verlengde van het economische vraagstuk komen ook existentiëlere thema's aan bod, zoals de noodzaak en doelmatigheid van verzet en de mogelijkheid van ware vrijheid: binnen het systeem ben je dat nooit helemaal, maar erbuiten resteert enkel overleven en hoe vrij of autonoom ben je dan?

Foto Sanne Peper

Robbrecht heeft zich goed ingelezen in economische theorieën, van Milton Friedman tot Thomas Piketty, en slaagt erin die verschillende zienswijzen helder over het voetlicht te krijgen, zonder dat dat taai of saai wordt. Dat is ook te danken aan de lichtvoetige, transparante regie van Moeremans, die uitblinkt in een ironisch soort metatoneel dat zichzelf continu ter discussie stelt. Daardoor gaat Robin Hood óók over onze nood aan sprookjes en moraal, de kracht van verhalen en hoe geschiedenis overlevering wordt. Robbrecht en Moeremans strooien royaal met denkstof.

Een nadeel hiervan is dat de personages schematisch blijven: zij zijn zetstukken, zienswijzen en geen mensen van vlees en bloed. Door de consequente camp beklijven bovendien hun gezichtspunten niet. Dat maakt dat alle denkstof razendsnel weer vervliegt en dit vrolijke onderzoek naar kapitalisme en moraal minder impact heeft dan je zou hopen.


De kracht van sprookjes

Wat kunnen oude sprookjes ons vertellen over vandaag?

Regisseur Sarah Moeremans start met Joachim Robbrecht bij Toneelgroep Oostpool een nieuwe serie: What's in a fairytale?, waarin ze de moraal uit aloude, geliefde sprookjes toetsen aan de moderne tijd. De eerste in de reeks is Robin Hood. Iets soortgelijks deden Moeremans en Robbrecht bij het Noord Nederlands Toneel met het oeuvre van toneelschrijver Henrik Ibsen. In de Crashtest: Ibsen-reeks braken diens personages uit het keurslijf van de tijd om te onderzoeken welke waarden uit zijn werk anno nu nog van toepassing zijn.