Onbekommerd dansen

Lang was disco onder de oppervlakte verdwenen, maar het genre is weer terug. In een nieuw jasje, want hedendaagse disco heeft niets te maken met afropruiken, glitterpakken en plateauzolen....

Kiezen we in 2010 voor oudHollandse kost of groen koken, wordt het dandy of burlesque, Duitsland of de thuisvakantie, 3DTV of Nexus One, een huisfeestje of de wijnbar? Wat in 2010 zeker in het rijtje ‘in’ staat, is disco: sinds de jaren zeventig zijn de vrolijke discoklanken niet meer op zulke grote schaal te horen geweest.

Liep vijf jaar geleden de dansvloer geheid leeg bij het horen van een discoplaat, inmiddels is disco ‘big’ in Londen en New York waar de clubbers in de rij staan voor de discoavonden, die elk weekend met gemak uitverkopen. Het aanbod van nieuwe discoplaten is zo groot, dat Beatport, wereldwijd de belangrijkste online muziekwinkel in elektronische muziek, in de zomer van 2008 een speciale genrepagina lanceerde: nu-disco. In de hitlijsten klinkt disco door bij onder meer Scissor Sisters, Justice en Mika en in de modewereld inspireert disco tot felle kleuren, pailletten en glitters in de lentecollecties.

Je weet dat er echt wat aan de hand is wanneer grote commerciële platenlabels als Hed Kandi compilatiealbums gaan uitbrengen en clubs op feesteiland Ibiza speciale discoavonden programmeren. Disco is weer cool.

In Nederland haakt het Amsterdamse clubcircuit sinds vorig jaar goed aan. Met producties van onder meer Tom Trago en San Proper die het geluid van de jaren zeventig ademen. En waren vijf jaar geleden discoavonden ver te zoeken in het danceaanbod, tegenwoordig draaien de spiegelbollen als vanouds op clubavonden als Disco3000, Foxes & Wolves, Velvet Morning Disco Circle, Disco Exota of Italo Elite. Afgelopen herfst hadden maar liefst drie clubs rond het Amsterdamse Leidseplein op dezelfde avond disco op het menu.

Natuurlijk, er waren al die jaren diehard fans die zich er niets van aantrokken dat het genre begin jaren tachtig in ongenade viel en die stug disco zijn blijven draaien. Wat zelfs een enkele keer leidde tot een bescheiden revival, zoals halverwege de jaren tachtig, toen Italo-disco opgang vond, de platte en commerciële variant.

Maar vervolgens transformeerde disco en vond het pulserende ritme zijn weg naar een nieuw genre: de housemuziek. Nieuwe, pure disconummers werden lang niet gemaakt, en alleen incidenteel was een discosausje te horen, zoals in het traditionele discobasloopje van Daft Punk in 1996, of het nummer Lady van Modjo in 2001 waarin een sample van een nummer van discogroep Chic klinkt.

Maar bij de smaakpolitie blijft disco lang ‘fout’. Nog maar zes jaar geleden wordt met ongeloof gereageerd op de New Yorkse band Scissor Sisters, waarvan de leden ongegeneerd beweren dat ze van disco houden, en dat hun sterk door de jaren zeventig beïnvloede debuut (denk aan Bee Gees, Supertramp) niet als camp of retro geïnterpreteerd moet worden.

Dat is inmiddels veranderd. Bij zowel muziekcritici als bij de danceprofessionals zag je de laatste jaren de waardering groeien voor het diepere en warmere geluid, geïnspireerd door de roots van de dansmuziek: zwarte muziek uit de jaren zeventig. Je hoorde steeds meer disco, ‘oude’ house, funk en soul op de dansvloer: melodieuze muziek met vocalen met een trager tempo dan de gemiddelde techno en waar het op de lome groove eigenlijk ongelooflijk lekker dansen is.

Het is met name een nieuwe lichting producers en dj’s die disco ‘ontdekken’. Uit deze progressieve, hippe hoek van de dance duikt een stroom discoproducties op in een nieuw jasje, ontdaan van de kitsch waardoor ook de smaakpolitie bijdraait in zijn mening. Het Noorse duo Lindstrøm & Prins Thomas en landgenoot dj Todd Terje geven in 2005 de voorzet door als een van eersten in hun elektronische producties overduidelijk disco-invloeden te introduceren. Een hele rits producers, dj’s, bands en labels (Justice, MGMT, Kelley Polar, DFA) van verschillende achtergronden en nationaliteit haken aan bij het geluid van nu-disco of neo-disco. Andere dj’s die al langer ‘om’ zijn (Greg Wilson, Daniel Wang) gedijen goed in de revival en zien een groei in hun boekingen. Was 2009 het jaar waarin de media van een comeback spraken, 2010 het jaar waarin disco zijn vleugels echt uit kan slaan.

Hoe klinkt disco in de 21ste eeuw? In ieder geval niet naar wat je hoort op de discodanceclassicsfeesten; hedendaagse disco heeft niets te maken met afropruiken, glitterpakken en plateauzolen uit de film Saturday Night Fever of die klinkt als Gloria Gaynor of Sister Sledge. De comeback speelt zich met name op stilistisch niveau af. Geïnspireerd door iets ouds, ontstaat iets nieuws geheel in stijl van de huidige fusiontrend in de dance. De disco van toen wordt gestript van de theatrale bombast zodat de warme funky discogroove met de diepe baslijn en hypnotiserende synthesizermelodieën overblijft. Deze basis wordt naar gelang de smaak van de man of vrouw achter de knoppen aangevuld met dertig jaar muziekgeschiedenis tot een tijdloze cross-over ontstaat van oude disco met nieuwe elementen uit jazz, funk en soul en een 21ste-eeuwse elektronische housebeat.

Wat ook overal gebeurt, is het maken van nieuwe versies (edits) van de beste stukjes uit oude disconummers van bijvoorbeeld Village People, Stevie Wonder, Chaka Khan, Chic of The Commodores. Met hulp van hedendaagse elektronische foefjes voeg je zo een stampende housebeat toe of knip je alleen die pakkende zanglijn uit een nummer.

Door deze brede interpretatie spreekt 21ste-eeuwse disco een breed publiek aan dat terecht kan bij een wildgroei aan subgenres: van soulvol met een vleugje techno (Morgan Geist) of geraffineerde pure discoproducties in bandvorm (Hercules & Love Affair) via poppy punkdisco van het DFA-label van James Murphy, extravagante überkitscherige Italodisco of de woeste filterdisco van Justice naar de minimale, onderkoelde Scandinavische exponent met hypnotiserende filmische trekjes in cosmic disco (Lindstrom & Prins Thomas).

In Nederland is de opleving vooralsnog voornamelijk een Randstedelijke aangelegenheid. Daarbij zijn pioniers betrokken als producers I-F en Alden Tyrell uit de Haagse ‘neder-Italo-discorevival’ die in de jaren negentig, tien jaar na de Italo-disco-hype, opbloeit.I-F trekt via uitzendingen op zijn internetradiostation Cybernetic Broadcasting System (nu Intergalactic FM) nieuwe liefhebbers, die vervolgens samen clubavonden als Disco Exota opzetten. Ook de kring rond de Amsterdamse platenzaak Rush Hour behoort tot de pioniers die al sinds eind jaren negentig zwarte muziek als Detroit-techno en disco pushen, onder meer via clubavonden als Paradisco3000 en Paradisco. De huidige populaire clubavond Disco3000 is daar een uitvloeisel van.

Boye ’t Lam en Arjan Jager, organisatoren van Disco3000, merken dat sinds een jaar of twee een nieuwe generatie aanhaakt. ‘Met name de jeugd van begin twintig ontdekt disco, pakt het op en gaat met dat geluid aan de haal.’ De groep waarop zij doelen, is met name afkomstig uit de Amsterdamse clubscene zoals dj’s Tom Trago, Marco & Orpheo en het Dekmantel dj-collectief. Samen met de oude generatie trekken ze op in nieuwe clubavonden als Italo Elite of Foxes & Wolves.

Verklaringen voor de opleving verschillen. De Scissor Sisters voelen zich aangetrokken tot het extravagante van disco door ‘9/11’: ‘daarna was de behoefte tot escapisme groot bij ons in New York’, vertellen ze in een interview. Anderen leggen het verband tussen tijden van recessie en disco; in de jaren zeventig al een populaire link en ook nu weer actueel met de huidige financiële crisis.

Dat een nieuwe generatie voor disco kiest, is gezien hun leeftijd in elk geval niet ingegeven door sentimentele overwegingen, daar zijn ze te jong voor.

De Amsterdamse scene weet het wel: hun keuze voor warme, soulvolle dansmuziek noemen ze een logisch antwoord op het kale, industriële ‘geklik en geklak’ van minimal, lang de overheersende stroming op de dansvloer. De kilte en de eentonige cadans die ze bij deze abstracte techno ervaren, hangt ze de keel uit. Op zoek naar een organischer, warmer geluid komen ze uit bij de ‘oude’, pure dansmuziek als jaren negentig-house en disco. Een logische tegenreactie. Net als de mode of beeldende kunst, beweegt dansmuziek zich in golfbewegingen, gestuurd door het actie-reactie principe: na mini volgt maxi, na abstract volgt realistisch en na kaal en eentonig komt warm en melodieus.

Na de danceprofessionals vijf jaar geleden, is ook het publiek om. Was het een paar jaar geleden nog ‘stom’ als je vertelde dat je disco leuk vond, nu is dat helemaal anders. Waar ze in 1979 er al achter waren, ontdekt de dansliefhebber in 2010 het opnieuw: de warme klanken van disco brengen een luchtige, vrolijke sfeer op de dansvloer, voor velen een verademing na de in zichzelf gekeerde, donkere ambiance op technoavonden. Zorgeloos met elkaar dansen mag weer en waarop doe je dat beter dan op de moeder van de dansmuziek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden