nieuws

Onbekende studie Vincent van Gogh uit Nederlandse privécollectie onthuld

Aan het oeuvre van Vincent van Gogh (1853–1890) is weer een werk toegevoegd. Donderdag onthulde het Van Gogh Museum dat een Nederlandse familie een voorstudie bezit die Van Gogh maakte als voorbereiding op een tekening en een litho die in de collectie van het museum zitten. Studie voor ‘Worn Out’ (1882) is een vroeg werk van de kunstenaar en is tot en met 2 januari te zien.

Vincent van Gogh, Studie  voor ‘Worn out’, rond 24 november 1882. Timmermanspotlood op aquarel papier, 48.8 x approx. 30 cm. Beeld Privécollectie
Vincent van Gogh, Studie voor ‘Worn out’, rond 24 november 1882. Timmermanspotlood op aquarel papier, 48.8 x approx. 30 cm.Beeld Privécollectie

De voorstudie, 50 bij 30 centimeter groot, toont een man op een stoel met zijn hoofd tussen zijn handen. Van Gogh maakte de studie in Den Haag, waar hij zich oefende in de tekenkunst en vaak modellen gebruikte. Uit brieven van de kunstenaar blijkt dat hij de voorstudie en de (gesigneerde) eindtekening op één dag fabriceerde. De man die voor hem poseerde, werd later geïdentificeerd als Adrianus Zuyderland (1810-1897), een bewoner van het Nederlands Hervormd Oude-mannen- en vrouwenhuis. Van Van Gogh zijn zo’n veertig tekeningen bekend waarop Zuyderland figureert.

Deze tekening baseerde Vincent van Gogh op de voorstudie uit de particuliere collectie: Worn out (rond 24 november 1882), potlood op papier, 50.4 x 31.6 cm.  Beeld Van Gogh Museum Amsterdam
Deze tekening baseerde Vincent van Gogh op de voorstudie uit de particuliere collectie: Worn out (rond 24 november 1882), potlood op papier, 50.4 x 31.6 cm.Beeld Van Gogh Museum Amsterdam

De voorstudie, die in goede conditie verkeert, is nooit eerder beschreven. Het museum kwam erachter dat die bestond doordat de familie in de jaren tachtig vroeg of het om een echte Van Gogh gaat. Dat werd bevestigd, maar de ontdekking werd op verzoek van de familie stilgehouden. Volgens senior onderzoeker Teio Meedendorp is ‘een jaar of zes, zeven geleden’ door de familie - die anoniem wil blijven - een meer uitgebreid keuringsrapport gevraagd. Uit de samenstelling van de verzameling van de familie valt op te maken dat een voorouder werd geadviseerd door H.P. Bremmer, een bekende kunstpedagoog die ook de gefortuneerde verzamelaar Helene Kröller-Müller op het spoor van Van Gogh zette. Bremmer verkocht ook zelf werk van de kunstenaar.

Onlangs stemde de familie ermee in om de voorstudie op ‘Van Gogh Worldwide’ te zetten, een website van onder meer het Van Gogh Museum waarop werken van de kunstenaar worden beschreven. Daarna kreeg de instelling ook toestemming om de voorstudie tentoon te stellen. Volgens Meedendorp heeft de familie Studie voor ‘Worn Out’ niet uitgeleend met het oog op een aanstaande verkoop. ‘De tekening blijft lekker slapen in de familiecollectie.’

De familie betaalde er 75 gulden voor, vermoedelijk rond 1900-1910. De voorstudie is nu een fortuin waard, omdat het om een van de belangrijkste werken gaat uit de Haagse periode van Van Gogh en hij later ook nog een schilderij ernaar maakte. Sotheby’s hamerde in 2016 en 2020 drie minder bekende tekeningen van Adrianus Zuyderland af op respectievelijk 945 duizend, 1,4 miljoen en 850 duizend euro (exclusief commissie voor het veilinghuis).

Doordat het Van Gogh Museum de voorstudie, eindversie én litho naast elkaar heeft opgehangen, zijn goed de verschillen te zien. Op de eerste versie staat de linkervoet van de oude man uit het lood, maar op de eindtekening heeft Van Gogh dat gecorrigeerd. Aan die versie voegde hij op de achtergrond een haard toe die hij eerder in een ander werk had afgebeeld. Bovendien veranderde hij van positie: de voorstudie maakte hij zittend, de eindversie staand. Daarna fabriceerde hij een litho in de hoop geld te kunnen verdienen aan het werk in oplage. Op de achterkant van Studie voor ‘Worn Out’ is een kleine, ruwe schets van een staande man te zien.

Deze lithografie op papier, ‘At Eternity’s Gate’ (Den Haag, 27 november 1882, 50.0 x 34.2 cm) maakte Van Gogh van de tekening ‘Worn out’. Beeld Van Gogh Museum Amsterdam
Deze lithografie op papier, ‘At Eternity’s Gate’ (Den Haag, 27 november 1882, 50.0 x 34.2 cm) maakte Van Gogh van de tekening ‘Worn out’.Beeld Van Gogh Museum Amsterdam

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden