Onbeantwoorde liefdes

Helen Dunmore is het type schrijver dat de lezer met één alinea haar verhaal weet binnen te voeren. Zonder stilistische opsmuk zet ze een tafereel neer, introduceert ze één of twee personages, en roept ze bij de lezer een aan honger grenzende nieuwsgierigheid op naar meer....

Hans Bouman

Haar roman The House of Orphans speelt in het Finland van 1902 tot 1904,niet vanzelfsprekend een tijd en plaats waarvoor je een onmiddellijkebelangstelling voelt. Maar als Dunmore je kennis heeft laten maken metThomas Eklund, de arts wiens hulp steevast wordt ingeroepen door de gevoelsarme, maar voor tyfus zeer bevreesde weeshuisdirectrice, wil je meerover hem weten.

Want Eklund is een fascinerende figuur. Hij voert zijn praktijk in hetlandelijke Finland, ver van Helsinki, waarbij een persoonlijk inkomen hemin de gelegenheid stelt zijn armste patiënten gratis te behandelen. Veelvan zijn medicijnen bereidt hij zelf, uit planten die hij in de bossenvindt.

Een altruïst, vredig levend in harmonie met de natuur, dienstbaar aanzijn medemens - zo zou je hem kunnen omschrijven als je hem slecht kende.Maar de dokter is een verscheurde figuur. Hij is weduwnaar, heeft eenhartstochtloos huwelijk achter de rug met een echtgenote die hij nauwelijksmocht aanraken, en leeft in onmin met zijn volwassen dochter Minna, die hemverwijt dat hij ooit een verhouding had met haar vriendin. Waar de artszijn gefnuikte emoties sublimeert in een zorgzaam geneesheerschap, heeftMinna 'haar jeugdjaren weggepoetst zoals een onderwijzer een lei met foutesommen uitveegt'.

Dan verschijnt de 16-jarige Eeva op het toneel. Een oude vriendin vandokter Eklund, Lotta, meent dat het niet goed voor hem is om zo alleen televen en haalt hem over een huishoudster te nemen. Die betrekt Eklund vanhet Weeshuis, een verzamelbak van veelal in de steek gelaten kinderen diemen probeert klaar te stomen voor een bestaan als 'werkslaaf' in plaats vanmisdadiger of prostituee.

Waar de meeste kinderen uit het Weeshuis een doffe gelatenheiduitstralen, blijkt Eeva een intelligent en eigenzinnig kind, dat bovendienuitstekend kan lezen en schrijven. Ze is de dochter van een aan tbcoverleden Finse revolutionair uit Helsinki, en heeft van hem ongetwijfeldhaar onafhankelijke geest geërfd. Eklund raakt hevig door haargefascineerd, en gaandeweg krijgen zijn gevoelens ook een erotischecomponent, maar Eeva houdt nadrukkelijk afstand. Als Eklund haar degelegenheid geeft een brief te schrijven, richt ze zich tot haarjeugdvriend Lauri, de zoon van een voormalige kameraad van haar vader.

Wanneer er een correspondentie ontstaat, groeit bij Eeva de behoefte omterug te keren naar Helsinki. Het bestaan op het Finse platteland dreigthaar te verstikken. Ook de sociale omgeving van Eklund heeft inmiddels zijntwijfels gekregen over de aanwezigheid van het mooie weesmeisje in het huisvan de eenzame weduwnaar.

Dunmore bereikt grote hoogten in haar beschrijvingen van Eklunds moreleverscheurdheid. Opnieuw wordt de arts geconfronteerd met de werkelijkheidvan een eenzijdige liefde, maar hij realiseert zich dat de enige manierwaarop hij met zichzelf in het reine kan komen wederom zelfopoffering is.

Dus begeleidt hij Eeva in een bijna epische tweedaagse reis door bossenen over meren naar het afgelegen station, waar hij haar op de trein naarHelsinki zet.

Nadat Eeva naar Helsinki is afgereisd, verandert de toon van het boekvan contemplatief en indringend naar hectisch en bij vlagen schetsmatig.Eeva en Lauri worden - uiteraard - geliefden, maar dat gegeven wordtgecompliceerd door Lauri's buitengewoon intense vriendschap met defanatieke revolutionair Sasha. Finland maakt reeds honderd jaar deel uitvan het Russische Rijk, maar in 1899 is er een proces van 'Russificatie'ingezet, dat voor de Finse identiteit weinig ruimte laat en uiteraard opveel verzet stuit. Sasha speelt tegen dit decor de tamelijk clichématigerol van de fanaticus die meer gedreven wordt door machtspolitieke danhumane motieven en die onder het mom van idealen gewetenloos manipuleert.

Het tweede deel van House of Or-phans oogt wat schematisch, vergelekenmet het thematisch en narratief evenwichtige eerste deel, maar geeftniettemin een fascinerend beeld van een relatief onbekend deel van deEuropese geschiedenis. We lezen hoe Lauri, Sasha en hun kameraden het planontwikkelen om een aanslag te plegen op het leven van de Russischegouverneur-generaal die de Finnen onder een nieuw, strikt bewind heeftgesteld. Ondertussen zet Eklund in hernieuwde eenzaamheid zijn werk alsdokter voort. Zijn bestaan is dat van een gerespecteerd man, maar door zijnonvervulde hartstochten heeft zijn leven iets steriels.

Dunmore, die een aantal jaren als lerares werkzaam is geweest inFinland, geeft in dit boek knappe en sfeervolle beschrijvingen van land,natuur en cultuur. Excelleren doet ze in de wijze waarop ze figuren metverwrongen, onzuivere motieven neerzet: bijna niemand in dit boek wilprecies wat hij voorgeeft te willen.

Zelfs het bijna onvergetelijke personage Eklund niet.

Hans Bouman

Helen Dunmore: House of OrphansFig Tree/Penguin, import PenguinBenelux330 pagina's 23,-ISBN 0 670 91452 5

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden