Taalgebruik Lezerspost

Onana trok tijd en de rivieren in Alaska ontdooiden nog nooit zo vroeg

Volkskrantlezers vinden veel. En misschien wel het meest vinden ze iets van ons taalgebruik. Terecht?

Een drietal kwesties deze week. 1. Willy Roefs las dit in de krant van 9 mei: ‘Na 3 minuten en 54 seconden in blessuretijd kopte Llorente over, met doelman Lloris al naast hem in de spits. Onana trok tijd, kreeg geel en trapte uit bij 4'20.’ Roefs meent het eerder gelezen te hebben (‘de laatste keer waren het Portugezen die tijd trokken’) en verzucht: ‘Doe dit alsjeblieft niet meer.’ Dat laatste kunnen we niet beloven. Aan een mouw trek of trok je en tijd rek of rekte je, dat weet iedereen, maar in de haast is zo’n verledentijdfout makkelijk gemaakt en dit keer is er daarna ook nog eens overheen gelezen. Het omgekeerde komt ook voor: als het voltooid deelwoord van twee werkwoorden (aflassen en afgelasten) hetzelfde is (afgelast), wordt in de tegenwoordige tijd soms het verkeerde werkwoord gekozen: ‘Laten we de wedstrijd aflassen.’ Maar laten we Cruijff indachtig hopen op betere tijden: je bent er pas alert op als je het weet.

Kwestie 2 lijkt erop. Adriaan Achterberg las in de zaterdagbijlage Boeken & Wetenschap dat de vertaalde titel van Truman Capotes roman In Cold Blood luidde: In koelen bloede. ‘Daar viel mijn oog op. Ik vond het raar staan, ik dacht dat het In koele bloede moest zijn. Op internet vind ik beide schrijfwijzen.’ Om met dat laatste te beginnen: wie internet als scheidsrechter gebruikt voor taalkwesties, zal zelden één duidelijk antwoord krijgen. Van Dale is voor dit soort zaken misschien handiger, en in elk geval gezaghebbender. Daar blijkt in koelen bloede de enige juiste vorm te zijn. Heeft te maken met de in de Nederlandse taal zo goed als uitgestorven naamvallen, die alleen nog in sommige staande uitdrukkingen voorkomen. Tijdens het schrijven van dit stukje checkte een collega nog hardop: in groten getale. Klopt. Die -n achter de bijvoeglijke naamwoorden wordt gedicteerd door het voorzetsel en het geslacht van het zelfstandig naamwoord. Op taaladvies.net staat een lijst met dergelijke staande uitdrukkingen. Dat zijn er meer dan u denkt. 

Kwestie 3 is iets anders. Berend van Wijk las dit op de website: ‘Rivieren Alaska in ruim honderd jaar nog nooit zo vroeg ontdooid.’ Hij komt het naar eigen zeggen vaker tegen in de krant, dat in zijn ogen verkeerde gebruik van nooit: ‘Ik zou zeggen dat iets óf nooit is gebeurd óf niet in een bepaalde periode.’ Dat klinkt logisch, wat Van Wijk schrijft. Maar taal en logica nemen weleens een verschillende afslag. In de uitdrukking nu of nooit is nooit tamelijk absoluut bedoeld. Anders ligt dat bij nooit van mijn leven, een veelgebezigde uitdrukking. En mijn leven is meestal korter dan die honderd jaar in Alaska. Dus fout kun je dat gebruik niet noemen. Toch snijdt het gevoel van Van Wijk wel hout. De koppenmaker had ook kunnen schrijven: ‘Rivieren Alaska in ruim honderd jaar niet eerder zo vroeg ontdooid.’ Betekent hetzelfde en is stilistisch ontegenzeglijk beter. Maar schreeuwt minder. En dat is iets wat (koppenmakers op internet) vaker dwarszit: de neiging extreme woorden te kiezen om de aandacht te trekken. Gelukkig druist dat voorshands nog in tegen ons taalgevoel. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden