'Onafhankelijkheid nieuwsredacties verder onder druk'

De risico's op schending van de redactionele onafhankelijkheid zijn groter dan vijf jaar geleden. Dat zegt tweederde van de hoofdredacteuren van Nederlandse nieuwsredacties in een onderzoek van het  Commissariaat voor de Media (CvdM). De uitkomsten zijn vandaag gepresenteerd.

De Telegraaf Beeld anp

Journalistieke redacties krijgen vaker te maken met vormen van marketing in de kolommen, maar ook het aantal freelancers is flink toegenomen (bij 60 procent van de redacties). 'De kwetsbaarheid van de onafhankelijke redactie staat daarmee onder druk', stellen de onderzoekers. Hoofdredacteuren verwachten bovendien dat deze druk alleen nog maar verder toe zal nemen. 'Een zorgelijke ontwikkeling', concludeert de onafhankelijk toezichthouder.

'Het belang van de journalist zal afnemen; een deel van het nieuws bereikt het publiek nu al zonder dat de poortwachter hierin een actieve rol speelt.' Veel nieuws is gebaseerd op persberichten of gebaseerd op pr-materiaal. 'Niet zo vreemd: de productie van persberichten is de laatste jaren enorm geprofessionaliseerd. In Nederland houden ongeveer 15.000 journalisten zich met onafhankelijke berichtgeving bezig, becijfert de waakhond. Daartegenover staan zo'n 135.000 tot 156.000 communicatiemedewerkers, waarvan velen zich ook bezighouden met het schrijven van persberichten. 'Zo verzwakt de positie van de journalistiek als onafhankelijke poortwachter en krimpt de ruimte voor onafhankelijke professionele journalistiek.'

Advertiser pressure
Volgens de hoofdredacties die de onderzoekers spraken, wordt de keuze van onderwerpen in toenemende mate bepaald door wat scoort bij de gebruiker. 'En dat zijn niet altijd de vanuit journalistiek oogpunt meest belangrijke onderwerpen.' Volgens het CvdM is er steeds vaker sprake van een mengeling tussen marketing en journalistiek. 'Zo zijn de hoofdredacties van de Wegener-dagbladen sinds kort ook verantwoordelijk voor marketing en delen redacteuren en marketingmedewerkers bij De Gelderlander en het Eindhovens Dagblad dezelfde ruimte. Ook adverteerders kunnen direct en indirect invloed uitoefenen op de berichtgeving, wat 'advertiser pressure' wordt genoemd.'

De kranten van De Persgroep Nederland Beeld anp

Bij gratis dagbladen is er al helemaal geen sprake meer van een strikte scheiding tussen reclame en redactionele berichtgeving, beschrijft het onderzoek: 'In dagblad Metro van 12 november 2014 staat onder de kop 'Kranenborg uitgedaagd en kookt verrast een Lidl-diner' een niet herkenbaar commercieel beïnvloed bericht over de mogelijkheden een goedkoop en smaakvol diner te bereiden met producten uit de supermarkt Lidl. In dezelfde krant is op een andere plek een paginagrote advertentie van Lidl te vinden, waarin uitgebreid wordt verwezen naar de mogelijkheden om in december van het Lidl-assortiment te genieten.'

Collegevoorzitter van het Commissariaat, Madeleine de Cock Buning reageert: 'In het licht van de recente ontwikkelingen in de dagbladsector, verdient het aanbeveling om het belang van het redactiestatuut voor redactionele onafhankelijkheid met meer nadruk te agenderen. Dit zowel binnen de redacties en directies van nieuwsmedia als breder in de maatschappelijke discussie over het belang van onafhankelijke nieuwsvoorziening.'

Onafhankelijkheid van de Nederlandse nieuwsmedia

Klik hier voor het hele onderzoek

Telegraaf

De Cock Buning doelt op de onrust bij De Telegraaf, waar de directie onlangs een onderzoek liet doen naar de juridische waarde van het redactiestatuut. De directie van de grootste krant van Nederland is voornemens enkele onderdelen uit De Telegraaf zelfstandig te laten opereren, in weerwil van de redactie. Hoofdredacteur Sjuul Paradijs overleefde de reuring over de kwestie niet.

Het CvdM wijst er tenslotte op dat de macht van de lezers is toegenomen. Volgens zes van de tien hoofdredacteuren hebben zij aan invloed gewonnen. Dat gebeurt bijvoorbeeld door feedback in de vorm van bijvoorbeeld commentaren of uitingen via sociale media. Daarnaast zijn ook gegevens over het gebruik belangrijker geworden, zoals webstatistieken of kijk- en luistercijfers: bij bijna 90 procent van de publieke redacties is hun invloed toegenomen.

'Het is logisch dat media tot op zekere hoogde rekening houden met de behoeftes van hun gebruikers. Het wordt echter anders wanneer de vrijheid van de onderwerpskeuze in het geding komt. Vooralsnog geeft geen enkele redactie aan dat de vrijheid bij het inhoudelijke werk in de laatste jaren is verslechterd.'

De Telegraaf was op 18 mei bijna geheel gewijd aan ex-hoofdredacteur Sjuul Paradijs. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.