On-klassiek concert van componist 'Intouchables' (**)

De naam Ludovico Einaudi zegt mensen misschien weinig, maar zijn muziek in de Franse film 'Intouchables' wordt wel degelijk herkend. Met het concert dat de Italiaanse componist gaf in het Concertgebouw verloochende hij zijn klassieke afkomst en gaf het poppubliek waarvoor het kwam.

Beeld Cesare Cicardini

Om maar meteen de kaarten op tafel te leggen: fans van Ludovico Einaudi kunnen dit stukje misschien beter niet lezen.

Het afgelopen weekeinde was de Grote Zaal van het Concertgebouw tweemaal totaal uitverkocht wegens twee concerten van de Italiaanse succescomponist Ludovico Einaudi. Vanwege zijn soundtrack bij de succesfilm 'Intouchables' kennen zeer veel mensen zijn muziek. Zijn laatste album, zijn twaalfde, In a time lapse, verkoopt ook in Nederland zeer goed, zeker voor klassiekemuziekbegrippen. Het punt is alleen: Ludovico Einaudi, die studeerde bij de grote twintigste-eeuwse modernisten Stockhausen en Berio, maakt allang geen klassieke muziek meer, al zijn de grenzen daarvan, toegegeven, sinds de opkomst van de wat plattere varianten van minimal music (met Philip Glass als centrale figuur) nauwelijks meer exact aan te geven.

Minimalist
Ook Einaudi is een minimalist, maar anders dan bij Glass, Reich en zelfs Simeon ten Holt is van transformatieve repetitie in zijn muziek geen sprake meer. Alleen de repetitie is overgebleven, net als in de meeste popmuziek, waarin coupletten en refreinen ongevarieerd worden herhaald.

Daarnaast maakt Einaudi, die een ensemble van elf musici (violen, altviolen, celli, gitaar, slagwerk, elektronica) had meegenomen, royaal gebruik van geluidsversterking, terwijl dat alleen voor de elektronische klanken nodig zou zijn. Vanuit klassiek perspectief is dat een kleine doodzonde. De klank van bijvoorbeeld de violen wordt er blikkerig en lelijk van, maar de decibels nemen toe, waardoor de luisteraar gemakkelijker in de muziek kan wegzinken. On-klassiek is ook de sobere lichtshow.

Heel klassiek is dan wel weer de presentatie. Einaudi zit achter de vleugel, met zijn rug naar de mensen in de benedenzaal, en de interactie met het publiek is nul. De stukken gaan vaak attacca in elkaar over, en als er wordt geklapt, is er alleen een nauwelijks waarneembare reactie van de componist. Pas helemaal aan het slot staat Einaudi op om de juichende mensen te bedanken, maar bij gebrek aan een spreekmicrofoon zijn de thank you's onhoorbaar.

Muziek
Dan de muziek zelf. Daarin heeft hij radicaal gebroken met de academische wetten en voorschriften die hem door Stockhausen en Berio zijn aangereikt - of hij heeft in hun klasjes zitten snurken, dat kan ook.

Feit is dat hij net als Terry Riley en Steve Reich de door Schönberg opgetrokken muur heeft geslecht die zich bevond tussen 'de serieuze muziek' en 'de volksmuziek'. Waar Mozart, Brahms en zelfs Mahler zich in hun 'serieuze muziek' nog verstonden met liedjes die elke slagersjongen kon fluiten, werden Schönberg en zijn navolgers veel abstracter, en daardoor elitairder.

Melodie
Einaudi heeft ontegenzeglijk een groot talent om met heel simpele tonale en modale middelen de harten van velen te raken. Door zo'n lapidaire melodie twintig keer te herhalen, vaak met een toenemende sterktegraad, wordt elk mopje vanzelf een feest der herkenning. Maar elke vorm van intellectuele prikkeling blijft ten enen male uit. Daardoor gaan Einaudi's hypertoegankelijke, maar eenvormige, behaagzuchtige en geruststellende folk ­tunes in een pure concertsetting al snel onbedaarlijk vervelen, terwijl ze als filmmuziek, waar de noten in dienst staan van de beelden, meer effect sorteren.

De door de versterking enorm opgeblazen versies van al die intieme stukken wekt eigenlijk ook alleen maar irritatie. Daarom was gisteren Einaudi's solokwartiertje op de piano misschien wel het hoogtepunt van de avond.

Het publiek, veel jonger dan gewoonlijk bij klassieke concerten, roerde zich naar afloop zeer luidruchtig. Inderdaad, zoals ze dat bij popconcerten doen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.