Review

Omstreden 'schenking' aan Stedelijk levert in ieder geval een knappe vertoning op

De omstreden 'schenking' aan het Stedelijk Museum levert dan toch op zijn minst een indrukwekkende vertoning op. Wandel door willekeurig welke zaal en je valt van de ene in de verbazing. Je kan niet anders zeggen dat Borgmann goed, specifiek en gericht heeft ingekocht.

Wolfgang Tillmans, deranged granny (self), 1995. Chromogene kleurendruk.

Natuurlijk is de tentoonstelling omstreden. De schenking bleek niet alleen een schenking te zijn, maar ook een bruikleen en aankoop van 1,5 miljoen euro. Een foutje dat, samen met de onthulling dat de museumdirecteur ook nog allerlei mogelijke bijverdiensten had, zou leiden tot de val van Beatrix Ruf. Waarbij ook oude vragen werden opgerakeld over de controlerende rol van de raad van toezicht. En of het museum niet te dicht tegen verzamelaars aanschurkte; verzamelaars die namelijk in die raad zaten, en verzamelaars die het museum iets wilden nalaten.

Jump into the Future (****).
Stedelijk Museum, Amsterdam.
26/11 t/m 4/3.

Nee, de 'gift' van de Duitse kunsthandelaar, galeriehouder en verzamelaar Thomas Borgmann aan het Stedelijk Museum liet de gemoederen de afgelopen weken niet onberoerd. Het woord 'crisis' lag in ieders mond.

Hoe dan ook, zondag opent de tentoonstelling Jump into the Future, over de 271 kunstwerken uit de Borgmann-collectie die op een of andere manier in het Amsterdamse museum terecht zijn gekomen. En waarvan nu het grootste deel op de volledige bovenverdieping van de oudbouw van het Stedelijk te zien is.

Het is een indrukwekkende vertoning.

Clusters

Wandel door willekeurig welke zaal en je valt van de ene in de verbazing. Van de muurschildering met nazi- en oostblokesthetiek van Lucy McKenzie; door de ruimte met Wolfgang Tillmans' zelfportretten in rommelige hotelkamers; langs de Poolse modeshow die Paulina Olowska ontwierp op grond van westerse kledingmodellen; naar de vrolijk makende en tegelijkertijd macabere lampionnen van Enrico David.

Je kan niet anders zeggen dan dat Borgmann goed, specifiek en gericht heeft ingekocht. In grote hoeveelheden, zeker, maar ook in afgewogen groepen. Waardoor clusters van kunstwerken ontstaan die typerend zijn voor een generatie, een periode, een gebied.

In het geval van Borgmann: de streek rond Keulen en Düsseldorf, het kapitaalkrachtige Rijnland dat, vooral voor de val van de Muur, een booming kunstcircuit kende met veel grote galeries en handelaars, een bloeiende academie, een paar grote musea en een eigen kunstbeurs Art Köln en, niet onbelangrijk, een keur aan geweldige kunstenaars. Precies de juiste ingrediënten die de regio boven het gemiddelde uit lieten stijgen.

Lucy McKenzie, Untitled (Bi-Curious), 2004. Acrylverf op papier.

Generatie

Te midden daarvan groeide Thomas Borgmann tussen 1969 en 1994 uit tot een Grote Jongen onder de Keulse galeriehouders. Eerst in de leer bij de galerie van Rudolf Zwirner, daarna met zijn eigen business en later met collega-galerist Gisela Capitain. Daarbij bleek hijzelf een even grote koper als zijn eigen klanten. Tot zijn collectie horen kunstenaars van wie het werk al wel in Nederland te zien was geweest, maar wier werk niet in even grote mate was aangekocht, ook niet door het Stedelijk.

Voor 1,5 miljoen euro - toch een koopje - is daar nu in één klap een einde aan gemaakt. Met een bonte groep Duitsers en kunstenaars uit andere westerse landen die tot dezelfde generatie behoorden. Het onderlinge verschil tussen hen is soms aanzienlijk: van het conceptuele bloemschikken van Jeroen de Rijke/Willem de Rooij tot het weelderig geschilder van Thomas Eggerer; van Jorge Pardo's minimalistische kleurgebruik tot Matt Mullicans universele mensbeelden; van Jutta Koethers feminisme tot de neo-neo-constructivistische papier- en kartonwerken van Heimo Zobernig.

Toekomstbeeld

Hoewel verschillend geven de werken, als aanvulling op elkaar, juist een goed en gevarieerd beeld van hoe de kunst vanaf de begin jaren tachtig uit haar voegen barstte en in alle denkbare richtingen versplinterd raakte, met video, film, schilderijen, installaties, kleding, textiel, performances - om daarna nooit meer bij elkaar te komen.

Er mag dan in het Stedelijk door deze 'schenking' een crisis zijn ontstaan, de omvangrijke aanwinst kan ook een mooi moment zijn eens goed over de toekomst na te denken, zeker nu het museum naar verwachting een half jaar (of langer) directeurloos is. En omdat er, hangende de twee onderzoeken naar de werkwijze van de afgetreden Ruf, nog geen profiel voor een nieuwe directeur is opgesteld.

Hoe kan het Stedelijk zich als middelgroot, maar niet kapitaalkrachtig museum overeind houden? Hoe kan het museum zich verrijken met collecties van verzamelaars, zonder te veel een speelbal te worden van hun belangen. Is er überhaupt wel een vaste directeur nodig? Kan je niet beter werken met gastdirecteuren, minder vaste conservatoren, meer freelancers en expertise die je inhuurt?

Kortom, hoe kan een museum van de kennis, de verzamelingen en het geld van anderen buiten het museum gebruikmaken, zonder zich te corrumperen? Misschien is de crisis ook een geschikt moment voor vernieuwing, dankzij de wellicht omstreden constatering dat het Stedelijk zonder Borgmann deze hoeveelheid kunst nooit bij elkaar had gekregen.


Lees alles over de 'crisis' rond Ruf en het Stedelijk Museum

Met het vertrek van Ruf zijn ook de speculaties begonnen over haar opvolger in het Stedelijk Museum. Graag een blijver, ditmaal.

Heeft de raad van toezicht van het Stedelijk Museum nou wel of niet geweten dat Beatrix Ruf naast haar baan als directeur van het museum ook een kunstadviesbureau met de naam Currentmatters had? Dat is de vraag die zich opdringt na het drama dat zich deze week afspeelde in het Stedelijk Museum in Amsterdam.

Het Stedelijk Museum in Amsterdam heeft een erkend puinruimer gevonden om orde op zaken te stellen na het vertrek van de directie. Jan Willem Sieburgh (67) neemt per 1 november de zakelijke leiding van het museum op zich. Het wordt Sieburghs derde grote interimklus, eerder mocht hij al rust brengen in het Amsterdamse Tropenmuseum en het Wereldmuseum in Rotterdam.

Na twee weken stilte heeft Beatrix Ruf (57) een verklaring gegeven over haar omstreden adviesbureau Currentmatters B.V. In The New York Times noemt ze de ontstane controverse een 'misverstand'. Op 17 oktober trad Ruf af als artistiek directeur van het Stedelijk Museum Amsterdam. Zij deed dit om de 'reputatie' van het museum te redden, liet het beknopte persbericht destijds weten.

Beatrix Ruf Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden