Omgeven door complottheorieën en mysterie

De zee is om ons heen, maar een rivier stroomt in ons, schreef T.S. Eliot. Hoe bepalend is een rivier voor een grote stad?...

KABUL Als er iets misgaat in Afghanistan, maar je weet niet waarom, is er altijd wel iemand die je met een complottheorie uit de brand wil helpen. Meestal komen in het verhaal Pakistanen, Amerikanen en Joden voor, het liefst allemaal. Zo worden onder veel inwoners van Kabul ook de problemen met de stadsrivier verklaard.

Voordat Afghanistan werd geteisterd door oorlog – ruim dertig jaar terug – was de rivier de Kabul het gehele jaar gevuld met woest stromend water, vertellen oude mannen met tulbanden in theehuizen langs de oever. Maar anno 2010 ligt de rivier er van april tot november bij als een zielig stroompje, vol afval, plastic zakken en mensendrollen. De vervuiling is zo erg, dat sommige autoriteiten bang zijn dat ziektes als cholera en tyfus uitbreken.

Schoorvoetend geven de Kabuli’s zichzelf de schuld van de vervuiling: veel huishoudelijk afval wordt erin gegooid. De complottheorieën gaan over het mysterieuze droogvallen van de rivier.

De meest gehoorde: Pakistanen, Amerikanen en/of Joden tappen de rivier af naar een geheime locatie. Waarom? ‘Om Afghanen arm en hulpeloos te houden’ en ‘om te voorkomen dat ze weer het sterke volk worden dat ze eens waren’.

Ook gehoord: krijgsheren die heulen met buurland Pakistanen, hebben de watertoevoer van de rivier afgebogen, waar het Afghaanse water nu over Pakistaanse akkers vloeit.

En dan zijn er nog de Taliban, altijd goed voor wilde verhalen. Die zouden Kabuli’s ‘uit wraak’ willen laten omkomen van de dorst of enge ziektes, dus hebben ze ergens een dam gebouwd.

De meeste Kabuli’s blijven verschoond van de gevreesde plagen en ziektes, omdat ze niet drinken uit de rivier. Ze halen hun water uit putten. Maar ook dat water raakt steeds meer bevuild.

De duizenden oorlogsvluchtelingen in Kabul, hebben het nog zwaarder. Zij wonen in kampementen waar geen kraan of waterput is te vinden. Als zij dorst hebben of eten willen koken, is de enige optie: de rivier.

Daar is dagelijks te zien hoe kinderen met gescheurde kleren jerrycans met smerig rivierwater vullen. Een vrachtwagen dumpt honderden liters rioolwater, terwijl enkele meters verderop keuterboertjes groenten wassen in dezelfde stroom, voordat hun waar op handkarren naar de markt wordt gebracht.

Boer Saadat (50) gebruikt het bruingele rivierwater ook om zijn land te irrigeren. Met een slang pompt hij het water op en leidt het naar zijn velden vol radijs, maïs en uien. Zijn groenten smaken niet zo lekker meer als voorheen, zegt hij. ‘Maar wat kan ik eraan doen?’

Op ministeries en bij de gemeente leven plannen om de rivier in haar oude glorie te herstellen. ‘Er is snel hulp nodig van de internationale gemeenschap’, zegt Shojauddin Ziaie, onderminister van Waterzaken.

Zo is er een ‘plan’ om voor 800 miljoen euro twee waterreservoirs te bouwen om het overtollige water in de lente op te vangen en dat in de zomer te verdelen. Ziaie heeft visioenen van een waterkraan in elk huis. Maar zoals vaker in Afghanistan, stranden mooie plannen gauw door geldgebrek en bestuurlijk onvermogen. Het waterplan zweeft ergens tussen donoren, ministeries en gemeente.

Ondertussen hebben de Kabuli’s het nakijken. Hoedenmaker Kamran Ilyas Zada (35) memoreert met trieste blik hoe levendig de hoofdstad en haar rivier ooit waren. Toen hij klein was, waren er feesten langs de oevers, met lampionnen, en de Kabuli’s flaneerden over de boulevard. Het was de tijd dat er levensvreugde heerste.

In de Talibantijd lag de rivier in zijn herinnering voor het eerst een zomer droog. Toen werd er markt gehouden op de droge rivierbedding: ‘Titanic Bazar’, noemden we dat, zegt Zada. Hij zucht: ‘De Kabul is als Afghanistan. Vroeger was ze rijk en vol leven. Nu is ze arm en uitgeput. Net als wij.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden