Om niet te vergeten wat zij nu vergeet

'Moederskindje' Hugo Borst schreef een boek over zijn 86-jarige, dementerende moeder.

Beeld Margi Geerlinks

Hugo Borst heeft een koektrommel, een hoge, mosterdgele. Het is eigenlijk een sigarenblik van het merk Carl Upmann. Laat nou staan, had zijn vrouw nog gezegd. Je gaat 'm toch niet meenemen hè.

De trommel stond in de flat van zijn moedertje in Rotterdam-Ommoord. Maar zijn demente moeder verhuisde naar een verpleeg-huis, een kilometer verderop, en het koektrommeltje bleef over. Zijn broer wilde 'm niet, net als de rest van de familie - en hij ging 'm ook niet meenemen. Dacht-ie.

Er zaten altijd gewone koekjes in de trommel, zoals de ovaalvormige San Francisco-koekjes van Verkade. Als-ie er een ongevraagd pakte, vroeger, moest dat gebeuren met de stille precisie van een brandkastkraker, anders rook ze onraad. In een andere trommel die hij ook meenam, zaten de dure roomboterkoekjes van de banketbakker. Die had zijn moeder het liefst, want ze had een goeie smaak. Ze keek neer op koekjes van de supermarkt.

Nu krijgt ze goedkope koekjes, in het verpleeghuis. Dat zou ze verschrikkelijk hebben gevonden, zijn ma - zoals-ie haar noemt. Maar haar onderscheidend vermogen is er niet meer. Ze beseft niet meer wat voor koekjes ze krijgt. Meneer Alzheimer is een dominante eikel.

Behalve dat ze niet meer weet wat voor koekjes ze eet, weet ma ook niet meer waar ze is. Als ze in haar slaapkamer is, weet ze niet hoe ze daar is gekomen vanaf de gemeenschappelijk ruimte, aan de andere kant van de gang. Ze is permanent gedesoriënteerd en raakt in paniek als ze moe is. Slapen, waar dan? Ze kijkt dan alsof ze water ziet branden.

De koektrommels staan nu in zijn schrijfhok, in de Rotterdamse binnenstad, naast elkaar, ook dat nog. Er zat niks anders op.

Hugo Borst met de koektrommelBeeld Margi Geerlinks
De moeder van Hugo BorstBeeld Margi Geerlinks
Beeld Margi Geerlinks

Waar is het beeldje eigenlijk gebleven dat zijn ouders in Italië kochten, een Kruimeltje-achtig figuur? Hij loopt door zijn schrijfhok, zoekt in de boekenhoek, hij kan het niet vinden.

De groene snijbonenmolen die zijn moeder met een vleugelmoer aan de tafel vastmaakte, waarna met een vast ritme en geluid (glaglaglaglgl) de snijbonen een voor een werden gesneden - o, waar zou die toch zijn gebleven? Haar boeken staan nog onuitgepakt in een doos in de gang.

Om zijn nek wiebelt een gouden kruisje heen en weer aan een kettinkje. Dat kruisje heeft-ie van haar gekregen, toen ie drie jaar geleden 50 werd. Zijn vader gaf het zijn moeder, begin jaren zeventig, op Kreta, en nu heeft hij het.

Beeld Margi Geerlinks

Hij loopt naar de keuken en komt terug met twee mokken, en voordat hij ze neerzet op de houten salontafel, legt hij twee papieren onderzetters neer. Ho ho, laat m'n moeder dat maar niet zien, zegt hij als een van de mokken daarna per abuis zonder onderzetter op de tafel wordt gezet. Er volgt een snelle ingreep. De salontafel is van zijn moeder geweest.

Lange tijd heeft hij de oude onderbroek van zijn overleden vader gedragen, mooi idee dat zijn balzak daar hangt waar die van zijn vader hing.

Weggooien - het voelt als verraad aan zijn pa en ma. Hij is een enorme meut, een moederskindje, en een vaderskindje, zelfs nu ze er eigenlijk niet meer zijn. Hij woonde vroeg op kamers, maar was net zo veel thuis, voor de was, of om haar fameuze draadjesvlees te eten. Hij wilde ook altijd zijn moeder behagen.

Zijn moeder Joke Borst is al een jaar of drie dement, en woont in De Hofstee in Rotterdam. Zijn vader Henk is zeven jaar geleden overleden. Zoon Hugo doet in zijn boek Ma, en in zijn columns in het Algemeen Dagblad, verslag van het leven van zijn demente moeder, zijn opvoeding, zijn relatie met zijn ouders, geïllustreerd met foto's van Margi Geerlinks. Om niet te vergeten wat zijn moeder aan het vergeten is, schrijft hij het op. Alles verdwijnt, hij weet het, het is een vergeefse strijd.

Hij is een man van dichtbij-schrijven, zijn eigen wereld beschrijven. De grote wereld is 'm te ingewikkeld. Van dichtbij opschrijven hoe je moeder afglijdt, intiemer kan je niet zijn. Zijn moeder had 'm gezegd dat als-ie over haar zou moeten schrijven, het genadig moest zijn.

Want ze zag de bui al hangen, jaren geleden. De kans was groot dat ook zij alzheimer zou krijgen. Haar vader was op hoge leeftijd in de war geraakt, net als haar moeder. Haar zussen tante Jos en tante Leny waren dement geworden - en daar had zoon Hugo al over geschreven. Dan ging zijn moedertje naar De Hofstee naar haar zussen, en haalde ze met een fotoboek op schoot, herinneringen op. Nou, als het mij overkomt, breng mij dan hier, had ze gezegd.

Beeld -
Beeld Margi Geerlinks

Op zaterdag en maandag rijdt Hugo ernaartoe, meestal in de namiddag. Als-ie pech heeft, ligt ze te slapen. Anders gaat-ie voor het raam staan met gespreide armen en zegt: hálo hálo hálo hálo. En zij reageert met een langgerekt ohhhhh, blij verbaasd. Dat dit haar mag overkomen. Na de uitgebreide knuffel grapt hij: ma, wat heb je toch een dunne huid, het lijkt wel perkament - en moet zij lachen, een echte lach. Hij aait haar wangen.

Kon een mens maar stollen - hoe vaak denkt hij het wel niet. Want doodgaan is zo'n gedoe, net als de aftakeling. Je moeder met een pan aan d'r oor omdat ze denkt dat het een telefoon is. D'r bustehouder over de blouse gedragen. Of dat ze zich vervuild heeft, helemaal onder de poep. Ma is een vouwer, nog steeds. Opgegroeid in de crisistijd vouwt ze het wc-papier om, uit zuinigheid. Dat loopt niet altijd goed af.

Hugo Borst vindt z'n moedertje mooi, ook nu ze nog maar een schim is van wie ze ooit was. Zo sereen, hoe ze kijkt. Hoe ze nog altijd haar ergernis niet kan verbergen en een wenkbrauw optrekt, al is dat maar een minimale afspiegeling van haar gloedvolle temperament.

Zijn moedertje brokkelt af, ze is beetje voor beetje aan het vergaan, er is nog twintig procent over. Ze gaat makkelijk dood, het zal geen schok zijn, het is te hopen dat 't in d'r slaap gebeurt. Eigenlijk heeft hij al afscheid genomen. Hij is een goeie zoon geweest.

Margi Geerlinks bezoekt Joke Borst wekelijks en fotografeert haar dan ook. De foto's staan elke week bij de column die Hugo Borst over zijn moeder schrijft in het AD. margigeerlinks.com

Hugo Borst - Ma
Lebowski Publishers, €17,50

Beeld Margi Geerlinks
Beeld Margi Geerlinks
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden