Interview

'Om de paar jaar móét ik toneel doen, om mijn energie kwijt te kunnen'

De ster van de Engelse actrice Ruth Wilson - de sociopaat in Luther - rijst snel. Zonder het fysieke spel van theater kan ze niet. Vol lof is ze over Ivo van Hove, die haar regisseert als Hedda Gabler. 'Hij is een kunstenaar.'

Ruth Wilson: 'Soms heb ik het gevoel te zijn overgeleverd aan een vreemd genie.' Beeld Lea Nielsen

Aanvankelijk stond Ruth Wilson niet te trappelen om Hedda Gabler te spelen, een van de grote vrouwelijke rollen uit de theatergeschiedenis. De knappe, tragische huisvrouw van Henrik Ibsen is door de jaren heen vertolkt door onder anderen Asta Nielsen, Ingrid Bergman en Isabelle Huppert. 'Iedereen heeft het gedaan', zegt de Engelse actrice, wier ster snel rijzende is, 'waarom zou ik het ook nog eens doen, behalve om mijn ego te strelen?' De reden het toch te doen: Ivo van Hove. 'Een Hedda van Ivo is geen gewone Hedda. Hij ziet het stuk op een heel andere manier. Het is een voorrecht met hem te werken.'

Na een technische repetitie neemt de 34-jarige hoofdrolspeelster plaats in een kamertje op de eerste verdieping van de National Theatre in Londen, onder een boekenplank waarop een biografie van Laurence Olivier meteen in het oog valt. De somberheid van de Noorse Hedda Gabler heeft ze achtergelaten op de bühne. Ze is voorkomend, vrolijk en spraakzaam. Haar gescheurde spijkerbroek past hij haar imago. Regelmatig verschijnt een lach op het expressieve gezicht dat tv-kijkers zouden kunnen kennen van de tv-serie Luther, waarin zij sociopaat Alice speelt, of van The Affair, waarin ze de hoofdrol speelt van Amerikaanse minnares van acteur Dominic West.

Ze wacht met lichte honger op de lunch, die zich halverwege het gesprek aandient in de vorm van een kartonnen beker tomatensoep met basilicum. Wilson zegt blij te zijn weer op de planken te staan, in het bijzonder op die van het National Theatre, waar ze zeven jaar geleden Tanya speelde in Maxim Gorki's Barbaren.

'Om de paar jaar móét ik toneel doen, om mijn energie kwijt te kunnen. Het is lichamelijker dan film of televisie, waar je meer met je verstand te werk gaat. In het theater acteer je met je hele lichaam. Ik merk dat ik op de set betere en dappere beslissingen neem als ik net een theaterperiode achter de rug heb.'

De liefde voor het fysieke - boksen is een hobby - stamt uit haar jeugd in een welvarend stadje nabij Londen. Wilson, dochter van een zakenbankier en een reclasseringsambtenaar, is altijd een wildebras geweest, wellicht omdat ze opgroeide met drie oudere broers. Dat ze aanvoerder werd van het netbalteam (een eenvoudige variant van volleybal), zegt iets over haar sportieve karakter. Ze werkte kort als model, maar dat beviel matig. Haar examenresultaten waren niet denderend, maar goed genoeg om geschiedenis te studeren in Nottingham. Daar ontdekte ze haar liefde voor het theater. Vol devotie speelde ze in Shakespeareproducties.

Hamlet voor vrouwen

Een 'Hamlet voor vrouwen', zo noemt Ruth Wilson Ibsens Hedda Gabler.

Het stuk gaat over een knappe generaalsdochter die is getrouwd met de lijzige Jurgen. Deze matig geslaagde historicus heeft weinig aandacht voor zijn vrouw, die wegzinkt in haar misère en haar omgeving meesleept.

Haar jeugdvriendin Thea is een spiegelbeeld. Zij is wat Hedda had kunnen zijn. Thea verliet haar echtgenoot, vond liefde en benutte haar talent door haar geliefde te helpen.

Uitbundig

Samen met vriendin Carrie Cracknell, die zou uitgroeien tot een bekende theaterregisseur, richtte ze een gezelschap op waarmee ze onder meer New York aandeed, off-Broadway. In Londen volgde ze een theateropleiding. 'Mijn voornaamste doel was een impresario te vinden, en dat is gelukt', zegt ze wat ondeugend. Ze is vol lof over de Engelse theaterwereld, waar de kaartjes goedkoper zijn en het publiek jonger is dan in New York. 'De overheid is hier royaler met subsidies. Op Broadway zijn ze weer beter in staande ovaties. Britten zijn minder uitbundig.'

Haar acteerloopbaan liep bijna als vanzelf. Ze speelde onder meer de titelrol in de miniserie Jane Eyre en prinses Betsy in de film Anna Karenina en Rebbeca Reid in het Johnny Depp-vehikel The Lone Ranger. Grote populariteit verwierf ze met de tv-serie Luther. Voor haar rol in The Affair won ze een Golden Globe. Op Broadway debuteerde ze in 2007 met A Streetcar Named Desire (Tramlijn begeerte) en had ze twee jaar terug, spelend naast Jake Gyllenhaal, succes met de romantische twee-akter Constellations.

En nu gaat ze spelen onder regie van de 'Nederlandse Belg' Ivo van Hove. Ze ervaart het als een bevrijding. 'Wij Engelsen zeggen niet wat we denken, we verbergen onze gevoelens in bloemrijke taal. We zitten erin gevangen. Amerikanen en Nederlanders zijn veel directer, wat zich ook uit op het toneel. Het motto van Ivo is: als iets niet is gezegd, dan is het niet gezegd. 'Speel wat er staat!', roept hij. Soms heb je het gevoel te zijn overgeleverd aan een vreemd genie. Ik heb afgelopen jaren genoten van zijn voorstellingen, Kings of War, The Crucible en A View from the Bridge.'

Met Van Hoves eerdere producties in New York en Amsterdam is ze onbekend. En Hedda Gabler heeft ze nooit gespeeld, gezien of, tot voor kort, gelezen. 'Het is nieuw terrein voor me. Dat maakt Ivo niet uit. Negeer alles wat is gedaan, luidde zijn devies. Voordat we met Hedda begonnen zei hij: 'Dit is een zelfmoordstuk.' De enige keuze die je als mens hebt, is te leven of je leven te nemen. Het is een existentiële discussie, geen stuk over sekseongelijkheid. Dat sekseperspectief is nu niet zo relevant. Vrouwen hebben meer keuze dan ooit tevoren.'

Kunstenaar

'In deze productie wordt duidelijk dat het Hedda aan moed ontbrak om haar bestaan radicaal te veranderen', zegt Wilson. 'Ze koos de weg van de minste weerstand, een doodlopende weg. Het borduurt voort op het oude thema van de zelfvernietiging - kijk naar Richard III. Het unieke van Ibsen, die zelf depressief was, is dat hij het door de ogen van een vrouw toont. Hedda is Ibsen zelf. Ivo's Hedda manipuleert niet, maar handelt wild en impulsief, stuitert over het toneel. Ontevreden over haar bestaan, neemt ze rollen aan die anderen haar toedichten. Ze is een spons.'

Wilson heeft de gewoonte personages te spelen die ver van haar afstaan, waarachter zij zichzelf niet kan verschuilen, en daarin past de rol van Hedda uitstekend. Wilson: 'Ik ben geen Hedda, mag ik hopen althans. Al heeft iedereen de donkere kanten die bij haar zo duidelijk naar voren komen. Het mooist van acteren, is de kans om andere mensen te bestuderen en om zo te kunnen begrijpen waarom ze bepaalde dingen doen. Het bijzondere van Ivo is dat hij niet kijkt als een gewone regisseur maar als een kunstenaar. Hij doet me denken aan David Hockney, wiens kleurrijke schilderijen je op een nieuwe wijze naar de natuur doen kijken.'

Hedda Gabler van National Theatre, in Lyttelton Theatre, Londen, t/m 21/3.

Van Hove's Hedda's

Voor Van Hove is dit zijn derde Hedda Gabler. Met Ruth Wilson werken, beschouwt regisseur Ivo van Hove als thuiskomen.

Ivo van Hove regisseerde Henrik Ibsens Hedda Gabler (1890) twee keer eerder. De eerste keer was in 2004 bij de New York Theatre Workshop, met Elizabeth Marvel in de titelrol van de ongelukkig getrouwde, Noorse generaalsdochter. Halina Reijn speelde Hedda in 2006 bij Toneelgroep Amsterdam en nu is het dus de beurt aan Ruth Wilson. Van Hove's drie versies spelen zich alle af in een moderne, kale loft. En zijn Hedda is telkens een moderne vrouw in de wereld van nu - zonder dat Van Hove het stuk nadrukkelijk actualiseert.

Van Hove: 'Alles zou vandaag kunnen gebeuren, maar niets verwijst naar actuele gebeurtenissen. Tussen mijn eerste Hedda en deze zitten twaalf jaar, dus veel scènes zijn anders uitgewerkt. De bewerking van Patrick Marber die wij nu gebruiken, is kaler, spaarzamer, korter: met minder meer vertellen. Dat het stuk zich afspeelt in een bijna lege loft heeft als voordeel dat je niet weet of dit huwelijk in opbouw is of ten einde loopt. 'Deze Londense Hedda is rustiger geworden, met ingehouden emoties. En met meer muziek. Jazeker, Joni Mitchells Blue zit er nog steeds in, daar kan ik geen afscheid van nemen. Maar aan het eind heb ik Wild is the Wind van David Bowie vervangen door de versie van Nina Simone. Dat past nu beter bij het verhaal. Het mooie aan een remake is, dat je nieuwe dingen in het stuk ontdekt. Alsof je terugkeert in een huis waar je lang niet bent geweest en daar allerlei nieuwe kamers en hoekjes ontdekt.

'Het werken met Ruth Wilson is voor mij thuiskomen. Ik kende haar niet, en toen mijn agent vorig jaar voorstelde eens met haar kennis te maken, vroeg ik of dat belangrijk was. 'Jaaa!', zei hij. We hebben toen samen geluncht. Toen het National Theatre later met het idee kwam mij Hedda Gabler te laten regisseren, heb ik haar meteen gevraagd. Het is nu alsof we al jaren met elkaar werken; het is wat je noemt een lucky touch. Ze is een super-actrice, met een enorme emotionele intelligentie, maar ook met een rationele instelling. Ze kan alles, eigenlijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden