Oliviero Toscani

Hij heeft de schijn altijd tegen, en hij vindt het gewéldig...

Duidelijke zaak. vraag nummer één van het lijstje met dingen die je altijd over Oliviero Toscani hebt willen weten, kan bij binnenkomst in zijn kantoortje, een zandkleurig, vrijstaand Efteling-huisje op het Fabrica-terrein in het dorp Catena di Villorba, onmiddellijk uit het aantekenboekje wor den geschrapt.

Wat je ziet, mag voor zich spreken.

Ja: de 58-jarige Italiaan, die toch alweer bijna dertig jaar geldt als de meest omstreden fotograaf ter wereld, houdt er kennelijk nog steeds veel van groot tumult te veroorzaken. En, nee: in het universum van Tocani bestaat er niet zoiets als routineuze onverschilligheid jegens de overweldigende hoeveelheid publiciteit die zijn werk bl¡jft genereren.

Kijk en verbaas je desondanks. Met vingers die eigenlijk te fors zijn voor het toetsenbordje scrollt ie over het beeldscherm van de draagbare Apple op zijn bureau. Kijk, e-mails uit Amerika. Kijk, steunbetuigingen van universiteiten, van Nobelprijs-winnares Toni Morrison, van actiegroepen tegen de doodstraf.

Kijk hier, vervolgt Oliviero Toscani met die provocerende glinstering in zijn ogen die de hele middag niet meer zal verdwijnen: met een klap van z'n vlakke hand posteert hij ook nog maar eens een dik pak krantenknipsels op tafel. Allemaal artikelen die in de afgelopen weken in de internationale pers over zijn Death Row-project zijn verschenen. Geen snippertje is aan de aandacht ontsnapt:

'Goetzze?.... Gwoetsche?...Kwuatze?... Fuck, wat staat er nou?'

'Er staat Goudsche Courant', willen wij wel helpen.

Mooi man, twinkelt de blik van de grote communicator. Behalve de Suddeutsche Zeitung en The Washington Post, heeft dus ook de Goudsche Courant een flink verhaal aan de terdoodveroordeelden-serie gewijd. Als er tijd is, zal hij een vertaling opvragen en bezien of er in het verhaal een stellingname is verwerkt die hem kan prikkelen, op nieuwe ideeën kan brengen.

'Zo werkt het', legt Toscani uit. 'Ik wil reacties losmaken over de procedure, over het systeem dat ik volg. Over het feit dat alle media die ik gebruik om te communiceren, elkaar overlappen: reclame, journalistiek, marketing, het verkopen van kleren. Het zijn allemaal middelen waarvan de belangen tegenovergesteld zijn aan elkaar en met elkaar conflicteren, maar die, eenmaal samengesmeed, tot een nieuwe manier van communiceren kunnen leiden. Effect kunnen sorteren.'

Hij heeft er, om het even in zijn eigen stopwoorden uit te drukken, gedurende zijn hele loopbaan een very hoop shit fuck mee op zijn hals gehaald. Pak de archieven erbij en de heilige verontwaardiging van commentatoren, journalisten, minderheidsgroeperingen, reclame-pausen, kerkprelaten en collega-fotografen beneemt je de adem.

Affiches over aids, Kosovo, tongzoenende nonnen en kapelaans, met blote pielen en kutten, poserende mongooltjes, baby's met de navelstreng er nog aan, raciale kwesties: er kon geen nieuwe campagne verschijnen of de United Critics of Benetton hamerden er opnieuw op hoe gemakzuchtig, cynisch, doortrapt en immoreel ook deze 'verkooptruc' weer was.

Want, hoe integer wellicht ook, altijd kwam de kritiek grotendeels op hetzelfde neer. Het kan niet en het mag niet: wollen meisjestruien aan de man brengen door leed of taboes te exploiteren. En minstens zo erg: wat doet een praatjesmaker in dienst van zo'n truitjesfabrikant op de heilige, traditioneel zo strak afgepaalde terreinen van de journalistiek, de documentaire fotografie, het marketing-onderzoek en het geloof?

Met dezelfde brutaliteit en consequentheid als die waarmee hij thema's aan de orde stelt, verdedigt Oliviero Toscani ook zijn aanpak. Hij is nooit te beroerd geweest om zijn werkwijze ten overstaan van volle vijandige zalen toe te lichten, en net als zijn tegenstanders heeft ook hij een gietijzeren aambeeld waarop hij keer op keer stevig blijft hameren. De reclame, zo luidt de quintessens van zijn verweer, hoeft in creativiteit, betrokkenheid en daarmee als potentiële drager van serieuze informatie niet onder te doen voor andere media of zelfs van kunstuitingen, maar de manier waarop reclamemakers er gebruik van maken blijft er tegelijkertijd ook ver bij achter.

In de in 1996 bij Balans verschenen vertaling van zijn aanval op de industrie, Reclame is een lonkend lijk, betoogt de roofridder van medialand dat de reclame medeverant woor delijk kan worden gehouden voor de onstuitbare consumptiedrift en de sociale gevolgen daarvan, zonder zich daar overigens ook maar iets van aan te trekken. In tegendeel: 'Waarom hebben de grote autofabrikanten nou nooit eens een echte campagne gelanceerd tegen dronken rijden, tegen snelheidsmaniakken, de verkeersslachtoffers van elk weekend, tegen de domme dood in het verkeer?', schrijft Toscani in zijn aanklacht. 'Waarom snijdt de reclame, de "communicatie" van deze bedrijven, nooit de grote maatschappelijke problemen aan die veroorzaakt worden door het oprukken van de auto? Zou de reclame te dom zijn om er iets van te begrijpen?'

Behalve die very hoop shit fuck die z'n oorlogsverklaring hem opleverde, heeft ze Toscani ook veel aanzien, geld en prijzen gebracht. De laatste onderscheiding was de Neder landse klm Award, goed voor vijftigduizend gulden. Mooi man, grijnzen de samengeknepen ogen van de duvelstoejager: 'Weet je wat ik ervan gekocht heb? Raad je nooit. Hahaha. Een tractor! Geweldig toch. Voor thirtyfive thousand gielder, of hoe je zeg dat... een tractor!'

Toscani pakt er een stuk karton bij om maar even te kunnen verduidelijken hoe leuk dat is, een nieuwe tractor. Op het karton zijn op aandoenlijk amateuristische wijze foto's ('Kijk deze is gemaakt door Annie Leibovitz') van zijn kinderen in een collage over en naast elkaar geplakt. Op één van de kiekjes is ook de Toscaanse boerderij te zien waar hij woont en Appaloosa-paarden fokt. Een hoeve op een onmetelijk landgoed, dat zo op het eerste gezicht nog niet door twaalf tractoren te bestrijken is.

Brede grijns maar weer. Mooi man: leven.

U neemt uw zorgen niet mee naar huis, vermoeden we?

'Ik sta tegenover het leven op dezelfde manier zoals ik tegenover mijn werk sta. Ik meet mijn succes niet af aan mijn werk bedoel ik, maar aan de 24-uurs klok van het bestaan. Ik ken mensen die succes hebben en geld, maar die als ze thuiskomen geen erectie kunnen krijgen, of die kinderen hebben die hen haten. Ik moet respect geven en krijgen van mijn vrouw en kinderen. Ik moet een erectie kunnen krijgen elke keer als ik er een nodig heb. Ik moet mijn eten en mijn wijn kunnen waarderen, de zonneschijn die door het raam valt. Werk is maar een onderdeel van al die kwaliteiten. Maar goed: ik ben een bijzonder bevoorrecht en gelukkig mens, ik zou met niemand willen ruilen.'

Hoe ziet een slechte dag eruit in het leven van Oliviero Toscani?

'Een slechte dag begint bij mij nooit als zodanig. Ik word wakker en ga er meteen uit, omdat ik al mijn tijd wil gebruiken om te leven. Een slechte dag voor mij is die waarop ik die tijd verspild weet. De dag dat je geen kans ziet of krijgt om iets te leren. Een slechte dag is een dag waarop ik door niemand of door niets word uitgedaagd.'

U bent niet luimig?

'Mensen vinden van wel ja. Ik discrimineer heel erg, dus ja... voor sommige mensen zal ik wel luimig zijn. Dat komt omdat er gewoon mensen zijn die ik niet kan uitstaan. Mensen met een gebrek aan ruimhartigheid. Die niet betrokken zijn. Ik verwijder ze snel uit mijn buurt. Ik ben in dat opzicht een dier, weet je wel. Niet te dichtbij komen.'

U bent nu 58. Het verhaal wil dat een mens milder wordt naarmate de jaren vorderen.

'Fuck! Wie beweert dat? Ik word meer en meer... hoe zeg je 't...mijn tijd wordt korter, het vuur wordt kleiner en de steak op de barbecue wordt groter... dat maakt me woest. Ik kan nu meer zien, begrijp je, ik heb de ervaring ervoor. Maar waarnemingen die zijn gebaseerd op ervaring, missen creativiteit. Ik weet nu al wat het resultaat van een bepaalde inspanning kan zijn, en dat wil ik eigenlijk niet weten. Ik wil worden verrast.'

Dat klinkt niet, wat je noemt, bedachtzaam.

'Haast heb ik altijd gehad. Er is te weinig tijd. Ook in dat opzicht heeft God weinig van de schepping gebakken. Ik haat hem. Als ik hem vind, spijker ik hem op het kruis. Ik vind dat hij een schromelijk tekort aan creativiteit aan de dag heeft gelegd bij het scheppen van de wereld. Het is een schepper zonder het vermogen te scheppen.'

U zou een campagne voor hem moeten doen.

'Nou, degenen die tot dusver de campagnes voor God hebben gedaan, hebben goed werk verricht, toch? Ze hebben de grootste leugen op aarde uitgevonden en aan de man gebracht. Ik denk dat het onmogelijk is grotere fake te verkopen dan in dit geval.'

Kunt u wat voor dit product betekenen, denkt u?

'Voor de schepping? Zeker, en ik zou ermee beginnen om ook op de zevende dag te werken. Ik zou niet rusten.'

Waarmee begint u die dag?

'Weet je, het is heel raar maar ik denk dat het grote probleem is ontstaan doordat wij mensen in staat zijn te cre eren. Dieren leven in een eco-systeem waarin alles op zijn plaats valt, een ideale wereld zonder bullshit. Wij zijn nog steeds niet klaar, dus God heeft zijn werk niet afgemaakt. Het feit dat wij creativiteit als eigenschap kennen, bewijst dat we niet perfect zijn. Ik denk dat ik van dit punt start: we moeten de menselijke perfectie zien te creëren. En aan intelligentie alleen hebben we dan niet genoeg. Intelligentie is een teken, een bewijs van onze innerlijke leegheid. Verschrikkelijk. Dat produceert de kwelling.'

Wat kun je er tegenover stellen?

'Instinct. Er is een dierlijk instinct in ons waarnaar we weer zouden moeten leren luisteren. Maar niemand doet het, niemand. En onderwijl wordt de jungle maar groter en groter, een jungle van communicatie, van beelden, van systemen. Het wordt steeds ingewikkelder, terwijl we steeds meer moeite moeten doen om er doorheen te komen. En het is puur instinct dat ons daarbij de weg kan wijzen.

'We hebben dat instinct allemaal, maar je moet het kunnen combineren met moed en talent. Talent is de amplificatie van dat instinct. Opvoeding en onderwijs zijn het tegenovergestelde ervan. Je leert en leert en leert en als je daarmee klaar bent, dan ga je voor IBM werken. Fuck! On der wijs is gemanipuleerde shit, tégen instinct gericht. Kinde ren stellen zichzelf vragen vanuit dat instinct, maar alles is erop gericht de waarheden die ze daaraan ontlenen, uit te bannen. We stellen daar onze volwassen leugens als waarheid tegenover: economie, moraal, productie, religie, al die bullshit. Het zal in Neder land nog wel niet zo heel erg zijn, maar overal elders wel kan ik je verzekeren.'

Noemt u eens een land.

'Het ergste land om in te werken? Het ergste land is een l nd! Het land dat erin gelooft een land te zijn. Landen zijn alleen maar afspraken gemaakt door politici, de domste personen die ik ooit heb ontmoet. Ze hebben zichzelf uitgevonden: mensen die helemaal niets kunnen en daarom maar politicus zijn geworden. Verschrikkelijke mensen.'

U heeft ooit gezegd dat u uitspraken als deze doet om liefde te kunnen ontvangen. Wie Toscani wil begrijpen, moet dat grondbeginsel kennen, zei u toen.

'Heb ik dat gezegd? Dat zal dan toch wel tegen een heel mooie journaliste zijn geweest, mag ik hopen. Nee? Nou ja, er wordt van mij gehouden. Zelfs mensen die me haten, doen dat eigenlijk. Hoe dan ook, ik kan liefde én haat uitlokken, en dat is een groot voorrecht. Dat betekent dat je nooit met middelmatigheid te maken krijgt.'

Toch een hele omweg als je alleen maar liefde wil ontvangen.

'Tja. Vraag aan willekeurige welke moeder van wie ze het meest houdt, van het brave kind of van het probleemkind. Dat is uiteraard van het probleemkind.'

En dat w s u?

'Ik was nieuwsg¡erig. Altijd maar vragen stellen, dingen willen weten. Op school was ik verschrikkelijk. Alles wat ik weet, heb ik niet daar geleerd maar erbuiten.'

Hier in Fabrica, waar u jonge ontwerpers, journalisten en kunstenaars tot nieuwe 'communicatoren' opleidt, heerst wel schoolse discipline. Er hangen zelf prikklokken.

'Ja, Fabrica is heel gedisciplineerd. Discipline en vrijheid zijn twee zaken die nauw aan elkaar verbonden zijn. Als alles chaos is, dan ben je er de slaaf van. En die prikklok: inderdaad, iedereen hier moet klokken. Waarom moeten administrateurs klokken en creatieve mensen niet?'

Komen uw studenten tegen u in opstand?

'Ik ben toch geen manager, of wat? Creatieven moeten in opstand komen tegen m nagers. Ik begrijp absoluut niet waarom creatieven orders van die bureaucraten accepteren. Managers zijn het tuig van de samenleving. En wij: wij zijn uitverkoren door God!

'Ik zou willen dat studenten en kinderen tegen de oudere generaties in opstand kwamen. Maar nee, de huidige lichting jongeren is zo mild, zo veel stiller en vreedzamer dan mijn generatie indertijd. Met een paar labels is iedereen nu gelukkig. Fuck! Passie heeft energie nodig, niet alleen maar acceptatie. Waar zijn die vrijgevochten types gebleven?'

Zoon Rocco klopt op de deur van het Efteling-huisje. De dialoog die zich vervolgens tussen beiden ontspint, is onverstaanbaar, maar uit de bekken die senior erbij trekt, kunnen we opmaken dat ook hier weer een nummertje uitdagen ten beste wordt gegeven. Hahaha, gromt vader, als Rocco enigszins beteuterd en met opgetrokken wenkbrauwen de deur weer achter zich heeft dichtgetrokken.

Hebben we iets uit het Italiaanse kabaal kunnen opmaken, wil Toscani weten. Vaderlijk, ook tegen ons: 'Ik daag hem uit tot de, eh, stront. Dat is goed. Want het is uiteraard niet zo dat je als vader uit de hoogte moet doen, louter en alleen omdat je vader bent, is het wel?'

En hij reageert ook altijd zo mild, zoals die hele generatie van hem?

'Jongens, mannen reageren tegenwoordig mild omdat ze zijn opgevoed als meisjes. Niet seksueel, maar qua be leefd heid. Mannen zijn zo aangepast gemaakt. Ja, ik denk dat de laatste decennia in het bijzonder de man veel schade is aangedaan. Mannen worden als groep afgewezen, waar vrouwen inmiddels gewoon totally fucked up zijn geraakt. Er is geen confrontatie meer tussen de seksen. Jammer. Als je liefhebt, moet je kunnen tuchtigen. En dat zijn we kwijt.'

Kunt u behalve voor God ook iets voor ons mannen doen?

'Goed idee. We gaan een campagne maken met foto's van vrouwen die staande piesen, terwijl de mannen ernaast neerhurken, okee? Ik wil er maar mee zeggen dat ik zou willen dat we de echte verschillen weer zien. Nu houden vrouwen ervan om te doen wat mannen niet meer leuk vinden. Dan denk je dat ze intelligent zijn, maar dan willen ze ineens het leger in, carrière maken, werken, domme dingen doen. Ze ontkennen hun belangrijkste taak: het grootbrengen van de kinderen. Ja, ik ben hier heel traditioneel in. Ik vind dat vrouwen thuis moeten zijn. Ik ben tegen de emancipatie van vrouwen. Ze fokken zichzelf op. Hmmm, leuk om dit allemaal tegen Nederlanders te kunnen zeggen. Jullie lezers zullen wel razend zijn.'

Hij staat op om het nieuwe Fabrica te laten zien, het hoofdkwartier in aanbouw achter de huidige oude villa, dat nog dit jaar twintig tot dertig nieuwe leerlingen moet huisvesten. Een enorm, in de bodem verzonken gebouw, ontworpen door de Japanse architect Tadao Ando, compleet met studio's, theaterzalen en digitale 'labs'. 'Een nieuw Bauhaus', roept Toscani over zijn schouder heen, terwijl hij trap op, trap af door het betonnen labyrint vliegt. 'Mooi hè! En The United Mothers of Fabrica gaan het openen. We gaan alle moeders van onze studenten hier uitnodigen voor de wedstrijd best mothercooking in the world. Mijn idee!'

En die andere oude droom van u wordt nu zeker ook bewaarheid: Fidel Castro als directeur van de tent?

'Fuck, ik word zelf directeur. Deze opa is de baas!'

Pas als we twee keer de hele bouwput zijn door geweest, is er weer lucht genoeg voor nog een rondje Nederlandse lezers pesten. Hij stopt bij twee bouwvakkers die een kruiwagen vol stenen proberen voort te slepen. Wat het probleem is, wil de baas weten. Ach zo ja, aha:'Schrijf maar op voor het verhaal. Die kruiwagen wil niet vooruit. Ik zei hun: duwen, trekken, duwen! Maar het marcheert niet. Dus...?! Fuck, shiiiiiittt...net een vrouw!'

[portret]

Jerome Mallett

Veroordeeld: 04/03/1986

Gevangene no: cp43

Geboren: 01/01/1959

Geboorteplaats:

St. Louis, Missouri

Misdaad: Moord met voorbedachten rade

In Death Row sinds: 10/03/1986

Executie: Dood door injectie

Wat mis je het meest van het leven buiten de gevangenis?

Het achtergebleven zijn bij de technologie daarbuiten, de computers en de mobiele telefoons. In de gevangenis is het enige technische apparaat een televisie, en dat hadden ze in de jaren veertig al. Hierbinnen raak je achterop. Als je tegenwoordig tien, vijftien of twintig jaar vastzit en dan vrijkomt, is het alsof je in het stenen tijdperk hebt geleefd.

Het klinkt alsof je plannen had met je leven voor dit gebeurde.

Ik had plannen, maar ik was ontmoedigd geraakt. Ik wilde illustraties maken. Voor reclame bureaus. En toen ik vijftien jaar was, trok ik de wereld in. Maar ik verloor de moed. Ik dacht dat iedereen op de wereld verrot was, dat er geen eerlijke mensen bestaan. Dus waarom zou ik eerlijk zijn? Dus ik capituleerde en begon met drugs en criminaliteit.

Geloof je dat nog steeds?

Tot op zekere hoogte wel, ja. Ik geloof dat iedereen zijn fouten heeft. Nu realiseer ik me dat de perfecte wereld niet bestaat. Ik kan me aanpassen. Maar als tiener kon ik dat niet vatten.

Je was een goede atleet op high school. In welke sport blonk je uit?

Football en atletiek. Ik speelde in de aanval. Ik liep de honderd meter in 9,8 seconden. In hordenlopen was ik vijfde van de Verenigde Staten. Ik kreeg een reeks beurzen aangeboden, maar die heb ik afgewezen. Ik zou nu willen dat ik dat niet had gedaan, dan zou ik nu niet hier zitten.

Had je een sportheld?

(Lacht.) Yeah. Mijn held was O.J. Simpson. Hij won de Heisman-trofee en hij was een goede running back. In die tijd wilde ik als O.J. Simpson zijn. En ik geloof dat ik op een bepaalde manier als hem geworden ben.

Denk je dat hij schuldig is?

Ik was er niet bij, dus ik weet het niet. Maar ik heb het gevoel dat hij in staat is om het te hebben gedaan.

Hoe bedoel je?

Nou, ik hou ervan mensen te ob serveren. Door hem te obser veren heb ik het gevoel dat hij in staat is tot moord. Ik denk dat de meeste sporters dat zijn, vooral de football-spelers. Zij zijn erin getraind gewelddadig te zijn.

Dat maakt gewoon deel uit van hun alledaagse leven, geweld gebruiken.

Hoe vaak denk je na over je eigen dood?

Zo ongeveer elke vijf minuten.

(Lacht.) Nee. Ik denk er elke dag aan. Verleden week is mijn laatste beroep afgewezen, dus de toekomst ziet er niet al te florissant uit. De staat heeft aangekondigd een executiedatum vast te stellen. Mijn advocaat heeft een verzoek ingediend voor een nieuwe behandeling, maar omdat ik ben veroordeeld voor het vermoorden van een politieagent, zal dat wel worden afgewezen. Ik voel aankomen dat ik geëxecuteerd ga worden. Ik heb dat tien jaar geleden geaccepteerd.

Geaccepteerd?

Ik heb het gevoel dat iedereen die geboren is ook doodgaat. Je weet alleen niet wanneer je sterft. Ik weet dat ik ga sterven.

Alleen jammer dat het waarschijnlijk door executie zal zijn. Maar het is niet iets waar ik bang voor ben. Tuurlijk, ik had liever geleefd tot ik heel wat ouder zou zijn. Veel ouder. Maar als het eerder gebeurt, hoef ik dat alleen maar te accepteren.

Je zit hier gewoon tussen de andere gevangenen, de anderen moeten weet hebben van jouw situatie. Praten ze daarover met jou?

Ze werken me op de zenuwen. Hoe gaat het vandaag? Oké? Maak je het goed? Yeah, het gaat goed, man, gaat goed. Vijf minuten later komt de volgende. Hoe hou je je? Hou je je sterk? Yeah man, gaat goed. Soms heb ik niet eens zin om uit mijn cel te komen. Ik zie dat ze zich zorgen maken. Maar het is net als met iemand die verlamd is, die wil ook niet worden behandeld als een baby.

Zie je jezelf als een pechvogel?

Een beetje, omdat ik heel wat heb moeten meemaken. Ik ben neergeschoten, gestoken, opgeblazen, twee keer gearresteerd voor zaken die ik niet had gedaan en steeds dacht ik: er moet iets zijn dat ik helemaal verkeerd doe. Ik was op bezoek bij een vriend in Fort Worth en een kerel gooide dynamiet naarbinnen en blies het huis op. Ik was helemaal verbrand. In een nachtclub schoot iemand een van mijn testikels eraf. Ik speelde football, kreeg woorden met een jongen, waarop hij me stak, hij miste net mijn hart. Ik was betrokken bij auto-ongelukken. Maar ik heb het altijd overleefd, dus ben ik misschien ook een geluksvogel.

Heb je ooit ontdekt wat je eigenlijk fout deed?

Het komt neer op niet nadenken.

Niet nadenken. Niet nadenken. Toen ik werd neergestoken, speelden we football op een trapveldje. Ik sloeg die kerel echt hard. Hij zei dat het vechten zou worden als ik hem nog een keer zou raken. Dat zag ik als een uitdaging en ik sloeg hem weer. Hij trok een mes en stak. Ik denk dat zo een hoop van mijn fouten zijn ontstaan.

Ik was altijd in voor een uitdaging, waar het vaak beter is om een stap terug te doen, om het voorbij te laten gaan.

Ik ben nu natuurlijk ouder. Iemand kan me iets zeggen en ik zeg: yeah, je hebt gelijk, wat jij wil. Het is jouw feestje.

Wat zou je tegen jezelf hebben gezegd toen je zestien of achttien was? En zou je hebben geluisterd?

Op mijn zestiende was ik extreem wild. Ik weet niet of ik had geluisterd. Maar het had afgehangen van degene die het me zou hebben gezegd. In mijn buurt waren de drugsdealers en de criminelen de lui met geld. Alle hardwerkende mensen hadden het moeilijk. Als ik iemand als een dokter of een advocaat had gehad, die me had aangesproken en had gezegd: 'Kijk, ik ben advocaat, ik rij rond in een mooie auto, ik heb een mooi huis en ik reis veel. En alles wat jij hoeft te doen is gewoon naar school gaan en dan kun je dit ook allemaal krijgen.' Ik had nooit iemand die zoiets tegen me zei. Iemand die me zou overhalen mijn school af te maken, of op het rechte pad te blijven.

[portret]

Carlette Parker

Veroordeeld: 01/04/1999

Gevangene no: 0311386

Geboren: 12/06/1963

Geboorteplaats:

Roxboro, North Carolina

Misdaad: Moord met voorbedachten rade, ontvoering

In Death Row sinds: 01/04/1999

Executie: Dood door injectie

Hoe ver is Roxboro van hier?

Ongeveer een uur en vijftig minuten.

Wat voor plaats is het?

Een gewoon provinciestadje.

Groeide je op in een grote familie?

Ik heb een zus en twee broers. Mijn vader heeft zeventien broers en zussen.

Groeide je op met hen allemaal om je heen?

Yeah.

Hoe lang zit je in deze gevangenis?

Drie maanden.

Zat je daarvoor ergens anders?

Nee, alleen hier.

Is het een droevige plek om te zijn?

Yeah. Mijn familie komt langs op zondag, maar je kunt niet met hen mee.

Heb je hier vrienden kunnen maken?

Yeah.

Is het moeilijk vrienden te maken?

Niet echt.

Waarom gaat het gemakkelijk?

Niet e'ht gemakkelijk, gewoon niet moeilijk.

Aan wie denk je het meest als je in bed ligt?

Aan mijn vader in Roxboro.

Drie maanden is nog niet zo lang. Lijkt het soms alsof dit niet echt met je gebeurt?

Ik heb niet geaccepteerd dat ik in de gevangenis zit, als je dat bedoelt.

En het idee dat je in de dodencel zit. Kun je dat accepteren?

Dat heb ik ook niet geaccepteerd.

Heb je een raam in je cel?

Ja.

Wat zie je?

De kerk. Een paar eekhoorns. Konijnen.

Hou je van dieren?

Nee, niet echt.

En kleine kinderen?

Nee.

Wat zou je doen als je vandaag de deur uit kon lopen?

Naar mijn vader gaan en hem knuffelen.

Is het hier stil 's nachts?

Yep.

Wat hoor je?

Niets. Een verwarming of zoiets.

Hangt er een geur in de gevangenis die anders is dan erbuiten?

Ik ruik nooit wat, dus ik weet het niet.

Hoe heet je vader?

Theodore Parker.

Deden jullie veel samen toen je klein was?

Yeah.

Wat dan?

Vissen. Tochten maken.

Wat voor soort vis vang je dan?

Geen idee. Ik vis gewoon.

Wat vind je zo leuk aan vissen?

Gewoon wachten tot de vis in je haak bijt.

Waar woonde je voordat je hier kwam?

In Angier, North Carolina.

Hoe ver van Raleigh is dat?

Zo'n 35 minuten

Heb je daar vrienden?

Nee, niet echt.

Waar wonen je vrienden?

Zo ver weg dat niemand me kwam opzoeken.

Droom je in je slaap?

Soms.

Herinner je die dromen?

Nee.

[portret]

William Quentin Jones

Veroordeeld: 03/11/1987

Gevangene no: 0219316

Geboren: 12/08/1968

Geboorteplaats:

Baltimore, Maryland

Misdaad: Moord met voorbedachten rade

In Death Row sinds: 03/11/1987

Executie: Dood door injectie

Je hebt achttien jaar vastgezeten. Hoe was je toen je achttien was?

Een nomade. Ik hield ervan rond te zwerven. Ik heb altijd graag rondgereisd.

Je bent van nature een zwerver, maar nu zit je ergens waar je niet kunt ronddwalen.

In mijn geest zwerf ik.

Waar gaat het dan naartoe?

Waarnaar ik wil.

Waar ben je vannacht geweest?

Bij mijn dochter. In Baltimore. Haar naam is Quincicia Jones en ze wordt veertien de dag nadat ik 31 word. Haar verjaardag is op 30 augustus.

Krijg je haar weleens te zien?

Soms. Niet zo veel, omdat haar moeder een baan neemt in Denver.

Als je in je hoofd plaatsen bezoekt, is het dan realistisch?

Gisteren kreeg ik een brief van haar, ze vertelde me dat ze met haar moeder naar het strand zou gaan. Ik ken de plek waar ze heen gaan, omdat ik daar weleens ben geweest. Een vakantiehuisje van haar grootouders, een kleine roze bungalow, alles is er nog identiek hetzelfde als toen. Dan ging ik zitten aan een kleine baai, om te kijken naar de vogels, naar de boten, dus vannacht heb ik daar zitten kijken, ik had mijn koptelefoon op, luisterde naar muziek, naar wat jazz en ik zag haar.

Hoe lang duurt zo'n visioen?

Zolang als ik wil.

Dus als je je hier slecht voelt, trek je je terug in je hoofd en ga je naar de plek die je wilt bekijken?

Dat probeer ik.

Waar ga je nog meer graag naartoe?

Mijn moeder opzoeken.

Als je je moeder ziet, praat je dan met haar?

Ja, altijd.

Wanneer was de laatste keer dat je haar in je gedachten opzocht?

Vanochtend.

Wat heb je haar gezegd?

Dat ik van haar hou.

Praat ze ook terug?

Op haar eigen manier, met bewegingen, weet je, dat is het meestal, gewoon bewegingen.

Hoe is je eetlust?

Ik eet maar één keer per dag, daar voel ik me goed bij.

Mis je het echte eten?

O man, heel erg.

Wat zou je nemen als je alles kon kiezen?

Als ik zelf eten kon bestellen?Dat is simpel. Macaroni met kaas, aardappelsalade, bananenpudding, een paar door mijn moeder zelfgebakken koekjes. En een paar M & M van mijn dochter.

Wat mis je nog meer? Geluiden? Uitzichten?

O man, ja. De geur van vroeg in de morgen wakker worden, ruiken, naar de dauw kijken, het aroma zodra de zon opkomt. Ook mis ik het geluid van rondrennende en spelende kinderen. Het geluid van auto's, het geluid van vrouwen en kinderen, van vrouwen die met kinderen spelen. Vogels. Blaffende honden in de nacht. Je moet weten dat ik al dertien jaar niet meer in de regen heb gespeeld, zelfs niet meer in de regen heb gestaan. Het is echt raar, want totdat ik hier werd opgesloten, waren er zo veel dingen daarbuiten die ik vanzelfsprekend vond.

Hoe zit het met vriendschappen? Heb je hier vrienden gemaakt?

Ja. Alhoewel ik altijd een loner ben geweest. Het lastige met vrienden hier, weet je, is dat je heel goed weet dat er een kans is dat ze je verlaten, dus je probeert je gevoelens in bedwang te houden. Je probeert jezelf ervan te verzekeren dat die persoon zou kunnen vertrekken.

Je moet wel nadenken over doodgaan als je hier zit.

Soms.

Is het een beangstigende gedachte?

Om heel eerlijk te zijn, ik ben opgehouden bang te zijn voor de dood toen ik twaalf of dertien was. Een vriend stierf in mijn armen, en sindsdien is hij als een grote broer voor me. Hij stierf in mijn armen. Ik heb als kind heel veel gezien en de dood was een van de dingen die ik zag, soms dagelijks.

Wat zag je, toen je vriend doodging in je armen, wat maakte dat je niet meer bang was voor de dood?

Al heel jong wist ik dat dingen niet zonder reden gebeuren. Zelfs al kunnen we niet begrijpen waarom het zo gebeurt.

Stierf die vriend een pijnlijke dood?

Ja, hij had meerdere schotwonden.

Werd je daar niet bang van?

Het voorval, ja. Ik was bang van het voorval. Maar pas nadat ik tegen hem praatte voordat hij stierf, ik vertelde hem dat hij niet bang hoefde te zijn. Ik praatte tegen hem, ik probeerde hem aan de praat te houden en hij zei dat hij niet meer bang was. En dat ik niet bang zou hoeven zijn.

Hoe oud was hij?

Hij was zestien.

Stel je je weleens je eigen executie voor?

Ik heb het gezien.

Hoe ziet het eruit?

Ik ken er niet één ziel. Ik ben alleen. Het is een helverlichte kamer en ik weet dat er mensen naar me kijken, maar ik kan ze niet zien. Het is alsof ze achter een spiegelruit zitten, alsof ze mij kunnen zien en ik hen niet.

Wat gebeurt er dan?

Ik vraag om vergeving.

Weet je hoe je sterft?

Ik ken niet precies de procedure, ik weet alleen wat ik zie. En ik voel hoe ik word vastgegespt. Trouwens, ik heb daar een gedicht over geschreven, over wat ik heb gezien. Het staat in een van de boeken die ik heb geschreven. Het heet: A Rainy Day.

Hoe weet je dat het regent?

Als je zo lang in de dodencel hebt gezeten als ik, weet je dat als een executie wordt uitgevoerd, en het rgent die nacht niet, het de dag daarop regent.

Hoor je de regen?

Ja.

Zie je in je visioen wat er gebeurt na je dood?

Iemand zegt iets tegen me, maar ik kan niks terugzeggen, ik heb dit misschien twee of drie keer gedroomd in de dertien jaar dat ik hier zit. En meestal als ik hierover droom, wordt iemand uit de dodencel geëxecuteerd met wie ik goed mee bevriend ben. Op het eind van deze dromen zegt iemand iets tegen me, maar ik vang nooit op wat hij zegt. Het is me nog nooit gelukt erachter te komen wat ze eigenlijk tegen me zeggen.

[portret]

Bobby Lee Harris

Veroordeeld: 29/07/1992

Gevangene no: 0169136

Geboren: 29/01/1966

Geboorteplaats:

Williamsburg, Virginia

Misdaad: Moord met voorbedachten rade

In Death Row sinds: 29/07/1992

Executie: Dood door injectie

Wat is het ergste aan gevangen

zitten?

Je bent je vrijheid kwijt. Dat is het beste antwoord.

Hoe voelt dat, je vrijheid verliezen?

Voelt niet al te goed. Ik weet niet hoe het je duidelijk te maken. Ik ben er niet gelukkig mee.

Denk je na over je eigen executie?

(knikt)

Denk je er elke dag aan?

(stilte)

Hoe denk je er dan over na?

Nou, soms vraag ik me af of het pijn zal doen, dan vraag ik me af hoe het nou echt zal gaan.

Wat vraag je je nog meer af?

Ik maak me daardoor zorgen om mijn familie.

Je moeder woont in Chicago. Bezoekt ze je weleens?

Ze is net geweest. Het was de eerste keer dat ze me opzocht.

Hoe ging dat?

Go

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden