postuumOlivia de Havilland (1916-2020)

Olivia de Havilland was een bepalende filmster uit het gouden tijdperk van Hollywood

Olivia de Havilland in, vermoedelijk, 1935.Beeld Getty Images

De ster uit onder meer Gone with the Wind won twee Oscars en dwong bij de rechter meer vrijheid af voor acteurs.

In 1943 begon de actrice Olivia de Havilland, die zaterdag op 104-jarige leeftijd overleed, een rechtszaak tegen filmstudio Warner Bros. Zoals zoveel filmsterren in die tijd had De Havilland een contract dat voelde als een dwangbuis. De grote studio’s bepaalden welke rollen hun acteurs konden spelen. Zij mochten wel films weigeren, maar dan werd de duur van hun contract eenzijdig verlengd.

Dankzij de moed van De Havilland, die gelijk kreeg van de rechter, veranderde het systeem en verwierven zij en haar collega’s veel meer vrijheid. Het was een van de belangrijkste gerechtelijke uitspraken in de geschiedenis van Hollywood.

Strijdbaar was ze, de actrice die in 1916 in Tokio werd geboren uit Engelse ouders. Ze groeide op in Californië, was de ster van het schooltoneel en maakte schijnbaar moeiteloos de overstap naar Hollywood, waar ze al gauw opviel in films als A Midsummer Night’s Dream (Max Reinhardt, 1935) en Captain Blood (Michael Curtiz, 1935). In die laatste speelde ze tegenover Errol Flynn, met wie ze een uitstekend duo vormde. Samen zouden ze in nog zeven films spelen, voornamelijk in het swashbuckler-genre (avonturenfilms vol zwaardgevechten), zoals de klassieker The Adventures of Robin Hood (Michael Curtiz, 1938).

Van links naar rechts: Hattie McDaniel, Olivia de Havilland en Vivien Leigh in Gone with the Wind uit 1939.Beeld Warner Bros

De Havillands roem steeg tot nog grotere hoogte door haar rol als Melanie in het met prijzen overladen historische epos Gone with the Wind (George Cukor/Victor Fleming, 1939). Het leverde haar de eerste van in totaal vijf Oscarnominaties op, waarvan ze er twee zou verzilveren. Haar eerste Oscar won ze met het romantische drama To Each His Own (Mitchell Leisen, 1946), de tweede met The Heiress (William Wyler, 1949), waarvoor ze ook een Golden Globe kreeg.

Haar veelzijdige rol in The Heiress, een verfilming van Henry James’ roman Washington Square, behoorde zonder twijfel tot haar beste. Ze speelde de verlegen, niet bijzonder aantrekkelijke Catherine, dochter van een rijke zakenman. De alleenstaande Catherine is op weg een oude vrijster te worden, tot haar het hof wordt gemaakt door een man met onduidelijke motieven. Gaandeweg ontpopt ze zich tot een sterke, onverzettelijke vrouw, die afstand neemt van haar dominante vader. De Havilland liet dat vaker zien in haar rollen: ogenschijnlijk onopvallende vrouwen kregen van haar onvermoede kwaliteiten mee.

Olivia de Havilland in 1930.Beeld Corbis via Getty Images

Ondanks de prijzen en de waardering die de actrice ontving, bleef de roddelpers De Havilland een leven lang beschuldigen van afgunst. Ze zou jaloers zijn op haar vijftien maanden jongere zus Joan Fontaine, net als De Havilland een succesvolle filmster. De zussen, opgevoed door hun moeder en een strenge, soms gewelddadige stiefvader, maakten in hun jeugd al veel ruzie. Een ongeval bij een zwembadrand (opzet volgens Fontaine, een ongelukje volgens De Havilland) zette een levenslange verwijdering in. Extra smeuïg werd het toen ze in hetzelfde jaar werden genomineerd voor een Oscar en Fontaine er – voor haar rol in Alfred Hitchcocks Suspicion (1941) – met de prijs vandoor ging.

In 1955 verhuisde De Havilland naar Parijs, waar ze de rest van haar leven bleef wonen. Hollywood en de filmindustrie hield ze op afstand. In later jaren speelde ze nog een aantal bijrollen, zoals in het historische drama Pope Joan (Michael Anderson, 1972), de rampenfilm Aiport ’77 (Jerry Jameson, 1977) en de televisieserie The Love Boat.

De Havilland zweeg lange tijd over de door de media opgeklopte tweestrijd tussen haar en Joan Fontaine. Zelfs toen Fontaine in 1978 de autobiografie No Bed of Roses publiceerde, waarin ze stevig uithaalde naar haar zus, hield ze de eer aan zichzelf. Uiteindelijk werd het haar toch te gortig. Het boek van Joan Fontaine stond boordevol onwaarheden, liet De Havilland in 2016 weten in een zeldzaam interview met het tijdschrift Vanity Fair. Ze bewaarde een eigen versie van No Bed of Roses, vol doorhalingen en aantekeningen, die ze wilde gebruiken als ze ooit haar eigen memoires zou schrijven.

Olivia de Havilland kreeg in 2008 de National Medals of Arts uit handen van toenmalig president George W. Bush.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Strijdbaar bleef ze tot het eind. In 2018, op 101-jarige leeftijd, stapte ze opnieuw naar de rechter, dit keer vanwege de Amerikaanse televisieserie Feud: Bette and Joan, die draaide om de legendarische vete tussen filmsterren Bette Davis en Joan Crawford. De Havilland was het niet eens met de wijze waarop zij zelf – gespeeld door Catherine Zeta-Jones – in de serie werd geportretteerd. De actrice verloor de zaak, maar bereikte wel dat media de vraag stelden in hoeverre film- en televisiemakers de levens van bestaande personen mogen fictionaliseren zonder toestemming te vragen.

Het schrijven van haar memoires schoof de actrice op de lange baan. Ze was van plan 110 te worden, dus ze had geen haast. Het zou mooi zijn als in haar Parijse appartement toch een manuscript wordt gevonden, zodat De Havillands herinneringen aan het klassieke Hollywood niet met haar zijn verdwenen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden