Officiershoer voor volk en vaderland

Sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zijn in Rusland heel wat taboes gesneuveld. Voorheen 'onbestaanbare' seks en schuttingtaal mogen zomaar in de literatuur voorkomen, de KGB-archieven zijn geopend, de communistische leer is overboord gezet; zelfs de Grote Vaderlandse Oorlog, zoals de Tweede Wereldoorlog voor de Russen heet, is van zijn...

Niets lijkt meer heilig. En toch is Michail Kononov (1948) er met zijn indrukwekkende debuutroman Het naakte pioniertje in geslaagd tegen zere benen te schoppen. Hij moest twaalf jaar wachten tot hij in 2001 zijn 'erotische oorlogssprookje' kon uitbrengen, niet vanwege de censuur, maar omdat uitgeverijen het niet aandurfden.

Kononovs roman gaat over de oorlogsbelevenissen van het meisje Moecha, een veertienjarige oorlogswees die al snel na het uitbreken van de oorlog mee gaat vechten tegen de Duitsers. Ze is een pioniertje, zoals alle sovjetkinderen van haar leeftijd, met een heilig geloof in het proletarische collectief. In de frontlinie doet ze dienst als mitrailleurschutter, maar haar eigenlijke taken verricht ze 's nachts in haar kuilhut, waar ze als divisiehoer het officierskorps bedient. Het valt haar zwaar, maar voor Stalin, volk en vaderland is ze de manschappen zonder morren ter wille.

Af en toe weet ze aan haar gepijnigde lichaam te ontsnappen, om zich zwevend boven de slagvelden en het belegerde Leningrad te wijden aan haar Geheime Opdracht: het opsporen en onschadelijk maken van de 'zwarte vijandelijke draak'. De opdrachtgever van haar nachtelijke vluchten is generaal Zoekov, die weer in direct contact staat met Stalin zelf.

In deze generaal Zoekov laat zich onmiskenbaar Georgi Zjoekov herkennen: de beroemde, zesmaal met de Lenin-orde onderscheiden maarschalk aan wie de Duitsers zich in 1945 overgaven; dezelfde Zjoekov die door de schrijver Astafjev ooit werd aangeduid als 'de stroper van het Russische volk, die onder leiding van zijn leermeester Stalin half Europa met de lijken van Russische boeren had overdekt'.

Ook in Het naakte pioniertje komt hij er niet best af: in de persoon van generaal Zoekov executeert hij eigenhandig soldaten van het Rode Leger die, in plaats van te sneuvelen, zich door de Duitsers gevangen hebben laten nemen. Dat ze hebben weten te ontsnappen doet daar niets aan af, voor Stalin zijn ze verraders. Het pioniertje Moecha is getuige van de slachting en verliest haar verstand. Van nu af aan treedt ze 's nachts uit haar lichaam en maakt ze Duitse gevechtsvliegers onschadelijk totdat ze weer op aarde terugkeert als een zweterige soldaat aan haar gehavende ondergoed begint te rukken.

Tijdens haar nachtelijke vluchten ziet Moecha de gruwelen van de oorlog. Bijvoorbeeld in het uitgehongerde Leningrad, als een grootmoeder het vlees van haar dode kleinkind snijdt. Maar nog beklemmender dan deze scènes is het relaas van het meisje Moecha zelf, in de manier waarop het kind in een brabbeljargon van politieke slogans en propaganda de mishandelingen rechtvaardigt en zich daarbij vooral zorgen maakt om het elastiek van haar onderbroek wanneer dat weer eens door de geile kerels van haar lijf wordt gescheurd.

Ondanks alles weet Moecha haar onschuld te behouden, als een heilige hoer, een moederfiguur van veertien jaren oud. Ze legt de perversiteit van de Grote Vaderlandse Oorlog bloot. Dit maakt van haar een personage dat veraf staat van de tot iconen verheven heldenpioniertjes uit de Tweede Wereldoorlog, die door de sovjetliteratuur van weleer op een heel andere manier werden geëxploiteerd.

In Het naakte pioniertje presenteert Kononov Moecha's avonturen vanuit haar perspectief, in een lang recitatief vol pittige slang. In de Nederlandse versie gaat veel hiervan verloren. Bovendien is de vertaling erg slordig. Zo wordt een koe opeens uitgerust met een krop, als een steigerend paard 'zijn berkenwitte benen met goudgele, onversleten hoeven op de krop van een oude koe' werpt, terwijl het hier om het kruis van het dier gaat. Elders poetst iemand zijn schoenen met tandpasta in plaats van tandpoeder. En het wemelt van kromme, wonderlijke zinnen: 'Hij stond inmiddels zo te schudden dat zijn haardos was gespleten, in twee golven, die als ongare pannenkoeken van een rode kaalte op zijn kleine oren en slapen vielen.'

Verder zou deze lastige tekst gebaat zijn geweest bij een notenapparaat voor de talloze (voor Russen bekende) personen en begrippen. Wie van de Nederlandse lezers snapt bijvoorbeeld dat in de zinsnede 'met de onderdanige glimlach van Arina Rodionovna bij de streken van haar geniale kwekeling in Michajlovskoje' verwezen wordt naar de glimlach van de oude kindermeid van Ruslands grootste dichter Aleksandr Poesjkin?

Michail Kononov: Het naakte pioniertje. Vertaald uit het Russisch door Arie van der Ent. De Arbeiderspers; 297 pagina's; ¿ 23,95. ISBN 90 295 2554 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden