Column Arnon Grunberg

Of paranoia nu moet worden aangeprezen betwijfel ik, maar ontsnappen kan ik iedereen aanbevelen

Op een congres in Rotterdam over forensische psychiatrie, waar ik een lezing gaf over Gogols roman Dode zielen en ons tbs-systeem, sprak ik een psychiater die ik nog kende uit de tijd dat ik meeliep met de crisisdienst.

‘Misschien is psychiatrie repressiever dan we denken,’ zei hij, ‘misschien maakt de tbs die repressie zichtbaar.’

Repressie is overal, zonder hebben we geen samenleving, maar hoeveel is nodig? En de weerstand ertegen lijkt tegenwoordig minimaal. Hooguit heeft de gedachte postgevat dat iedereen het recht heeft te onderdrukken. Een machtsvrije ruimte is een illusie. Waar levende wezens zijn is macht. Taal is naast al het andere een venijnig wapen, hoe venijnig hangt af van de gebruiker.

De dag erop vloog ik terug naar New York waar ik Emile Ajars roman Pseudo uit de boekenkast trok. Ajar was een pseudoniem van Romain Gary, in Pseudo schrijft hij: ‘Als ik paranoïde ben, dan kan men heel goed stellen dat de wereld bevolkt is met mensen die niet voldoende paranoïde zijn, want het moet toch wel bekend zijn dat alleen degenen die weten dat ze vervolgd worden aan de vervolging kunnen ontsnappen.’

Of paranoia nu moet worden aangeprezen betwijfel ik, maar ontsnappen kan ik iedereen aanbevelen.

Gary leidde een flamboyant leven, hij was onder andere consul voor Frankrijk in Los Angeles en had een relatie met de actrice Jean Seberg, die op 30 augustus 1979 haar leven beëindigde. Gary schoot zichzelf dood op 2 december 1980, zijn afscheidsbriefje blijft volmaakt: ‘Au revoir et merci, je me suis bien amusé.’ (Bedankt en tot ziens, ik heb me prima vermaakt.)

Woorden die mij deden denken aan de notitie waarmee Freud in 1938 Wenen verliet: ‘Ich kann die Gestapo jedermann auf das beste empfehlen.’ (Ik kan iedereen de Gestapo van harte aanbevelen.)

Met paranoia kun je beter speels omgaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden