Bericht uit Berlijn

Of de Späti een culturele aanwinst is of niet, cult is hij wel

Een avondwinkel, Späti in het Duits, in Berlijn. Beeld Theo Koelé

Waarin een wereldstad klein kan zijn: gesloten winkels op zon-en feestdagen. ‘Achterlijk’, zei een collega-expat toen ik een paar maanden geleden in Berlijn arriveerde. ‘Zal wel meevallen’, dacht ik. De dame woont in een buitenwijk, ik betrok een flatje boven een supermarkt, niet ver van het centraal gelegen, beroemde warenhuis KaDeWe. Het viel niet mee. Supermarkten zijn op zon-en feestdagen slechts op een handvol stations geopend.

Gelukkig is er de Späti, de avond-en nachtwinkel. Variërend van groot en donker, zoals in mijn buurt, tot bont beschilderde winkeltjes met een terras voor de deur. Met een groot aanbod, van wodka tot wc-papier, of klein, met vooral bier, energiedrankjes en sigaretten.

Op de website van het gemeentebestuur wordt het verschijnsel Späti (voluit Spätkaufstelle) bejubeld alsof het om Unesco-werelderfgoed gaat. Tegelijkertijd woedt in de stad een politieke discussie over de vraag of al die duizend winkels wel gedoogd moeten worden als ze op zon-en feestdagen geopend zijn.

Neem het stadsdeel Pankow, waartoe de hippe wijk Prenzlauerberg behoort. Een bestuurder van de rechts-populistische partij AfD had het gemunt op de avondwinkel Lekr, die sinds het begin van deze eeuw bestaat. De mini-supermarkt kreeg onlangs voor het eerst een boete opgelegd, wegens overtreding van de winkelsluitingswet.

Naar goed Duits gebruik volgde een beladen discussie. Terwijl de AfD-man sprak over oneerlijke concurrentie en overlast voor de buren, werden hem in linkse kringen andere motieven toegedicht. ‘Voor ons is het problematisch dat een AfD-wethouder optreedt tegen Spätis die merendeels in handen zijn van mensen met een migrantenachtergrond’, zei een vertegenwoordiger van de sociaal-democratische SPD. Lekr wordt gedreven door een Aziatische familie.

Plotseling ontstond er een monsterverbond tussen uiterst rechts en ultra-links. De boete werd verdedigd door de partij Die Linke, die is voortgekomen uit de communistische partij en stelde dat er in Spätis sprake is van een ‘ongelooflijke vorm van zelfuitbuiting’. De winkeliers maken, vaak samen met familieleden, enorm veel arbeidsuren want veel Spätis zijn overdag al open. Ze moeten tegen zichzelf beschermd worden.

De Groenen zijn intern verdeeld. De winkels zijn voor hun voortbestaan afhankelijk van de zondag, en moeten dan ook gewoon open blijven, zei de ene politicus. Een ander zei zuinig dat de Späti voor hem ‘niet het vrijheidssymbool van de westelijke wereld is’, en voegde eraan toe dat boetes niet taboe zijn. Een Berlijns dagblad wierp de ‘principiële’ vraag op: zijn Spätis gewoon winkels of behoren ze tot de Berlijnse cultuur, zoals de verkooppunten van curryworst en de Eckkneipe, het café-op-de-hoek? Het antwoord van de krant, Berliner Zeitung, luidde dat de winkels ‘al lang een instituut zijn geworden’.

Vraag het een Berlijner, en hij of zij kijkt je verbaasd aan. Het is handig dat op zondag ook winkels open zijn. Toch?

Of de Späti een culturele aanwinst is of niet, cult is hij wel. De Berlijnse band Die Wallerts zong in het lied Spätverkauf: ‘Es ist schön, dass es dich gibt, oh Spätverkauf ich hab dich lieb’ (zoiets als: ‘Het is fijn dat je bestaat, oh avondwinkel ik heb je lief’). Designer Christian Klier, gespecialiseerd in ‘visuele communicatie’, bracht met een fraai vormgegeven boek een ode aan de Späti, ‘een exoot in het Berlijnse stadsbeeld’. Het populaire Britse online-platform Culture Trip (‘we onthullen wat uniek is in een plaats’) maakte een ranglijst van de beste Berlijnse Spätis.

De ‘betere’ Späti verkoopt ook dagbladen en tijdschriften. Dat hebben de Duitsers dan weer wel: zondagskranten.

Theo Koelé valt in als Volkskrant-correspondent in Duitsland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden