Column Theater volgens Wensink

Oerol maakt weerbaar tegen populisme

Wekelijks nemen de cultuurspecialisten van de Volkskrant stelling in de wereld van film, muziek, theater of beeldende kunst. Deze week: theaterredacteur Herien Wensink reageert op pittige kritiek van cultuurjournalist Wouter Hillaert.

‘Oerol maakt weerbaar tegen populisme’ Foto ANP Kippa

Alleen dramaturgen kunnen Nederland nog redden van een dictatuur. Dat stelde de Vlaamse cultuurjournalist Wouter Hillaert recentelijk in kunstblad Rekto:Verso. Op basis van een driedaags bezoek aan theaterfestival Oerol op Terschelling kwam hij tot een somber oordeel over de staat van het Nederlands toneel. Zo somber zelfs, dat hij halverwege het stuk stelt: ‘Mocht Geert Wilders de Nederlanders ooit stiekem willen overtuigen van de noodzaak van een rechtse dictatuur, ik zou hem aanraden op Oerol beginnen. Met de juiste verpakking, goeie acteurs en wat montere muziek is het zo gepiept.’

Wat heeft Hillaert zo boos, of beter: bezorgd gemaakt? Want laten we er maar vanuit gaan dat hij ons daadwerkelijk wil behoeden voor de naderende populistische Apocalyps, die nota bene in het Nederlandse theater dreigt te beginnen. Zoveel maatschappelijke invloed is het Nederlandse toneel nog niet eerder toegedicht.

Steen, of eigenlijk stenen des aanstoots, op Oerol waren, één: de Nederlandse theatermaker verzuipt inhoudelijk in moderne twijfel en uitzichtloosheid. Voorstellingen kaarten weliswaar maatschappelijke misstanden aan, maar een antwoord of een nieuw ideologisch perspectief blijft uit. ‘Echt verschil maak je vandaag als kunstenaar’, weet Hillaert, ‘door zelf ergens in te geloven.’

En twee: Nederlandse theatermakers (en misschien ook een enkele Belg) hebben een zorgwekkende obsessie met vorm en verpakking. Hij komt nog net niet met Leni Riefenstahl, maar wanneer een opgepoetste esthetiek dient als vehikel voor een twijfelachtige moraal, is het fascisme nooit ver weg. Hillaert haalt er een opsmukloze, sobere performance van Laura van Dolron bij, om tot de volgende conclusie te komen: ‘Wie echt iets te vertellen heeft, hoeft verder geen verpakking.’ Zucht.

Dat is niet alleen een volkomen gedateerde, zuinig-calvinistische kunstopvatting, maar ook een valse tegenstelling. Is het Hillaert echt ontgaan dat vorm en inhoud samengaan? Of dat de vorm zélf de inhoud kan zijn? Theater gaat niet puur om tekst en moraal, maar is ook een visuele kunstvorm. Daar mag je best een beetje mee uitpakken, als dat klopt bij de inhoud van het verhaal, zoals gebeurt in de indrukwekkende voorstelling JR van FC Bergman – uiteraard ook mikpunt van Hillaerts kritiek. Het gekke is dat hij niet beseft dat Van Dolron hetzelfde doet, maar omgekeerd: haar voorstelling is wars van opsmuk, omdat de tekst daarover gáát. Vorm en inhoud zijn één.

JR kreeg in de Vlaamse pers vergelijkbare kritiek: zou je dit stuk spelen zonder het monumentale decor, dan bleef er niks van over! Maar dat is zoiets als zeggen: zonder het geel, blauw en rood stelt die Victory Boogie Woogie niks voor.

Dan de kritiek op de inhoud. Hillaert zou graag meer spijkers met koppen op de bühne zien, en ‘schallende manifesten’. Voor mezelf als toeschouwer sprekend: alsjeblieft niet. Ik ben juist blij dat veel Nederlandse makers mij met hun, let wel: geënsceneerde twijfel zélf tot inzichten en overtuigingen laten komen, in plaats van die met een geheven vingertje te dicteren.

Geloven die makers er zelf niet in? Daar geloof ik niks van. Het is eerder een kwestie van opbouw en dosering. Van dramaturgie, in feite. Ze planten zaadjes en weten dat de kiem dan zelf ontspruit. Dat is interessanter voor het publiek en duurzamer voor de maatschappij. Om in Hillaerts redeneertrant te blijven: zelf nadenken, in plaats van klakkeloos andermans mening aannemen, dat maakt een volk pas weerbaar tegen populisme.    

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.