nieuws

Oekraïne-documentaire Mariupolis 2 wordt vertoond in Cannes: heet van de naald en om stil van te worden

De maker van de film over de belegering van Marioepol werd tijdens het filmen van Mariupolis 2 ontvoerd en vermoord.

Berend Jan Bockting
Beeld uit de documentair Mariupolis 2 van Mantas Kvedaravicius. Beeld
Beeld uit de documentair Mariupolis 2 van Mantas Kvedaravicius.

De eerste diepe dreun in Mariupolis 2 klinkt nog als onweer, rommelend in de verte. We zien een man in een half verduisterde gang. De volgende inslag klinkt al wat dichterbij. Dan nog een klap, nog harder. Een hond begint te blaffen.

Leven als achterblijvers in de belegerde Oekraïense stad Marioepol, zo blijkt uit deze op het laatste moment aan de selectie van het filmfestival van Cannes toegevoegde oorlogsdocumentaire, staat onder meer in het teken van noodgedwongen wennen aan het onophoudelijke gedreun van Russische raketinslagen.

Een rokende man, van dichtbij gefilmd, duikt tijdens een nieuwe inslag ineen en knijpt zijn ogen tot spleetjes. Een ander vermoedt een aankomende Russische voltreffer en schreeuwt: wegwezen! De cameraman rent naar binnen. De hond rent in tegenovergestelde richting naar buiten, in een moedige poging zijn mensen te beschermen.

De vertoning van Mariupolis 2 is nieuws, in Cannes. De Litouwse documentairemaker en antropoloog Mantas Kvedaravicius (45) was nog niet klaar met zijn werk toen hij twee maanden geleden door de Russen werd ontvoerd en vermoord, tijdens zijn poging om de stad veilig te verlaten. Zijn Oekraïense verloofde, de 29-jarige Hanna Bilbrova, met wie hij vanaf februari in Marioepol aan de documentaire werkte, vond zijn lichaam twee dagen na zijn verdwijning op straat. Ze slaagde erin terug te keren naar Litouwen en deed het onmogelijke: ze monteerde het reeds gedraaide, doch onaffe materiaal tot een toonbare versie.

In Cannes werd niet getwijfeld toen men hoogte kreeg van Bilbrova’s plan. ‘We waren vastbesloten om deze documentaire te laten zien’, zegt festivaldirecteur Thierry Frémaux voor aanvang van de eerste vertoning. Hij wijst op het ‘Fuck Putin’-speldje dat hij deze festivaldag draagt. In Cannes keert men zich met overgave tegen de Russische invasie – en vandaag nog net een beetje meer. ‘Ik denk dat iedereen deze boodschap ondersteunt, behalve Poetin.’ Bilbrova is zelf ook aanwezig en spreekt de zaal toe, met gebroken stem. Dankbaar is ze, dat het festival haar man eert als de filmmaker en antropoloog die hij was.

De documentaire toont hoe snel bij het dagelijkse leven in een oorlogsstad de gewenning intreedt. Zie hoe een man een autoband probeert los te draaien en de inslagen in de verte negeert. Hoe een man na de zoveelste dreun zachtjes in de lach schiet om de schrikreactie van een ander. Zo van: je wéét toch wat hier gebeurt, sufferd! Hoe een gesprekje tussen twee vrouwen wordt gekenmerkt door de ultieme relativering: ‘Goed dat de zon tenminste schijnt.’

Dit zijn beelden die de journaals niet halen, omdat ze geen behapbare of eenduidige gebeurtenissen laten zien. Er zijn langdurig aangehouden, door zwarte rookpluimen getekende stadsoverzichten, waarmee het perspectief van de achterblijvers wordt geschetst. We zien mensen glas, neergedaald stof en stukken hout bij elkaar vegen om de straat toch nog min of meer toonbaar te maken, zelfs al worden de wegen nauwelijks meer gebruikt. In een achtertuin vol puin en afval pruttelt een grote soeppan op een inderhaast uit losse bakstenen opgebouwd fornuis.

De politiek blijft ver weg – al moet erbij worden gezegd dat niet alles wat de mensen voor de camera zeggen wordt ondertiteld. Het dichtstbij komt nog de man die foetert op de ‘rotzooi’ die meerdere overheden van zijn land hebben gemaakt. Steeds weer werd een eerlijker politiek beloofd, maar zie waar het hen heeft gebracht. Misschien, suggereert hij, heeft Oekraïne even geen eerlijke overheid nodig?

De filmstijl van Kvedaravicius is niet anders dan in voorganger Mariupolis uit 2016, waarin hij de levens van de bewoners van Marioepol schetst terwijl pro-Russische separatisten zich steeds nadrukkelijker in de regio manifesteren. Maar de mensen zijn nog onbevangen, in 2016. Er wordt gelachen en gedanst in het theater. Het verschil: in dit tweede deel zijn bijna alle mensen verdwenen. De achterblijvers staan in de overlevingsstand. Het theater is leeg.

Beeld uit de documentaire Mariupolis 2 van Mantas Kvedaravicius. Beeld
Beeld uit de documentaire Mariupolis 2 van Mantas Kvedaravicius.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden