nieuwsBoekenbon Literatuurprijs

Oek de Jong wint Boekenbon Literatuurprijs voor Zwarte schuur

De jury noemt het werk ‘een toonbeeld van de rijkdom en reikwijdte van de literaire roman’. 

Beeld Ivo van der Bent

Oek de Jong wint de Boekenbon Literatuurprijs voor zijn roman Zwarte schuur. Dat werd donderdagmiddag bekendgemaakt. De schrijver laat de vier andere genomineerden achter zich: Koen Sels met Gloria, Charlotte van den Broeck met Waagstukken, Stephan Enter met Pastorale en Marcel Möring met Amen. De Jong wint naast de eer en de eeuwige roem ook een geldbedrag van 50 duizend euro.

Zwarte schuur was tot nu toe de roman die dit jaar alsmaar niet in de prijzen viel. Het boek was een serieuze kanshebber voor alle grote literaire prijzen van Nederland. Het werd in september genomineerd voor de Zeeuwse Boekenprijs, maar die ging naar het non-fictieboek Slag om de Schelde van Tobias van Gent en Hans Sakkers. Dit voorjaar was De Jong de gedoodverfde winnaar van de Libris Literatuur Prijs, maar die won hij voor de derde keer net niet (nadat hij eerder had misgegrepen met Hokwerda’s kind en Pier en oceaan). Maar nu is er op het nippertje dus de Boekenbon Literatuurprijs.

En terecht, want Zwarte schuur werd niet voor niets zo vaak genomineerd, louter positief besproken, benoemd tot DWDD-boek van de maand en op allerlei eindejaarslijstjes gezet. De jury noemt het ‘een toonbeeld van de rijkdom en reikwijdte van de literaire roman’. Zwarte schuur is vintage Oek: ambitieus, psychologisch gelaagd en meeslepend. Je hebt altijd het gevoel een klassieker te lezen wanneer je een van zijn romans openslaat. Kloeke boeken zijn het, goed in elkaar gezet, degelijk vakmanschap.

 Boekenbon Literatuurprijs

Nooit van de Boekenbon Literatuurprijs gehoord? Het is de voormalige AKO Literatuurprijs, die daarna even de Generale Bank Prijs was, toen de ECI Literatuurprijs werd, en vorig jaar nog de BookSpot Literatuurprijs was. Sinds 1987 wordt de steeds van sponsor wisselende prijs uitgereikt ter bevordering van de Nederlandse letterkunde. Een onafhankelijke, vijfkoppige jury – bestaande uit beroepslezers, recensenten en boekverkopers – bepaalt wie de prijs krijgt. Van de winnaar wordt verwacht dat hij of zij het prijzengeld van 50 duizend euro gebruikt om ‘ongestoord te werken aan een volgend boek’.

Zwarte schuur gaat over de kunstschilder Maris Coppoolse op het toppunt van zijn roem: zijn werk wordt in een glorieuze overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum geëxposeerd. Maar dan verschijnt er een schokkend verhaal in een weekblad over een dramatische gebeurtenis (of is het een misdaad?) uit zijn jeugd. Maris wordt geconfronteerd met het verleden – terwijl het heden uit zijn handen glipt, want zijn huwelijk staat op knappen. Kortom: een man vecht tegen zijn demonen, traditioneler krijg je het bijna niet.

De Jong heeft ‘een mens en een decor neergezet die de lezer moeiteloos opeisen’, staat in het juryrapport. En ja, je móét wel mee, zo intens is zijn schrijven, even dicht op de huid van zijn lezers als op die van zijn karakters. De Jongs werk wordt ook wel als sensueel omschreven, en dat geldt zeker voor Zwarte schuur. Neem het volgende, kleine zinnetje dat meerdere malen terugkomt en daarom om analyse vraagt: ‘Hij veegde het haar uit zijn ogen.’ Is het niet gebruikelijker om te zeggen: hij stréék het haar uit zijn ogen? De Jong maakt er het veel lomere ‘veegde’ van en jawel, daar gaat die trage hand naar die rommelige haarlok, je ziet dat nonchalante vegen en voelt de ogen die tevoorschijn komen ineens op je gericht.

Nog zoiets: in de romans van De Jong wemelt het van de leren kleding. Let er maar eens op. Leren jassen en laarzen, maar ook broeken en rokken: huid die op huid wordt gedragen. Een typisch detail waar welhaast een fetisj onder sluimert, die een scène in één klap een erotische lading geeft. De Jong doet het continu, zijn proza door dit soort details laden met sensaties: schuld, geilheid, wanhoop, twijfel, euforie. Zo toont hij aan dat het kleine iets groots teweeg kan brengen. Precies wat op verhaalniveau in Zwarte schuur gebeurt: één jeugdincident bepaalt de koers van een heel leven. De Jong spint dat op weergaloze wijze uit.

Overigens is het ironisch dat de winnaar van de prijs niet alleen voor de zoveelste keer op rij een man is (de laatste vrouw was Joke van Leeuwen met Feest van het begin, in 2013), maar dat het winnende boek ook nog eens gaat over een macho (of, zoals de jury het formuleert, over ‘mannelijke identiteit’). Maris heeft ‘trek’ of ‘geen trek’ in meisjes, slaat erop als iets hem niet zint en meent dat vrouwen ‘onverdraaglijk’ worden als je ze niet neukt.

En, niet te vergeten, hij is de man die, in de al bijna legendarische ‘O Maris, mag ik plassen waar je bij bent’-scène, onaangedaan zijn hand laat bewateren door het wonderlijke meisje Albertina: ‘Zonder aarzeling stak Maris zijn hand tussen haar dijen. Hij bespeurde er de warmte en vochtigheid van haar kut, de rug van zijn hand schampte langs een gladde schaamlip, en toen voelde hij de warme urine over zijn hand stromen. Met een zacht geluid viel het vocht op de aarde. Albertina had omlaag gekeken naar zijn hand, en toen ze eindelijk kon plassen, toen het begon te stromen, keek ze verrukt naar hem op’. Alleen al om het feit dat de scène rondom dit citaat níét bespottelijk is verdient Oek de Jong de Boekenbon Literatuurprijs.

Lees ook

Voor Oek de Jong is elke roman een afdaling in zijn onderbewuste
Hoe schrijft Oek de Jong? Daniela Hooghiemstra sprak hem er uitgebreid over: ‘Elke roman is uiteindelijk een afdaling in je onderbewuste, een peiling van wat er spookt en leeft in de black box.’

‘Amerika is gewelddadig tot op het bot’
Schrijver Oek de Jong (67) veranderde van mening over de Verenigde Staten: van ‘onze grote bevrijders’ naar ‘extreem gewelddadig’. In de rubriek ‘180 graden’ licht hij zijn draai toe.

Zwarte schuur heeft alles in zich een klassieker te worden ★★★★☆
Maakbaar is het leven niet, laat Oek de Jong zien in Zwarte schuur. Het verleden hanteerbaar maken kan wel. Lees hier de recensie terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden