Oei, een maatpak met sportsokken, mag dat?

Kleren maken de werknemer. Onder jonge docenten lijkt het colbert in opmars, in bedrijven is het confectiepak in en het mantelpak uit....

Bart Dirks

HET KOMT VOOR, sollicitanten met een keurig pak van Hugo Boss, goedgepoetste schoenen van Van Bommel en witte sokken van de sportwinkel. Of veertigers die leiding geven aan vijftien medewerkers en een Mickey Mouse-stropdas dragen.

'Doet pijn aan de ogen', oordeelt Reinout Janssens, senior consultant bij Van der Velde, een werving- en selectiebureau voor salesfuncties in Vught, 'maar het gebeurt.'

En het gebeurt ook dat kandidaten bij hem op gesprek komen in hun alledaagse klofje. 'Die redeneren dat wij slechts het bureau zijn dat kandidaten selecteert. Bij de opdrachtgever zelf zullen ze heus wel in pak verschijnen, omdat het dan bij hun functie hoort. Maar wij moeten natuurlijk ook een represetatieve indruk van hen krijgen.'

Kleren maken de werknemer, maar het valt niet altijd even gemakkelijk in te schatten hoe de mores zijn bij de onderneming of instelling - zeker niet bij een sollicitatie.

'Het maakt mij niks uit of sollicitanten een trui dragen over een keurig gekozen combinatie', zegt Ton Merx, rector van het St-Janscollege, een scholengemeenschap in het Zuid-Limburgse Hoensbroek. 'Natuurlijk moet je er wel goed verzorgd uitzien. De meesten zien er zelfs keurig uit.'

Voor de klas of op een ouderavond is elke outfit in orde, aldus Merx. 'Het valt me wel op dat jonge leraren tegenwoordig wat vaker met een colbert of stropdas lopen, en dat jonge vrouwelijke docenten zich ook erg netjes kleden. In mijn beginjaren, in de jaren zestig, liepen we bijna zonder uitzondering in geitewollensokken, spijkerbroek en trui. Daarmee wilden we ons op het werk afzetten tegen de generatie vóór ons.'

Bij de meeste bedrijven is de code duidelijk: je moet er 'business-like' uitzien. Dat betekent doorgaans een keurig pak voor de heren; dames moeten er 'verzorgd' uitzien. Dat betekent niet per se truttigheid in het kwadraat, aldus mode-adviseurs. Het stereotype mantelpak is achterhaald voor zakenvrouwen; een pantalon met een langer colbert doen het goed, net als een rok met jasje van hetzelfde materiaal.

'Voor vrouwen zijn de mogelijkheden in de praktijk wat ruimer dan voor mannen', vindt Harmen Coops, CMG's manager arbeidsmarktcommunicatie. 'Dat je geen glimmend topje en een kort rokje aantrekt, is duidelijk. Een mantelpakje associëren vrouwelijke collega's eerder met hun moeder dan met zichzelf.'

De reden om een pak te dragen, ligt volgens Coops voor de hand. 'Met een pak toon je respect aan klanten en het straalt professionaliteit uit. Binnen ons bedrijf zelf heeft het dragen van pakken een nivellerend effect: van de jongste bediende tot de hoogste baas draagt iedereen een pak.'

Wel bestaat het gevaar van overdressed zijn, waarschuwde het tijdschrift Management Team in een modespecial: 'De junior executive of account manager wiens pak overduidelijk exclusiever is dan de uitrusting van zijn superieur, heeft weinig begrepen van verhoudingen.'

Coops van CMG vindt die redenering niet opgaan. 'Van zo'n pikorde is bij ons geen sprake. Ik vind het prachtig als iemand veel aandacht besteedt aan zijn voorkomen en daarom een duur pak aanschaft.'

CMG staat te boek als het bedrijf waar je in blauw kostuum moet komen. 'Onzin', aldus Coops, 'grijs of zwart is even goed.' Wel maakte de automatiseerder vorig jaar een knipoog naar de vermeende blauwe-pakkencultuur. In een advertentie verscheen een foto van een kleerkast met vijf blauwe jasjes met vijf rood-blauwe stropdassen. Het motto: 'Elke dag is weer anders.'

'Ik moet er niet aan denken, werken bij CMG', gruwelt informaticus en natuurkundige Zeger Hendrikse. Bij hem roept het bedrijf meteen associaties met blauwe pakken op. 'Niks voor mij.' Na banen bij Philips en het Centraal Bureau voor de Statistiek werkt Hendrikse nu als postdoc op de Universiteit van Amsterdam. Daar gaat het informeel aan toe. Op een doorsnee-werkdag draagt hij een spijker- of survivalbroek ('met van die grote zakken aan de zijkant'), een T-shirt en pullover. 'Zo loopt iedereen hier rond, van student tot hoogleraar.'

Verbazing en hoongelach waren dan ook zijn deel, toen hij vorige week gekleed in stropdas, pantalon en colbert naar het science park in Watergraafsmeer kwam. Bezoek van Brusselse subsidiegevers waren de oorzaak van die metamorfose. 'Het klinkt misschien stom, maar ik had die dag een pak aan omdat iedereen dat bij zulke gelegenheden doet. De eerste keer dat ik zo'n gesprek moest voeren, was ik in mijn gewone kloffie. Ik voelde me toch een beetje ongemakkelijk.'

En als er dan al een pak gedragen moet worden, is dan elk kostuum geschikt? Nee, vindt Reinout Janssens die kandidaten werft voor functies van verkoper tot commercieel directeur. 'De Armani-pakken, die je kunt dragen zonder stropdas, vind ik persoonlijk toch wat meer als vrijetijd ogen.'

En dan was er die sollicitant voor oliemaatschappij BP. 'Die kwam op gesprek in het jaren vijftig-pak van zijn vader. Het stond hem gewoon niet en het zou bij BP ook niet kunnen, daar is iedereen strak in het pak.' Janssens maakte het hem subtiel duidelijk. 'Ik vroeg hem: wat nou als iedereen bij BP in een keurig blauw pak zou lopen, wil je je daar dan aan aanpassen? Hij begreep de hint, want hij heeft meteen twee nieuwe pakken gekocht. En de baan gekregen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden