Kunstwerk van de week

Odilon Redon kon zelfs van een heel gewoon straatje iets uitermate raadselachtigs maken

Wekelijks bespreken we een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: Rue de village van Odilon Redon.

Stefan Kuiper
Odilon Redon, Rue de village (Dorpsstraat), circa 1875. Beeld Museum Boijmans Van Beuningen / Studio Tromp, Rotterdam
Odilon Redon, Rue de village (Dorpsstraat), circa 1875.Beeld Museum Boijmans Van Beuningen / Studio Tromp, Rotterdam

Het Fries Museum heeft de impressionisten uit het verbouwende Boijmans van Beuningen naar Leeuwarden gehaald. À la campagne, heet de logeerpartij. Het is een mooie – kom, geef bloemen waar ze verdiend zijn: prachtige expositie. Complimenten aan de mensen uit mijn heitelân.

Het doet ook wat met je waardering van de schilderijen, zo’n nieuwe presentatie. Je ervaart ze als vreemd, als nieuw. Het zal ermee te maken hebben dat ik de impressionisten meestal links laat liggen (behalve Manet en Degas natuurlijk), maar de meeste schilderijen voelden als ongezien werk. Ook dit paneeltje van Odilon Redon (geen impressionist) oogde slechts vagelijk bekend.

Het is het soort schilderij waar je Redons (1840-1916) naam niet snel aan zou hangen. Hadden ze het blind aan u gepresenteerd, dan had u het misschien niet met hem geassocieerd. Redon, dat hoeven ze u niet te vertellen, is vooral bekend als proto-surrealist. Hij begon waar Goya ophield: zonderlinge, nachtmerrieachtige taferelen uitgevoerd in litho of houtskool – Redon noemde deze werken noirs. Joris-Karl Huysmans liet in zijn roman À rebours zijn nuffige hoofdpersoon deze kunstwerken verzamelen en gedetailleerd beschrijven. Dat deed de populariteit van Redons werk geen kwaad.

Odilon Redon, Lumiere (Light), 1893. Beeld Getty
Odilon Redon, Lumiere (Light), 1893.Beeld Getty

Maar voor die tijd schilderde hij landschappen. Dit dorpsgezicht dateert uit 1875, vier jaar nadat de Fransman had meegevochten in de Frans-Pruisische Oorlog (die van Von Bismarck). Het getuigt van een heel ander soort raadselachtigheid dan die we kennen uit Redons bekendere werk. Het is de raadselachtigheid van het gewone. Een van mensen verstoken beeld bekijk je anders dan eentje vol passanten en wandelaars. Je kijkt er ongedwongener in rond. Je krijgt oog voor dingen waarop je anders geen acht slaat, zoals de tijd. Het is een beetje een persoonlijke tik om me bij elk schilderij af te vragen hoe laat het er is. Ook hier rees de vraag. De warme, verzadigde tint van de gevels suggereert een moment in de ochtend of namiddag, wat wordt bevestigd door de slagschaduw die als een barst in een ijsvlakte de verte in voert. Die is niet extreem kort, maar ook niet superlang. Een echte five ‘o clock shadow.

Het is niet de enige schaduw. Het uitzicht is weinig meer dan schaduwen. De beschaduwde muur, de dunne schaduwen die de deuren en daklijsten vormen. Elke schilder die de verfklodders op zijn palet waard is, kan u vertellen dat schaduwen niet de zwarte vlekken zijn waarvoor cartoonisten en amateurschilders ze vaak houden. Hier zijn ze dat evenmin. Redons schaduwen hebben kleur. Ze zijn rijk aan nuances. Ze zijn stoffig roest tegen het blikkerende zalm van de straat. Zou je die straat moeten uitlopen, dan zou je er graag wat verkoeling zoeken.

De schaduw is ook het enige dat duidt op enig verloop van de tijd. Zou hij er niet zijn, dan zouden we kijken naar een statische wereld. Terwijl Redon hem zat te schilderen (onder een parasolletje, stel ik me voor) kroop de echte schaduw traag naar links, de huizengevels op, of misschien naar rechts, over de straat. Hij zou steeds meer terrein winnen. Uiteindelijk zou de hele straat erin zijn gehuld. Alleen de lucht boven de gebouwen zou op dat moment nog wat licht bevatten. De schilder had zijn boeltje toen al lang bijeen gepakt.

Odilon Redon (1840-1916). Portrait de l'artiste, 1867 Beeld Imageselect
Odilon Redon (1840-1916). Portrait de l'artiste, 1867Beeld Imageselect

Odilon Redon (1840-1916)

Wat?

Rue de Village (ca. 1875), olieverf op papier op paneel

Waar?

Fries Museum, Leeuwarden, in de tentoonstelling À la campagne

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden