INTERVIEW

Ode aan een liefde tot in de dood

De biografie van Leo en Tineke Vroman las als een kant-en-klaar drama over liefde in oorlogstijd. Maar hoe zeg je 'prietebabbeltje' en 'muizebeest' tegen elkaar zonder dat het klef wordt?

Esther Scheldwacht en Kees Hulst als Tineke en Leo Vroman tijdens een repetitie van de voorstelling Hoe mooi alles. Beeld Piek
Esther Scheldwacht en Kees Hulst als Tineke en Leo Vroman tijdens een repetitie van de voorstelling Hoe mooi alles.Beeld Piek

Het is ruim een week voor de première van Hoe mooi alles, in een zaal in een klein Haags theater. Kees Hulst draagt nog niet de neus die van hem Leo Vroman maakt. Esther Scheldwacht nog niet het brilletje dat haar verandert in zijn Tineke. Toch zijn ze het sprekend. Scheldwacht: serieus en ingetogen. Hulst: charmant en onhandig.

Vier weken zijn ze aan het repeteren, maar de fase van 'lekker spelen', zoals Scheldwacht het noemt, is nog niet aangebroken. De woorden rollen nog niet helemaal vanzelfsprekend van de lippen en gisteren hebben ze een heel stuk tekst geschrapt. 'Het was nog te veel vertelling en te weinig theater', zegt Hulst.

Kant-en-klaar drama

In 2013 kreeg regisseur Leon van der Sanden het idee om ter gelegenheid van de 100ste verjaardag van Leo Vroman een concertante voorstelling op te voeren in de bibliotheek van Gouda, Vromans geboorteplaats. Kees Hulst zou de dichter vertolken.

Maar toen ging begin 2014 Leo Vroman dood. En kwam kort daarna Hoe mooi alles uit, Mirjam van Hengels biografie over de liefde van Leo en Tineke Vroman in oorlogstijd.

Van der Sanden: 'Dat was bijna kant-en-klaar drama.'

Hulst: 'Veel groter dan die ene voorstelling in Gouda. Ik heb producent Pim Wallis de Vries gebeld en heb gezegd: laat alles uit je handen vallen. Dit moeten we maken, dit is een universeel verhaal over liefde en ontbering.'

Ode aan een liefde

Wie het boek van Mirjam van Hengel niet las: Leo Vroman en Tineke Sanders leren elkaar in 1938 kennen. De biologiestudent uit een druk, intellectueel Joods gezin en het bedeesde Indische meisje, 17 jaar pas en net met de boot aangekomen in Nederland. Als de oorlog uitbreekt vlucht Leo naar Nederlands-Indië. Hij overleeft vijf jappenkampen, wil na de oorlog terug naar Tineke, blijft in New York steken, begint daar een carrière als bioloog en ziet daar uiteindelijk na zeven jaar zijn verloofde weer terug.

Net als de biografie leest de toneelbewerking als een ode aan een liefde die bijna te mooi leek om waar te zijn: zeventig jaar na hun eerste ontmoeting schrijft Vroman nog elke dag een briefje voor zijn vrouw en legt het op haar hoofdkussen.

Vraag aan de acteurs: hoe geef je gestalte aan twee mensen die elkaar aanspreken met prietebabbeltje, muizebeest en lieverikje, zonder dat het publiek het glazuur van de tanden springt?

Scheldwacht: 'Dat kleffe zit meer bij Leo dan bij Tineke.'

Hulst: 'En vooral aan het einde van hun leven. Voor de voorstelling was het interessant om te laten zien: hoe zijn ze zo geworden?

Script

Er ligt een map van Scheldwacht op tafel. Daarin het script, maar ook aantekeningen die haar helpen bij haar rol. 'Tineke schijnt ooit over zichzelf te hebben gezegd: 'Ik ben op mijn best in bed.' Ik dacht: dat moet ik onthouden. Tineke is een heel intelligente, nuchtere, afwachtende Indische vrouw. Met tegelijkertijd een ongelooflijk seksueel vuur - alleen voelt ze dat in eerste instantie niet voor Leo, maar voor de jonge dichter Max de Jong. Dus dat is de eerste hobbel die ze moeten nemen.'

De oorlog is de tweede, inclusief Vromans jaren in vijf jappenkampen. Hulst: 'Leo is een half-wereldvreemde man, die conflicten uit de weg gaat en met iedereen meebuigt. Ook met de Japanners. In het wereldvreemde herken ik mezelf. In het meebuigen niet. Dus dat was míjn zoektocht: hoe kun je laten zien dat het moeite kost om iets menselijks te zien in iemand door wie je alleen maar geslagen wordt?

Vroman heeft eens gezegd: 'Wreedheid zit in de genen.' De ene mens wordt getroffen door kanker, de ander door sadisme. Als je dat kunt accepteren, hoef je niet haatdragend te zijn. Die gedachte heeft geholpen om op zijn manier te kijken.'

Op het podium oefenen ze nog een keer de allerlaatste scène, die eindigt met de dood van Leo en met een gedicht:

Al het jouwe en het mijne

Zal als morgendauw verdwijnen

Met het dampende verdriet

Maar onze liefde, nee die niet.

Die woekert als wikke langs een

grond

Die ogenblikkelijk bestond,

Mensen die niets van ons weten

Door onze liefde lief bezeten

Zullen onze dingen doen en

Zoenen en zoenen.

Hoe mooi alles gaat vanavond in première in de Goudse Schouwburg, daarna tournee, bostheaterproducties.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden