Objecten die kunst en geschiedenis in zich dragen

Scheidend Rijksmuseumdirecteur De Leeuw toont zich als genuanceerd aankoper...

Het Rijksmuseum wil het Kwaad buiten de deur houden. Althans, in het toekomstig Aziatisch paviljoen. Deze week presenteerde het museum twee angstwekkende aanwinsten: twee meter hoge 14de-eeuwse Japanse tempelwachters. Alsof de beelden gemaakt zijn om de vogels in de serene Japanse tempeltuinen de stuipen op het lijf te jagen, dragen ze het tegenovergestelde van de Japanse zen uit.

De tempelwachters lijken eerder voorlopers van de gewelddadige, karikaturale Manga. ‘De Japanners hadden niks met realisme’, zegt conservator Oost-Aziatische kunst Menno Fritski. ‘De voorkeur ging uit naar gestileerde vormen.’ En dus staan de houten beelden daar fascinerend schrikwekkend te zijn. Opgetrokken, puntige wenkbrauwen, gespierde ledematen.

Het zijn de eerste tempelwachters in een Europees museum, ze werden door het Rijks voor 1,3 miljoen euro bij een handelaar in Kyoto gekocht, die ze uit de boeddhistische Iwayaji-tempel in West-Japan haalde. Hun gezichtsuitdrukkingen tonen de eerste en laatste klanken uit het Japanse tekensysteem. Om maar te zeggen: de kennis was binnen de tempel, de kwade onwetendheid daarbuiten.

Veel hebben de beelden niet te maken met de glorie van de Hollandse Gouden Eeuw, kernthema van het Rijksmuseum. ‘De Aziatische kunstcollectie van het Rijksmuseum is door een geschiedenis van Nederlandse verzamelaars ontstaan’, zegt directeur Collecties Taco Dibbits, ‘en wordt wanneer mogelijk aangevuld met objecten die aan die collectie echt iets toevoegen.’ De beelden vormen een mooi contrast met de serene Aziatische boeddhabeelden in de collectie, zegt Dibbits.

De twee aanwinsten zijn in de voorlopige Rijksmuseumzalen omkleed met een kleine ‘tentoonstelling’. Scheidend directeur Ronald de Leeuw koos veertig objecten die hij verwierf. Ze zijn voorzien van De Leeuws persoonlijke motivatie. De ‘burgemeester’ van Jan Steen natuurlijk, met 12 miljoen euro de duurste aankoop, de drie fantastische portretten door Jacob Jordaens, de lievelingen van de directeur. Maar ook een pendulekast en zilveren kastanjeschalen. De Leeuw drukt er nog maar even zijn stempel mee. Door de strakke selectie uit het geheel van circa 15 duizend objecten die hij verwierf, laat hij zich zien als een man van speerpunten. Zoals: objecten die kunst en geschiedenis in zich dragen. Zie daar de ‘burgemeester van Delft’ van Jan Steen, inmiddels geïdentificeerd als Adolf en zijn dochter Catharina Croeser. En ook: beeldhouwkunst. Een te weinig ontgonnen terrein, volgens De Leeuw. Dus werd onder meer een Christusbeeld uit de Florentijnse Santa Maria Novella gekocht. Plus: buitenlandse kunst. Zoals De Leeuw zegt in het audioverhaal: ‘Nederland was altijd een kruispunt van culturen’.

De Franse Claude Lorrain hangt er dus trots, en de drie imponerende Vlaamse Jordaens-portretten. Naast de toelichtingen komt, ongetwijfeld opzettelijk, in de objectkeuze nog een andere De Leeuw naar voren: die van genuanceerde, politiek bewuste directeur. Twee prachtige ivoren pistolen zijn niet alleen belangrijke diplomatieke cadeaus uit de Gouden Eeuw, maar laten ook die andere oorsprong van de Hollandse rijkdom zien: wapenhandel. Twee portretten van statige regenten vertegenwoordigen een van de duisterste kanten van de Republiek: de slavenhandel. Met een portret van Jan Valckenburg, directeur-generaal van Fort Elmina, de Nederlandse nederzetting in West-Afrika van waaruit talloze slaven de oversteek maakten. De keuze is daarmee ook een respectabele poging de De Glorie van de Gouden Eeuw in perspectief te presenteren.

Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft woensdag een nieuwe aanwinst gepresenteerd. Het zijn twee Japanse tempelwachters van 2 meter hoog uit de 14de eeuw. (ANP) Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden