O'Brien brengt de wereld van marginalen tot leven

Edna O'Brien heeft, zo schrijft haar collega Philip Roth terecht, haar meesterwerk afgeleverd.

11.541 rode stoelen in Sarajevo, die elk staan voor een van de slachtoffers van het beleg van de stad (1992-1996). Beeld Getty

Met veel verbeeldingskracht en scherp observerend brengt ze de wereld van marginalen tot leven.

In 2012, twintig jaar na het beleg van de stad, werden in de hoofdstraat van Sarajevo 11.541 rode stoelen opgesteld, die elk één van de slachtoffers representeerden. Daaronder bevonden zich 643 kleinere stoeltjes: de kinderen die tijdens het beleg werden gedood.

Aan dit gegeven ontleent Edna O'Brien de titel van haar roman De rode stoeltjes (The Little Red Chairs). Wat de roman met de burgeroorlog in voormalig Joegoslavië heeft te maken, wordt al spoedig duidelijk. Het (fictieve) West-Ierse dorp Cloonoila wordt uit zijn sluimer gewekt door de komst van een vreemdeling: een 'heilige' met wit haar en witte baard, staartje en zwarte jas, die zich voorstelt als dr. Vladimir Dragan, uit Montenegro.

De man wil zich in het dorp vestigen als alternatief genezer en sekstherapeut, een gegeven dat opwinding veroorzaakt onder de bewoners. De pastoor legt dr. Dragan uit dat het woord 'sekstherapeut' op het naambordje een minder gelukkige keuze is, een oudere non ervaart dat de massagetherapie met hete stenen haar een verrassende vitaliteit schenkt en dorpsschone Fidelma, die na twee miskramen wanhopig vreest dat ze kinderloos zal blijven, ziet ineens nieuwe perspectieven.

Beeld nvt

In de eerste hoofdstukken heeft De rode stoeltjes een beetje het karakter van een dorpskomedie. Maar de toon van de roman, die overtuigend wordt verteld vanuit een veelheid van perspectieven, verandert snel. Via een nachtmerrieachtige droom komen we meer te weten over de achtergronden van dr. Dragan, die 'de meest gezochte man van Europa' blijkt te zijn.

Hoewel de naam niet valt, is duidelijk dat dr. Dragan is geïnspireerd op de Bosnisch-Servische oorlogsmisdadiger Radovan Karadžic, die na dertien jaar voortvluchtig te zijn geweest in 2008 in Belgrado werd opgepakt en in maart van dit jaar in Den Haag werd veroordeeld tot 40 jaar celstraf. Toen hij voortvluchtig was, noemde de als alternatieve therapeut werkzame Karadžic zich dr. Dragan Dabic.

Fictie

Edna O'Brien

De rode stoeltjes

Uit het Engels vertaald door Paul Bruijn en Molly van Gelder.

De Bezige Bij; 288 pagina's; €19,99.

De rode stoeltjes raakt in een stroomversnelling als dr. Dragan wordt herkend door een van zijn voormalige slachtoffers, een jonge moslim die in een hotel werkt, en wordt gearresteerd. Vervolgens wordt Fidelma, die zwanger is geraakt na een 'behandeling' door de therapeut, het slachtoffer van een gruwelijke afrekening die ze ternauwernood overleeft.

Ze vlucht naar Londen, waar ze terechtkomt tussen andere vluchtelingen en verworpenen: mensen die, al dan niet legaal, een baantje hebben in de marge van de samenleving. Bijvoorbeeld door 's nachts kantoorgebouwen schoon te maken, om zich vervolgens naar huis te reppen zodat hun partner, moeder of neef naar zijn of haar baan kan vertrekken.

Met een verbeeldingskracht en inlevingsvermogen die bijna verbijsterend kunnen worden genoemd, brengt O'Brien - bijna 86, maar nog altijd een vlijmscherp observator - de wereld van deze marginalen tot leven, geeft zij een gezicht en een gestalte aan anonieme schimmen.

Naast de uiterst actuele vluchtelingenthematiek komen in De rode stoeltjes ook 'klassieke' O'Brien-thema's indrukwekkend tezamen. Het boek stelt aan de kaak hoe een traditionele, paternalistische maatschappij reageert op vrouwen die (seksuele) vrijheid nastreven. Daarnaast verdiept het zich in de aard van het kwaad, met als climax een scène in Den Haag, waarnaar Fidelma afreist om het proces tegen dr. Dragan bij te wonen.

Het achterplat van De rode stoeltjes bevat een citaat van Philip Roth, die stelt dat O'Brien met dit boek haar meesterwerk heeft geschreven. Een vriendendienst ongetwijfeld, maar ditmaal een waarvoor hij geen woord heeft hoeven te jokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden