Reportage Yoga

Nu is yoga een modeding en kan iedereen yogadocent worden, maar dit zijn de echte oude rotten in het vak

Barbara van Rooyen Beeld Clemens Rikken

Tuurlijk, iedereen kan zich tegenwoordig yogadocent noemen, maar dit zijn naar eigen zeggen de echte, de oude rotten in het vak. Clemens Rikken fotografeerde vijf yogadocenten van zekere leeftijd, die heus niet gauw klagen over de huidige generatie. 

Boek een reisje naar een ashram in India, ga naar huis met een certificaat en geef hatha yoga, bikram yoga, power yoga, hot yoga, ashtanga yoga, vinyasa yoga, kundalini yoga, yoga nidra, of welke yogasoort dan ook. Ben je dan een volleerde yogi? De yogi's die lang geleden begonnen, wagen het te betwijfelen. Voor hen is er maar één soort yoga. En trouwens, ook de leraar blijft voor altijd een leerling.

De Vereniging Yogadocenten Nederland, een beroepsvereniging sinds 1978, had tien jaar geleden 400 leden. Inmiddels zijn het er 1.285. De vereniging sprak toen in de media 'enige zorgen' uit over het vrije beroep yogadocent en de kwaliteit van yogalessen. 'Docenten die een korte opleiding volgen, benaderen een yogahouding alleen van de buitenkant', zei Maroesja Grabijn destijds namens de vereniging.

De buitenkant ziet er mooi, strak en soepel uit. De hashtag #yogaeverydamnday is op Instagram gekoppeld aan 13,5 miljoen foto's, 'gewoon' #yoga 50,4 miljoen. Maar ijdelheid hoort niet bij wat de oude yogi's de enige echte yoga noemen, die op schrift is gesteld in de yogasoetra's van de Indiase wijsgeer Patañjali. In de sportschool gaat het niet of nauwelijks over het achtvoudige, spirituele pad van deze Patañjali dat beoefenaars van yoga bewandelen teneinde verlichting te bereiken en verbinding en eenheid te zien in het al.

Yoga is een filosofie en een manier van leven, benadrukken Jan van Opzeeland (81), Trix Dekkers (68), Barbara van Royen (84), Anil Sethi (72) en Anand Nigam Overington (70). En die behelst eigenlijk ook dit: geen oordeel over wat goede of foute yoga is.

Trix Dekkers Beeld Clemens Rikken

Trix Dekkers (68)

Woonplaats: Driebergen-Rijsenburg

Heeft een eigen yogastudio.

Hoe kijkt u aan tegen de toegenomen populariteit van yoga? 'Yoga is hip, net als vegan zijn. Dat er in Nederland zoveel soorten yoga zijn, zie ik als het westerse ego dat opspeelt en de behoefte van mensen om zich te onderscheiden. Voor sommige mensen is het een identiteitsding geworden, terwijl de gedachte volgens mij juist is dat je je identiteit niet zo serieus neemt. Ik denk zelf dat er maar één yoga is. Die draait in essentie om verbinding zoeken tussen alle tegenstellingen, de balans te vinden in je bestaan. De fysieke (hatha) yoga is bedoeld om het lichaam makkelijker te parkeren, er geen last meer van te hebben, zodat je de stilte kunt opzoeken en tot meditatie kunt komen. Dat je lijf er soepel en strak door blijft, is mooi meegenomen, maar dat laatste is nu voor een deel van de beoefenaars een doel op zich. De pakjes, de kleding, de waterflesjes; yoga is een materieel, lijfelijk modeding geworden. Toch denk ik: wie weet prikkelt het evengoed de nieuwsgierigheid naar de filosofie van yoga. Zolang je een goede leraar hebt, kunnen al die verschillende soorten ook een ingang zijn. Waarom niet?'

Is yoga een leefwijze? 'Zeker, maar het staat of valt met de mate van toewijding. Met één keer in de week anderhalf uur wat beweging en één keer per week mediteren, kun je geen groot resultaat verwachten. Wel voor dat moment natuurlijk, maar de leefregels van Patañjali implementeren in je leven, maken dat yoga een levenshouding wordt. Neem het streven naar geweldloosheid. Dat betekent niet alleen dat je geen dieren slacht voor je eigen consumptie of willens en wetens torretjes doodtrapt, maar ook dat je niet luid toeterend een automobilist van de weg drukt als diegene een manoeuvre maakt die jou niet bevalt. En ook: je lichaam niet afmatten, niet te veel hooi op de vork nemen. Je moet die regels goed leren begrijpen, want in iedere situatie pakken ze anders uit. Zodra de filosofie stolt, wordt het een dogma. Dan werkt yoga niet meer bevrijdend, maar beklemmend.'

Bent u een yogi? 'Ik krijg weleens mails met in de aanhef 'Beste yogi's en yogini's'. Daar raak ik altijd een beetje gegeneerd van. Ik noem mezelf geen yogi. Waarom niet? Omdat ik daarvoor toch te werelds ben en net te veel van het goede leven houd. Je bent pas een yogi als yoga écht de hoofdzaak is in je leven.'

Jan van Opzeeland Beeld Clemens Rikken

Jan van Opzeeland (81)

WoonplaatsNaarden.

Heeft een yogaschool, Raja Yoga in Bussum.

Is er een enige echte yoga? 'Raja yoga is de enige echte. Raja betekent verlichting of bevrijding bereiken, tot realisatie komen. Volgens de vader van de yoga, Patañjali, kunnen we de weg naar bevrijding in acht stappen afleggen. Hatha yoga, de meest beoefende yogasoort in Nederland, is nogal gericht op het fysieke. Wij zijn sterk spiritueel gericht.'

Wat adviseert u beginners? 'Begin met meditatie. Vind een docent die betrouwbaar is. Daar kun je je intuïtie op loslaten; als het ergens niet goed voelt, moet je daar niet zijn. Ik mediteer al vanaf mijn 32ste elke dag twee keer. Mediteren wordt anders naarmate je er geoefend in raakt. Ik ga nu op mijn kussentje zitten en kan meteen stil worden, terwijl de meeste mensen nog moeten vechten met hun gedachten.'

Wat merkt u van de toegenomen populariteit van yoga? 'Een dame belde mij op: 'Geeft u ook stoomyoga?' Ze bleek een soort te bedoelen waarbij je op stuwende muziek achter elkaar houdingen oefent. Nou, dat zullen wij dus nooit doen. Yoga is geen fitness. Als je bij ons binnenkomt, word je meteen stil en wil je mediteren. Gebrek aan concentratie is een toenemend probleem van de mensheid. We moeten leren bij onszelf te blijven, aanwezig in het nu. Het Happinez-niveau is toegenomen de laatste jaren, er zijn veel valse profeten. Als je het pakje van een yogi draagt, ben je nog geen yogi. Wat belangrijk is, dat je als leerling kennis krijgt over wat er fysiek en mentaal met je gebeurt. Een stel dat lessen bij mij volgde, vertelde over hun dochter, die aan hatha yoga deed in Rotterdam. Haar docent bracht de mensen aan het begin van de les tot rust met een korte meditatie. Het meisje ervoer dat ze uit haar lichaam trad, ze zag zichzelf van boven zitten als een klein figuurtje en werd daar emotioneel van. Na de les vroeg ze haar lerares wat er gebeurd kon zijn. 'Hoor eens', zei die mevrouw, 'daar houd ik mij niet mee bezig.' Dat meisje kwam later op mijn school en ik heb haar gefeliciteerd. Ik treed iedere dag uit. Net nog werd ik teruggeroepen door mijn vrouw, die mij eraan herinnerde dat u zou bellen.'

Anand Nigam Overington Beeld Clemens Rikken

Anand Nigam Overington (70)

Woonplaats: Bussum.

Runt met zijn vrouw Stillness in Yoga, waar ze yoga- en meditatielessen en ook opleidingstrajecten aanbieden.

Hoe bent u in Nederland beland? 'Ik ben geboren in Engeland en heb 35 jaar in Australië gewoond. Daar leerde ik mijn Nederlandse vrouw kennen. Zij geeft yin/yang-yoga, ik richt me op meditatie. Na de zomer geef ik een meditatie teachertraining, die één jaar duurt. Het gaat niet alleen om leren zitten met je ogen dicht, het ervaren van mediteren is een reis naar binnen. In een jaar tijd gebeurt er veel in iemands leven. Dat stelt mensen in de gelegenheid om niet alleen verschillende meditatietechnieken toe te passen, maar ook hun leven met meer welzijn en transformatie te ervaren.'

Van wie heeft u het meest geleerd? 'Satyananda Saraswatti heeft mij 37 jaar geleden ingewijd in kriya yoga, een meditatietechniek gebaseerd op het beheersen van de ademhaling. Osho (de latere naam van Baghwan, red.)bereidde de onrustige westerlingen op zijn ashram in India voor op meditatie in stilte met dynamische meditatie, beweging en dans. Bij mijn inwijding in 1991 kreeg ik de naam Anand Nigam, dat 'de schat binnenin' betekent. Baba Purnananda is 25 jaar mijn goeroe geweest. Van hem leerde ik de waarheid te zoeken in stilte, door uren stil te zitten.'

Wanneer kan iemand zich leraar noemen? 'Toen ik me ging verdiepen in yoga, halverwege de 20, waren er amper yogastudio's. Het kwam niet in mensen op zoals nu te denken: ik zou ook wel yogaleraar willen zijn. Je begon met zelfonderzoek: wie ben ik? Ik ging er erg in op, in die binnenreis. Je bent een leraar wanneer je jezelf herkent als iets voorbij leven en dood en als je iets door te geven hebt. Enkele docenten bereiken het ultieme punt van zelfrealisatie, maar onderweg doe je veel inzichten op. Je leert minder te oordelen vanuit je behoeften en verlangens.'

Wat adviseert u beginners? 'Duik erin, in alle aspecten van yoga. En als je een leraar ontmoet die je vertrouwt, blijf bij die ene leraar tot je weer een andere inspirerende persoon tegenkomt van wie je weer een nieuw aspect kunt leren.'

Anil Sethi Beeld Clemens Rikken

Anil Sethi (72)

Woonplaats: amsterdam

Geeft vijf yogalessen per dag bij Unlimited Health.

Wat is volgens u de definitie van een yogi? 'Een yogi is een leerling die de wereld dient met meditatie en die meester is van zijn eigen geest, ziel en lichaam. Ik ben geboren in een hindoegemeenschap in Kenia, als kind van Indiase ouders. Ik was 13 toen ik met yoga begon. Nu geef ik nog steeds vijf lessen per dag. Ik ben een yogi, want ik ben nog steeds aan het leren.'

Welke yogasoort doceert u? 'Holistische yoga. Ik geef er verder geen naam aan, want dan wordt het gelimiteerd en commercieel, terwijl het woord yoga juist verbinding betekent. Yoga is yoga.'

Hoe kijkt u aan tegen de toename van yogadocenten? 'Er zijn mensen die naar India gaan, terugkomen en beginnen met lesgeven. Yoga is business geworden. Van de ene kant maken daardoor meer mensen dan ooit kennis met yoga. Van de andere kant is het ook een gevaarlijke ontwikkeling. Heb je dan wel genoeg ervaring om les te kunnen geven?'

Wat is uw tip voor beginners? 'Begin en hou vol. Wees erop voorbereid dat yoga fysiek en emotioneel iets met je doet, dat je misschien geconfronteerd wordt met de manier waarop je je leven altijd hebt geleefd en dat je er ook iets nieuws voor terugkrijgt. Forceer jezelf niet om vaker naar een yogales te gaan. Als je één keer per week kan, is dat ook goed, zeg ik altijd. Yoga is niet alleen het bijwonen van een les, het is hoe je opstaat, hoe je je douche neemt, hoe je je ontbijt klaarmaakt en hoe je naar bed gaat.'

Barbara van Rooyen Beeld Clemens Rikken

Barbara van Rooyen (84)

Woonplaats: Den Haag. Is mede-oprichter van de School voor Rebalancing en Bewustzijn, heeft een rebalancingpraktijk en geeft les in tai chi, yoga en chi kung.

Hoe populair was yoga toen u ermee begon?

'Voor het grootste deel van mijn leven heb ik aan yoga en tai chi gedaan. Ze hebben mijn leven bepaald en beïnvloed, maar veertig jaar geleden wist nog bijna niemand wat yoga precies was. Toen ik begon als docent kwam er soms niemand naar de les.'

Wat vindt u van sportschoolyoga? 'Het is beter om te bewegen dan niet te bewegen, maar in de sportschool leer je weinig van de spiritualiteit van yoga. Door alleen het fysieke aspect uit te lichten, doe je yoga tekort. Yoga is niet een serie oefeningen die je één of twee keer per week uitvoert in een les, het is een manier van leven, en bovendien ervaringsgericht.'

Welke leraar is u dierbaar? 'Ik ben van origine Amerikaans. Een van de leraren die ik heb gevolgd is Gia Fu Feng uit Colorado, inmiddels overleden. Hij begeleidde ons niet alleen praktisch in de tai chi, maar gaf ook persoonlijke, therapeutische begeleiding. Persoonlijke groei hoort bij yoga. Als therapeut en leraar adviseer ik niet, dat is wat mij betreft een verkeerde opvatting. Ik weet het niet beter dan iemand anders. Het gaat erom dat je mensen laat groeien uit de persoonlijke inzichten die ze zelf opdoen.'

Bent u een yogi? 'Als je vraagt of ik verlicht ben, is het antwoord: ik ken de toestand van totale helderheid. Als ik lesgeef ben ik in een ontvankelijke staat; open en niet-denkend.'

Wat is uw advies aan beginners? 'Geniet van je oefenen. Als je aan het genieten bent, leert mijn spiritueel meester Osho, dan ben je moeiteloos in het hier en nu.'

Beeld Clemens Rikken
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.