achtergrondgedupeerden raad voor cultuur

Nu de Raad voor Cultuur zich heeft uitgesproken, begint het gemor

Het laatste advies over rijkssubsidie krijgt ongekend veel kritiek uit de kunst. Zo werd de petitie Red Scapino Ballet in drie weken tijd al door 61 duizend mensen ondertekend.

De Nederlandse Opera op Holland Festival. Hoewel het festival binnen de culturele basisinfrastructuur valt en dus subsidie krijgt, zal deze de komende vier jaar verminderd worden met 15.6 procent.Beeld Ruth & Martin Walz

Het regent dezer dagen brandbrieven vanuit culturele hoek. De coronacrisis raakt de kunsten fors en maandag debatteert de Tweede Kamer over de eerder gegeven noodsteun van 300 miljoen euro. Volgens de cultuursector is dit veel te weinig.

Maar er is nóg een reden waarom de politiek met klachten wordt bestookt: op de agenda maandag staat ook het recente advies van de Raad voor Cultuur over de culturele basisinfrastructuur 2021-2024, de zogeheten ‘Bis’. Daarin worden zwaarwegende aanbevelingen gedaan over welke instellingen de komende vier jaar rechtstreeks subsidie van het Rijk moeten krijgen.

Deze vierjarige dans om de schaarse middelen gaat altijd met veel rumoer gepaard. Wanneer instellingen volgens de Raad voor Cultuur minder of geen rijkssubsidie meer zouden moeten ontvangen, wordt snel de publiciteit gezocht. Maar het aantal klachten lijkt nu veel groter dan in 2016, toen de huidige basisinfrastructuur (2017-2020) werd vastgesteld. Wat is de zwaarste kritiek?

Holland Festival

Een groot aantal festivals is boos omdat minister Ingrid van Engelshoven (Cultuur) eind mei, laat in de wedstrijd, het speelveld nog heeft veranderd. Dat zou niet mogen. De D66-bewindsvrouw had aanvankelijk bepaald dat maximaal zeven podiumkunstenfestivals in de nieuwe Bis mochten worden opgenomen, drie meer dan in het huidige stelsel. Maar toen de coronacrisis uitbrak en festivals extra zwaar werden geraakt, veranderde zij van standpunt.

Op 27 mei, een week voor de presentatie van het advies van de Raad voor Cultuur, schreef zij in een brief aan de Tweede Kamer dat zij het maximumaantal schrapt en het daarnaast ‘niet wenselijk’ vindt om podiumkunstenfestivals uit de Bis te laten vallen. De vier die er in zaten, mochten er dus niet uit. De minister stelde niet meer geld beschikbaar. Daardoor kregen de 20 festivals die ook in de Bis wilden, de facto veel minder kans een plek te veroveren.

De raad had al zeven kandidaten gekozen. Oerol, het beroemde festival op Terschelling, zat daar niet bij vanwege een slechte beoordeling van het nieuwe plan. Door de manoeuvre van de minister moest dat oordeel opeens worden herroepen. Het adviesorgaan besloot daarop het Holland Festival, dat in deze groep verreweg het meeste geld krijgt, zwaar te korten om Oerol naast de al zeven uitverkoren festivals in de Bis te kunnen houden.

Het Holland Festival krijgt dit jaar 3.555.000 euro rijkssubsidie. Dat moet volgens de raad de komende vier jaar 3.000.000 euro worden: 15,6 procent minder. Dat is onbehoorlijk, meent directeur Emily Ansenk. De voorgestelde subsidieverlaging is volgens haar in strijd met de uitstekende beoordeling door de raad. Bovendien zouden subsidievoorschriften geschonden zijn; volgens een richtlijn van het ministerie mag een instelling die in de Bis van 2017-2020 zat en ook in de nieuwe Bis wordt opgenomen maximaal tien procent worden gekort.

Er lijkt iets geks te zijn met de bedragen die de raad hanteert. Zie het advies over Festival Oude Muziek: de subsidie moet ‘constant’ blijven, oordeelt de raad. Maar het voorgestelde bedrag (659.613 euro) is substantieel lager dan wat die instelling nu ontvangt (726.632 euro).

Wat blijkt: de raad rekent met het subsidiebedrag van september 2016, toen de Bis 2017-2020 werd vastgesteld. Sindsdien is de subsidie vier keer door het ministerie van Van Engelshoven verhoogd; alle instellingen worden jaarlijks gecompenseerd voor duurdere leefomstandigheden. Die verhogingen worden genegeerd.

Dit zou kunnen verklaren hoe de raad is gekomen tot het voorgestelde subsidiebedrag voor het Holland Festival. Gezien de huidige subsidie zou het advies een flinke overschrijding betekenen van de maximaal toegestane korting. Maar als het subsidieniveau van 2016 wordt gehanteerd, is de verlaging wél geoorloofd; die blijft dan onder tien procent.

De Raad voor Cultuur zegt in een reactie dat instellingen tot donderdag de kans hebben gehad feitelijke onjuistheden te melden. Op basis daarvan wordt beoordeeld of adviezen moeten worden aangepast.

Scapino Ballet

Bij Scapino Ballet Rotterdam zijn de druiven nog zuurder. Het dansgezelschap zou volgens de raad helemaal geen rijkssubsidie meer moeten krijgen. Scapino floreert weliswaar en trekt veel publiek, aldus het positieve advies, maar zou niet vernieuwend genoeg zijn. Het gezelschap dreigt hierdoor jaarlijks 1,7 miljoen euro aan inkomsten te verliezen.

Dit oordeel riep breed verzet op. De petitie Red Scapino Ballet is in drie weken tijd door 61 duizend mensen ondertekend. Nog opvallender: drie dansgezelschappen die wél in de Bis mogen blijven, zijn ook in de pen geklommen, evenals drie dansfestivals en vier HBO-dansopleidingen. Daar kwamen nog eens 65 theaterdirecteuren bij die waarschuwen voor ‘een onherstelbare fout’ wanneer Scapino ‘geslachtofferd’ wordt. Volgens hen ‘vernietigt de raad de ruggengraat van de dansprogrammering in grote zalen’.

Ontwikkelinstellingen

Protest is er ook bij een nieuwe categorie in de Bis. Van Engelshoven wil andere kunstvormen opnemen ‘om zo groepen te bereiken die zich misschien minder aangesproken voelen door wat er nu in schouwburgen, concertzalen en musea te beleven is’, schreef zij vorig jaar in een beleidsnota. ‘Ik denk hierbij vooral aan ontwerp, filmhubs, popmuziek, urban arts en crossovers.’ Zij stelde 8,7 miljoen euro beschikbaar voor maximaal 15 ‘ontwikkelinstellingen’. Voor een deel is het een hersteloperatie om instellingen voor talentontwikkeling weer te ondersteunen, die in 2012 grotendeels zijn wegbezuinigd.

De raad werd overstelpt met aanvragen: 69 plannen moesten worden beoordeeld, terwijl dat er bijvoorbeeld bij theater maar acht waren. Allerlei genres dienden zich aan, van opera tot biokunst, wat een vergelijking lastig maakte. Extra complicerend: de vijftien toekenningen moeten evenredig over Nederland zijn gespreid.

Daarbij zouden fouten zijn gemaakt. In een gezamenlijke brief klagen 43 organisaties, waaronder bekende als Paradiso en Frascati, over ‘grote hoeveelheden onjuistheden’ in hun advies. Zij wijten dit aan een onduidelijke definitie van het begrip ‘ontwikkelingsinstelling’, aan de ‘vergaarbak’ aan criteria en beleidsdoelen, aan kennisgebrek bij de raad en aan haastwerk. De adviezen zijn volgens de briefschrijvers ‘aantoonbaar gebaseerd op een oppervlakkige lezing van de desbetreffende aanvragen’.

Lange weg
De adviezen die de Raad voor Cultuur op 4 juni heeft gepubliceerd, zijn nog niet definitief. Alle instellingen mogen aan de minister Van Engelshoven een reactie sturen. Op Prinsjesdag blijkt of de bewindsvrouw de adviezen overneemt. De Tweede Kamer spreekt zich er daarna nog over uit. Instellingen kunnen ook nog formeel bezwaar aantekenen.

Lees ook

De popmuziek is eindelijk doorgedrongen tot het hart van de kunstsubsidies. Toch roept dat in de popwereld meer vragen dan vreugde op. Want waarom deed maar één band een aanvraag en wordt het internationaal aangeschreven Eurosonic overgeslagen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden