REPORTAGEBEIAARDIERS

Nu de nood aan de man is, heeft de beiaardier van Deventer ineens een vitaal beroep

De 60 à 70 beiaardiers in Nederland zijn momenteel de enige muzikanten die hun vak als vanouds uitoefenen.

Bauke Reitsma in de toren van de Lebuïnuskerk in Deventer, 10 april 2020.Beeld Sabine van Wechem

Geschrapte voorstellingen, gesloten zalen: in virustijd zwijgt de kunst. Maar terwijl musici zich thuis massaal zitten te verbijten, werkt beiaardier Bauke Reitsma door. In Deventer staat hij aan de voet van de Lebuïnustoren, de reus die het stadsgezicht domineert. Op veilige afstand mogen we mee naar zijn werkplek. Hij waarschuwt: ‘Klim niet te snel, het zijn 220 treden, voor je het weet ben je buiten adem.’

Nederland kent 60 à 70 beiaardiers zoals Reitsma. In pakweg 190 torens, verspreid over het land, bespelen ze het carillon of klokkenspel. Het ambacht bestaat al vijf eeuwen. Maar nu, voor het eerst, zijn beiaardiers de enige muzikanten die hun vak als vanouds uitoefenen. Sterker, zegt Reitsma, 43, tanig en praatlustig, ‘ik heb het drukker dan ooit. Ik moet oppassen dat ik niet elke dag in de auto spring voor een coronaverzoek.’

Laatst belde bijvoorbeeld 3FM. De radiozender vroeg of hij wilde meedoen aan een wereldwijde covid-19-solidariteitsactie. Speelde Reitsma vanaf de toren You’ll Never Walk Alone. Bij een vergelijkbare manifestatie strooide hij Beethovens Ode an die Freude uit over de stad.

De toren van de Lebuïnuskerk in Deventer, 10 april 2020.Beeld Sabine van Wechem

Reitsma studeerde orgel en kerkmuziek. Later volgde hij de beiaardopleiding in Amersfoort. Als bezoldigd stadsbeiaardier van Deventer, Bathmen, Weesp, Baarn en Almere draait hij volle weken. In Deventer klimt hij op vrijdag en zaterdag 40 meter omhoog voor een concert van een uur.

De tocht voert langs spinrag, een luidzolder en vleermuislijkjes. Na het laatste deurtje staat Reitsma op de torentrans. Het uitzicht is weergaloos: rode daken, groene weiden, de IJssel die naar de verte kronkelt. Maar Reitsma wijst naar linksboven. ‘Daar hangen ze, de klokken.’

Bronzen gevaartes, meer dan manshoog, staan garant voor het zware beieren. Het melodische tinkelwerk komt van kleiner spul. Reitsma bedient 53 klokken, de meeste werden in 1647 omhoog getakeld door de gebroeders Hemony, de sterren van het klokkengietersvak. Sinds een torenbrand in Zutphen boogt Deventer op ’s werelds oudste Hemony-carillon.

Reitsma stapt een wind- en regenvrije cabine binnen en neemt plaats achter de speeltafel. Het handklavier bestaat uit korte, afgeronde stokken, als de top van een bezemsteel. Hoekige houten blokken vormen het voetklavier. Via een wirwar van staal en draden slaan uiteindelijk klepels tegen klokken.

Boing, galmt het over Deventer als Reitsma’s linkervoet op een pedaal landt. Met vuisten en vingers strooit hij er wat klingelconfetti achteraan. Het is de opmaat tot We’ll Meet Again, de oorlogshit van Vera Lynn, geknipt voor de dag waarop Deventer 75 jaar bevrijding viert.

Beneden, op het Grote Kerkhof, zitten plukjes publiek te luisteren. Jos (65, liever geen achternaam) maakt een filmpje voor een vrienden-app. ‘Met zonnige muzikale groet uit Deventer’, tikt hij erbij. Ida Jager (68) komt aanfietsen uit Gorssel, 7 kilometer stroomopwaarts. Ze zoekt zon, rust en muziek. ‘Ik vind het heerlijk om hier de historie van de stad te voelen.’

Sluit de ogen op het autovrije plein, tijdens de geluidsluwe lockdown, en de eeuwen lijken weg te vallen. Helemaal als uit de toren een oud kerklied neerdaalt, O Heer, die daar des hemels tente spreidt. Alsof niet Bauke Reitsma zit te spelen, maar een 17de-eeuwse vakgenoot.

Uitzicht op Deventer en de IJssel vanuit de toren van de Lebuïnuskerk.Beeld Sabine van Wechem

‘In Deventer wordt goed geluisterd’, zegt hij terug op het plein. Al beseft Reitsma best dat steeds meer mensen geen benul hebben van zijn ambacht. ‘Daarom kom ik zo veel mogelijk uit de toren en zoek contact.’ Zoals in Almere, waar de carillons van Stad en Haven naast een verzorgingshuis staan. Laatst deed Reitsma een rondje verzoeknummers en kreeg hij liedjes op als Een straatje om van Rudi Carrell en Que sera, sera van Doris Day. 

‘Ik arrangeer me suf. Voor 1 mei, de Dag van de Arbeid, heb ik al een aanvraag voor de Internationale. Ik zeg weleens gekscherend dat corona de beiaardiers weer hoorbaar en zichtbaar maakt. Nu de nood aan de man is, heb ik opeens een vitaal beroep.’

75 jaar bevrijding

Tot half mei trekt een ‘carillonestafette’ door Nederland. Van zuid naar noord volgt die het spoor van de bevrijding, 75 jaar geleden. Nu herdenkingen en concerten zijn afgelast, blijven de beiaardiers spelen. ‘Zet je raam open, zet je deur open, het carillon komt bij je thuis’, zegt Leo Samama van de Koninklijke Nederlandse Klokkenspel-Vereniging. De agenda van alle bespelingen staat op de website klokkenspel.org.

Lees verder

Hoe maak je een instrument uit de 17de eeuw relevant? De Utrechtse stadsbeiaardier Malgosia Fiebig weet het: speel wat veel mensen kennen en speel in op de actualiteit. In 2016 ging ze viral door muziek van de net overleden David Bowie uit te voeren op het carillon van de Domtoren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden