Fotografie

Now You See Me Moria getuigt zonder opsmuk van het harde leven in het vluchtelingenkamp

Drie Nederlandse musea en een fotofestival tonen het project van de Spaanse beeldredacteur Noemí.

Now You See Me Moria Beeld Lea Rösner (posterontwerp)
Now You See Me MoriaBeeld Lea Rösner (posterontwerp)

Ze verhuisde van Barcelona naar Nederland voor een studie, kreeg een baan in Amsterdam, en toen nam het leven van de nu 41-jarige Noemí nog een wending. In 2016 begon ze, naast haar werk, met een fotografie-opleiding. Niet lang daarna kwam de Spaanse de ‘liefde van haar leven’ tegen, op een fototentoonstelling. Hij, een fotograaf, is een vluchteling uit Afghanistan die via het Griekse eiland Lesbos naar Nederland was gekomen. Helaas hield hun verhouding niet stand. Ze houden nog steeds van elkaar, zegt ze, maar problemen staan een relatie in de weg. Vorig jaar zomer gingen ze uit elkaar.

Toen ze een nacht niet kon slapen, trokken foto’s op Facebook haar aandacht. Ze waren gemaakt door Amir H.Z., een Afghaanse vluchteling die zonder familie in Moria Refugee Camp zat, het grootste en overbevolkte vluchtelingenkamp op Lesbos. ‘Wanhoop herkende wanhoop’, zou Noemí later schrijven. ‘Ik voelde hoezeer hij wilde delen wat er daar gebeurde, terwijl Europa alleen bezig was met zichzelf.’ Door de coronapandemie was er een stuk minder interesse voor de vluchtelingencrisis.

Now You See Me Moria Beeld Elisabeth Thoma (posterontwerp)
Now You See Me MoriaBeeld Elisabeth Thoma (posterontwerp)

Via Facebook maakte ze contact met Amir. Ze stelde voor om samen – hij als fotograaf, zij als beeldredacteur – een Instagramaccount te beginnen waarop het harde leven in kamp Moria van binnenuit zou worden getoond. In augustus 2020 lanceerden zij Now You See Me Moria.

Hun initiatief kreeg vleugels – geheel onverwacht. In september legde een brand het kamp in de as en werden twaalfduizend vluchtelingen dakloos. Een tentenkamp werd uit de grond gestampt, maar daartegen rees verzet omdat de omstandigheden er nog beroerder zouden zijn dan in het oude kamp. Amir en Noemí toonden het allemaal op Instagram. Dat trok de aandacht van media, ook van de Volkskrant.

Nu, tien maanden na het begin van hun actie komt er een boek, en dertien musea en fotofestivals in Europa gaan Now You See Me Moria laten zien, waaronder vier instellingen in Nederland. ‘Het is een enorm project geworden’, zegt Noemí. Haar achternaam en persoonlijke omstandigheden mogen niet in de krant; uit veiligheidsoverwegingen, maar vooral omdat ze niet op de voorgrond wil staan. ‘Het gaat om de inhumane situatie in kamp Moria. Dat moet worden gesloten.’

Inmiddels sturen drie vluchtelingen hun met de telefoon gemaakte opnamen aan haar door; een vierde heeft Moria kunnen verlaten. Hun snapshots getuigen zonder opsmuk van het kampleven. Dat is juist de kracht van die foto’s, stelt ze. Die maken volgens haar meer los dan de beelden van de professionele fotografen die na een calamiteit worden ingevlogen. ‘Na de brand namen zij opvallend vaak foto’s van kampbewoners die aan het bidden waren. Door zulke foto’s vergeet je wat er echt aan de hand is.’

Now You See Me Moria Beeld Katerina Trakakis (posterontwerp)
Now You See Me MoriaBeeld Katerina Trakakis (posterontwerp)

Dankzij een voorbeeld in Zuid-Afrika kwam ze op het idee om posters te maken die als protest achter het raam kunnen worden gehangen. Ze kreeg hulp – eveneens onbezoldigd – van Bas Vroege, een docent van haar fotografieopleiding. Vroege is tevens de oprichter en directeur van Paradox, een organisatie die over sociale kwesties symposia en tentoonstellingen organiseert en boeken uitgeeft. Een grafisch ontwerper in New York, de Duitser Raoul Gottschling, bood eveneens bijstand aan. Het drietal organiseerde een campagne, waarin grafisch ontwerpers in Europa werd gevraagd om actieposters te bedenken met foto’s van Now You See Me Moria. Niet minder dan 460 stuks konden dit jaar worden gepresenteerd. Ze kunnen gratis worden gedownload van nowyouseememoria.eu.

Een nieuw idee werd geboren: om al die ontwerpen te bundelen in een ‘actieboek’, dat in twee uitvoeringen zou worden gedrukt. In de ongebonden versie zouden de posters uitneembaar zijn om op te hangen. Een gebonden versie kan worden geschonken aan familie, bibliotheken, media, politici. Noemí: ‘Daardoor kan later niemand meer dingen zeggen als: we wisten niet dat kinderen in het kamp niet naar school kunnen.’

Now You See Me Moria Beeld Josephine Dishoni (posterontwerp)
Now You See Me MoriaBeeld Josephine Dishoni (posterontwerp)

Er staan alweer nieuwe plannen op stapel, waarover ze nog niets wil zeggen. Ze heeft haar fotografiestudie tijdelijk op een laag pitje gezet. Door haar ervaringen met het maken van tentoonstellingen overweegt ze later ook nog een opleiding tot curator te volgen.

Ze heeft nog geen kans gezien Moria te bezoeken. Reizen was tijdens de pandemie lastig, toegang tot het kamp is volgens haar onmogelijk (zelfs voor journalisten) en ze moet werken om geld te verdienen. ‘Maar door de vele foto’s ken ik het kamp inmiddels door en door.’

Ze heeft vrijwel dagelijks contact met Amir, die nog steeds in Moria verblijft. ‘Hij noemt mij zuster en ik hem broer. Ik heb hem nog nooit ontmoet.’

Waar in Nederland te zien?

Now You See Me Moria is nu te zien IN het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam. Vanaf juli is een selectie van de kampfoto’s en de actieposters te zien in Foam (Fotografiemuseum Amsterdam). Tegelijkertijd besteedt Fotofestival Naarden aandacht aan het project. In september volgt het Stedelijk Museum in Amsterdam. Daar worden de foto’s en posters rond de historische trap opgehangen.

null Beeld Now You See Me Moria
Beeld Now You See Me Moria
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden