ReportageNow Look Here

Now Look Here toont het nieuwe, optimistische Afrika. Ook dat is al bijna een cliché

Beeld Ernie Buts

Op een oogstrelende  expositie laat juist de kunst die minder nadruk legt op mode en glamour  werkelijk iets nieuws zien van het continent. 

Now Look Here is een gloednieuwe tentoonstelling op een gloednieuwe locatie in Amsterdam-Noord. En toch is ze ook weer niet helemaal nieuw: het is een zogenaamde outtake, een stukje uit de tentoonstelling die Renny Ramakers, curator en oprichter van het bekende designplatform Droog, maakte voor de laatste editie van de N’GOLA Biënnale. Die werd afgelopen zomer gehouden in Sao Tomé en Principe, een kleine eilandenrepubliek voor de westkust van Afrika.

Toen die N’GOLA Biennale-expo eenmaal stond, viel het Ramakers op dat veel kunstwerken een gemene deler hadden: mode en uiterlijk vertoon als manier om dieper liggende kwesties als waardigheid, verzet en identiteit zichtbaar te maken. Now Look Here stelt die gemene deler centraal en brengt werk samen van achttien hedendaagse Afrikaanse kunstenaars. Fotografie voert de boventoon, aangevuld met wat video’s en een kleine selectie extravagante kledingstukken. Samen met co-curatoren Sunny Dolat en Azu Nwagbobu wil Ramakers een ander beeld van Afrika laten zien: weg met de ellende, ruim baan voor trots, optimisme en verleiding.

De vormgeving laat het industriële karakter van de locatie, een loods in Amsterdam-Noord, mooi uitkomen. Stellingkasten zijn omgebouwd tot expositiewanden, de betonnen vloer is opgepimpt met lopers in dezelfde zachte paars- en aquatinten die ook de muren sieren. Een regenboogkleurige trap brengt je naar de tweede verdieping. Het is uitbundig, niet schreeuwerig. Strak, met rauwe randjes. De zaalteksten zijn minimaal: het werk moet vooral voor zich spreken.

Beeld Ernie Buts

Dat doet het. Luid en duidelijk, in de meeste gevallen. Soms ingetogen. Altijd oogstrelend. Now Look Here is in de eerste plaats een feest – zeg gerust een festival – voor het oog. Van de jaloersmakend goedgeklede Sapeurs (Nigeriaanse dandy’s), tot motortaxichauffeurs in waanzinnige pakken: het swingt, swaggert, en gonst van de creativiteit.

Feit en fictie lopen daarbij prachtig door elkaar. In de supergestileerde foto’s van Justin Dingwall bijvoorbeeld, die Afrikaanse albino’s – een gediscrimineerde groep – afbeeldt als beeldschone supermodellen. Of in het fantasierijke werk van Osbourne Macharia, die verhalen vertelt aan de hand van fictieve modeshoots. Daarin brengt hij traditie en vernieuwing samen in een glimmend jasje. Mode als mogelijkheidsmachine: een manier om jezelf en de wereld om je heen te transformeren.

Laat de expositie daarmee echt een nieuw beeld van Afrika zien? Dat hangt ervan af waar je kijkt. Het uitbundige, de felle kleuren, de dandy’s, en ook de trots en waardigheid die achter al dat versieren schuilt, dat verhaal over Afrika kennen we onderhand toch ook? Absoluut een ander cliché dan kindertjes met hongerbuikjes, niettemin dreigt het inmiddels ook een beetje een cliché te worden.

Van modeontwerper Sunny Dolat, die voor Now Look Here een selectie extravagante kledingstukken gemaakt door Afrikaanse kleermakers samenstelde, verscheen in 2017 het boek Not African Enough. Modeontwerpers van zijn generatie, merkte hij, kregen vaak de opmerking dat hun ontwerpen niet herkenbaar ‘Afrikaans’ genoeg zouden zijn. Het boek gaat in op die stereotyperingen maar laat vooral de enorme diversiteit van de Keniaanse modewereld zien.Niet Afrikaans genoeg?

Opvallend genoeg zijn het juist de werken die iets minder de nadruk op glamour en mode leggen die werkelijk iets nieuws laten zien. Bijvoorbeeld de conceptueel interessante en perfect uitgevoerde zelfportretten van Samuel Fosso, waarbij de fotograaf zelf in de huid kruipt van iconische figuren. Zijn zelfportret als Mao Zedong gaf hij de veelzeggende titel Emperor of Africa, mee, een commentaar op de groeiende invloed van China.

Het meest indrukwekkende beeld komt van de Zuid-Afrikaanse Sethembile Mszane, die zichzelf in haar woonplaats Kaapstad als levend standbeeld op de sokkels plaatst die normaal gesproken zijn gereserveerd voor witte overheersers. Op The Day Rhodes Fell (2015) zien we haar staan in een mensenmenigte, haar armen opgeheven, terwijl achter haar het standbeeld van de Britse imperialist Cecil John Rhodes van zijn sokkel wordt getild, het resultaat van succesvolle studentenprotesten.

Co-curator Azu Nwagbogu plaatst in de (beknopte) catalogus een kritische noot bij het thema van Now Look Here. ‘Ja, we weten dat we [Afrikaanse mensen] bestaan’ schrijft hij, ‘en we weten dat we er goed uitzien. Maar we hebben nog veel meer te vertellen’. Wat dat dan is, daar moet je als bezoeker soms naar gissen. Iets meer verdieping was dan fijn geweest, bijvoorbeeld in de catalogus. Aan de andere kant: kunstenaars als Mszane en Fosso vertellen in een beeld zo veel, dat je vooral wil blijven kijken. Nu, hier, zonder er veel woorden aan toe te voegen.

Now Look Here: The African Art of Appearance, pop-up-expositieruimte aan Asterweg 17, Amsterdam-Noord. T/m 23/2.

Kunst uit de Afrikaanse diaspora: Raquel van Haver
Onder de noemer ‘Black Spring: Beauty in Exile’, besteedt de expositie ook aandacht aan kunstenaars uit de Afrikaanse diaspora. Curator Azu Nwagbogu nodigde voor dit onderdeel twee kunstenaars uit, onder wie de Nederlands-Colombiaanse Raquel van Haver. Haar monumentale mixed media-collages behoren tot de hoogtepunten van de expositie.

Te zien zijn twee collages die Van Haver maakte na een residentie in 2017 in de Nigeriaanse metropool Lagos, waarvoor ze zich liet inspireren door de bewoners van de stad. Ook maakte de kunstenaar voor de expositie een nieuw werk: Amo de la Reina. Net als in de eerdere collages combineert Van Haver in dit werk foto’s en tekeningen met alledaagse materialen.

Het resultaat: bombastische, verleidelijke composities vol snapshots van straatverkopers, fruitstalletjes, en vrouwen in traditionele kleding, omkranst door blauwe plastic rozen, parelsnoeren, pailletten en glitter. Ze doen denken aan moderne heiligdommen. Altaars voor gewone, alledaagse mensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden