Tentoonstelling Vinyl! in het Philips Museum

Nostalgie! Hoezepoezen en een fel oranje platenkoffertje

Het Philips Museum blikt terug op geluidsdragers en apparaten uit het vinyltijdperk.

Een van de wereldberoemde hoezen van fotograaf Paul Huf met model Ann Pickford. Beeld Philips Company Archives

Het is Nederlandse muziekhistorie en toch dreigen we die soms te vergeten. Waarschijnlijk omdat alle eer niet een persoon toekomt maar een bedrijf, en dat is kennelijk wat minder mediageniek. Maar als je zo eens door het Philips Museum wandelt en de kleine maar erg fijne tentoonstelling Vinyl! passeert, dan vraag je je toch af waar de klassieke muziek, de pop en de jazz zouden zijn geweest zonder al die vernuftige uitvindingen uit Eindhoven?

Advertentie voor Philips platenspelers, 1960. Beeld Philips Company Archives

In het museum, dat is gevestigd in het pand waar ooit de eerste gloeilampen in elkaar werden geknutseld, gaat een schatkist aan anekdoten open en de verhalen worden zelfs tastbaar.

Uiteraard wordt het relaas van Rolling Stone Keith Richards over het nummer (I Can’t Get No) Satisfaction nog eens uit de doeken gedaan – heb je goud in huis, dan mag je dat ook laten zien. ‘Ik schreef Satisfaction in mijn slaap. Ik wist helemaal niet dat ik het had geschreven’, schreef Richards in zijn autobiografie Life uit 2010, en de tekst hangt uitvergroot aan een museumwand. ‘Maar gelukkig had ik dat kleine Philips-cassettedeck. Het toeval wilde dat ik er de volgende ochtend naar keek en zag dat het bandje helemaal was doorgespoeld. Ik drukte op rewind en hoorde Satisfaction. (...) En daarna veertig minuten gesnurk van mij.’ 

Onder het tekstbord staat het bewuste deck: zo’n schattig rechthoekig blokje apparatuur, waaraan de Stones nogal wat te danken hebben, want met Satisfaction veroverde de Britse band midden jaren zestig de wereld. 

De tentoonstelling richt zich daarna vooral op de geluidsdragers die de populaire muziek vanaf de jaren vijftig de wereld over joegen. En dan vooral de albums die werden uitgebracht bij de platenmaatschappijen van Philips: eerst Phonogram, later Polygram. De wordingsgeschiedenis van die labels is bijzonder, en volgens Eindhovenaren ‘typisch Philips’. In de jaren twintig fabriceerde Philips al grammofoons en Anton Philips (1874-1951) bedacht dat het voor de consumenten misschien ook wel aardig zou zijn als ze iets hadden om af te spelen op die kolossale draaitafels. Philips stopte daarna alle denkkracht in het ontwikkelen van geluidsdragers en verbond wereldwijd steeds meer en grotere artiesten aan de eigen maatschappij.

Philips waakte over een eigen klasje aan tienersterren van de jaren zestig, van Rob de Nijs tot Anneke Grönloh. Daarna ontplofte de rock en verbond het bedrijf wereldsterren aan zich, van The Who tot The Stones. Maar de Eindhovense maatschappij (met platendivisie in Baarn) had daarvoor ook al de jazz op de schouders genomen, en de klassieke muziek. 

In het museum hangt een fraaie collectie klassieke albums uit de jaren vijftig en zestig, met de wereldberoemde hoezen van fotograaf Paul Huf en het Britse fotomodel Ann Pickford. Die platen, uitgebracht onder de serienaam Favourites, waren destijds veel goedkoper dan de gemiddelde klassieke albums en ze waren mondiaal baanbrekend, omdat ze klassieke muziek toegankelijk maakten voor een breed en wat minder bedeeld publiek.

De platen met de beelden van model Ann Pickford maakten klassieke muziek toegankelijk voor een breed en wat minder bedeeld publiek. Beeld Philips Company Archives

Het aardige aan de tentoonstelling Vinyl! is dat de geluidsdragers én de sensationeel vormgegeven platenhoezen worden getoond naast de apparaten die al dat moois moesten afspelen. De weemoed komt onverbiddelijk opzetten bij de fel oranje platenkoffertjes uit de jaren zeventig, waarvan het deksel diende als luidspreker: een dj-set avant la lettre.

De tentoonstelling eindigt waar een nieuw hoofdstuk van de muziekgeschiedenis begint: de komst van de cd, begin jaren tachtig. Inderdaad, ook een uitvinding van Philips. En al kun je je afvragen wanneer alle geluidsdragers definitief in een museum zijn beland: voorlopig doen ze het nog.

Vinyl!, Philips Museum, Eindhoven, t/m 15/7. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden