'Noorderpoly' in galgenveld

Goede kunst hoeft niets te kosten. Deze serie onderzoekt het culturele aanbod in crisistijd. Aflevering 3: Zomer in de Tolhuistuin in Amsterdam..

Amsterdam Het is feest vlak naast het voormalige galgenveld van Amsterdam. Tenminste, dat is wat Stichting Cultuur aan het IJ voor ogen heeft met het zomerprogramma in de Tolhuistuin. Sinds afgelopen vrijdag is de voorheen verboden tuin tien weekeinden lang gratis toegankelijk. Muziek (Amazigh Kateb), theater (LOS) en film (La graine et le mulet): het brede programma moet de bewoners van Amsterdam-Noord verleiden om de tuin binnen te stappen. Maar Amsterdammers ‘van de overkant’ en dagjesmensen moeten ook eens het pontje leren nemen.

‘De meeste mensen zijn nog steeds bang voor Noord’, zegt artistiek directeur Chris Keulemans. ‘Ze kennen het gewoon niet, terwijl de Tolhuistuin eigenlijk in hartje Amsterdam ligt.’

Misschien is de afkeer historisch gegroeid. Van de 16de tot de 19de eeuw was naast de tuin, op de huidige plaats van de opvallende Toren Overhoeks, een galgenveld. Dat gold als afschrikmiddel voor de bewoners en de bezoekers van de stad om vooral niet het verkeerde pad te bewandelen.

Keulemans ziet liever de positieve kant van de locatie: een inspiratiebron. Zo tekende Rembrandt in 1664 Elsje Christiaens. Het 18-jarige Deense meisje was opgehangen, omdat ze haar pensionhoudster met een bijl had vermoord. In dezelfde periode werd het Tolhuis gebouwd, waar Amsterdammers konden uitwaaien. Die functie ging verloren toen Shell in de jaren dertig van de vorige eeuw het gebied overnam. Het bedrijf zette een flink hek neer, waardoor de tuin niet langer toegankelijk was. Begin juni heeft Shell, dat inmiddels verhuisd is, de sleutel overgedragen.

Op de middag van de officiële opening, zaterdag, is duidelijk dat nog niet iedereen de Tolhuistuin feilloos weet te vinden. Van de tientallen aanwezigen is ongeveer de helft betrokken bij de organisatie. Wellicht heeft dat te maken met de ingang van de tuin, die niet heel duidelijk is aangegeven. De op de website te lezen aanwijzing ‘vanaf de pont links bij de stenen voetballertjes’ kan in ieder geval geen kwaad.

De kans is groter dat de lage opkomst te wijten is aan het weer. Het miezert. Beschutting vinden de toeschouwers onder de bomen en het tentzeil bij het podium. Daar vindt het eerste evenement van de middag plaats: een potje ‘Noorderpoly’. Amsterdam-Noord is op een groot zeil op de grond verdeeld volgens de categorieën van het spel Monopoly. Van de Kamperfoelieweg (6.000 euro) tot de Nieuwendammerdijk (40.000 euro), alle hotspots zijn meegenomen. Al spelend discussiëren de deelnemers over de toekomst van Noord.

Dat onderwerp staat ook centraal bij de expositie Weak Signals, Wild Cards in de oude kantine van Shell die aan de tuin grenst. Jonge curatoren van het jaarlijkse Curatorial Programme van De Appel hebben aan kunstenaars gevraagd om met alternatieve visies te komen. Die zijn niet allemaal even hoopvol. Laura Oldfield Ford ziet een 1984-achtige samenleving voor zich met haar collage van grote tekeningen en foto’s met onheilspellende onderschriften.

Volgens Keulemans is gratis toegang noodzakelijk. ‘Wij willen laagdrempelig zijn. Zelfs 5 euro is voor buurtbewoners te veel.’ Ook in het programma is met hen rekening gehouden. ‘Een paar onderdelen zijn op hen gericht, zoals Bloed, Zweet & Tranen – Het Hiphoplevenslied. Rappers brengen een ode aan de smartlap. En Camping Buitengewoon, een knutselprogramma voor kinderen. De rest van het programma is voor iedereen bedoeld.’

Het zomerprogramma is eigenlijk de opmaat naar de opening van een nieuw cultureel ‘platform’ volgende zomer. Dan is de kantine omgebouwd tot een café-restaurant, met een terras, drie zalen en expositieruimtes. En buiten, natuurlijk, een openbare tuin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden